Historia ruchu strażackiego w Polsce to długa opowieść o bezinteresownej służbie i poświęceniu. Z okazji setnej rocznicy zjednoczenia tego ruchu, w Warszawie odbyły się uroczyste obchody upamiętniające pokolenia ochotników. Równocześnie, funkcjonowanie Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) nierozerwalnie wiąże się z lokalnymi społecznościami, takimi jak Gmina Ozorków, która stanowi ważne tło dla ich działalności.
Gmina Ozorków: Położenie, Rozwój i Działalność Społeczna
Historia i Położenie Geograficzne
Gmina Ozorków leży w województwie łódzkim. Powstała w 1973 r. w wyniku połączenia trzech Gromadzkich Rad Narodowych. Do 1975 r. należała do powiatu łęczyckiego. Od 1 stycznia 1999 roku weszła w skład powiatu zgierskiego. Gmina Ozorków jest zapleczem olbrzymiej aglomeracji łódzkiej i leży ona w północno-zachodniej części województwa łódzkiego, w dolinie rzeki Bzury. Jest to gmina typowo rolnicza.
Gmina Ozorków sąsiaduje na granicy południowej i zachodniej z miastem Ozorków oraz od północy z gminami rolniczymi Łęczyca, Piątek, Góra Świętej Małgorzaty. Od wschodu z gminą Ozorków graniczy gmina Zgierz, a od zachodu gmina Parzęczew. Gmina Ozorków jest jedną z dziewięciu jednostek samorządowych Powiatu Zgierskiego, oddalona niespełna 30 km na północny - zachód od stolicy województwa łódzkiego - Łodzi. Pod względem położenia geograficznego teren gminy zaliczany jest do Wyżyny Łódzkiej wchodzącej w skład Krainy Wielkich Dolin. W podziale Wyżyny Łódzkiej gmina Ozorków rozdzielona jest między Garb Łódzki i Nieckę Łęczycką.
Administracja i Gospodarka
Siedzibą organów gminy jest miasto Ozorków. Urząd Gminy mieści się w Ozorkowie przy ul. Wigury 14. Herbem gminy Ozorków jest tarcza podzielona pionowo na dwa pola, jedno w kolorze niebieskim, drugie w kolorze zielonym. Na polach równomiernie jest umieszczona biała podkowa zwrócona ku dołowi tarczy. Na podkowie znajdują się po trzy ufnale na każdym polu i w kolorze danego pola.
Na terenie gminy Ozorków nie działają przedsiębiorstwa państwowe. Dominującą formą prawną podmiotów gospodarczych jest własność prywatna w postaci zakładów osób fizycznych i spółek cywilnych. Pod względem ilości prym wiodą jednoosobowe podmioty zajmujące się handlem obwoźnym. Kolejne to usługi transportowe, budowlane i handel detaliczny wraz z małą gastronomią. Ilość podmiotów funkcjonujących w tej sferze jest względnie stabilna. Podobną tendencję można zauważyć w przypadku podmiotów zajmujących się budownictwem, co sugeruje stabilną koniunkturę w tej branży. Formy prowadzenia działalności gospodarczej istniejące na terenie gminy Ozorków są charakterystyczne dla realizacji przedsięwzięć ekonomicznych na niewielką skalę.
Infrastruktura i Usługi Publiczne
Rozwój Drogowy
Ogólna sieć dróg gminnych wynosi 166 km, w tym około 100 km o nawierzchni bitumicznej (5,1 km wybudowane przed 1990 rokiem). W Sokolnikach Lesie znajduje się 119 ulic. Główne ulice posiadają nawierzchnię bitumiczną. Z uwagi na leśny i rekreacyjny charakter tej miejscowości, pozostałe ulice są drogami gruntowymi. Duże zróżnicowanie w natężeniu ruchu (małe w okresie jesienno-zimowym, średnie w okresie wiosenno-letnim, wzrastające do dużego w weekendy) wymaga szczególnego planowania przebudowy ulic w tej miejscowości. Przebudowa ponad 100 km dróg gminnych w ciągu dwudziestu trzech lat to wyraz dążenia władz samorządowych do tworzenia warunków wspierających procesy inwestycyjne i rozwój gospodarczy.
Opieka Zdrowotna i Pomoc Społeczna
Opiekę zdrowotną zapewniają mieszkańcom gminy trzy ośrodki zdrowia: w Leśmierzu, Sokolnikach Parceli i Solcy Wielkiej. W chwili przejęcia tych placówek przez gminę w 1993 r., budynki były w bardzo złym stanie. Dzisiaj obraz ten przedstawia się zupełnie inaczej. Wszystkie placówki wyposażono w nowoczesny sprzęt medyczny, a stan techniczny budynków jest bardzo dobry. Mieszkańcy mogą korzystać z kompleksowych usług medycznych świadczonych przez Gminny Zespół Ośrodków Zdrowia, którego dyrektorem od 1998 r. jest Małgorzata Dudek-Żytko. Na terenie gminy funkcjonują trzy apteki: w Sokolnikach Parceli, Sokolnikach Lesie i Leśmierzu.
Instytucją polityki społecznej państwa, która realizuje zadania pomocy społecznej w gminie Ozorków, jest Ośrodek Pomocy Społecznej w Ozorkowie. W OPS w Ozorkowie funkcjonują cztery działy organizacyjne: pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, funduszu alimentacyjnego i finansowo-księgowy. W gminie funkcjonują trzy punkty przyjęć: w Solcy Wielkiej, Sokolnikach Parceli oraz Leśmierzu. Mieszkańcy gminy Ozorków mogą korzystać z zasiłków stałych lub okresowych, przeznaczonych dla osób pełnoletnich, ale niezdolnych do pracy z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności lub bezrobocia. Priorytetowym zadaniem gminy w zakresie pomocy społecznej jest działalność socjalna. Dotyczy ona niemal każdej rodziny zgłaszającej się po pomoc.
Edukacja
Po reformie systemu oświaty od 1999 r. funkcjonują w gminie Ozorków trzy szkoły podstawowe i trzy gimnazja skupione w zespołach szkół w miejscowościach Leśmierz, Modlna i Solca Wielka. Ponadto gmina prowadzi jedno przedszkole publiczne w Leśmierzu. Placówki oświatowe prowadzone przez gminę są bezpieczne, przyjazne dla młodzieży, rodziców i środowiska. Dzięki staraniom gminy Ozorków budynki szkół i przedszkola są nowoczesne, po termomodernizacji i remontach, posiadają dostęp do Internetu, dobrze wyposażone klasopracownie, centra informatyczne i zaplecza sportowe z salami gimnastycznymi. Szkoły i przedszkole w gminie Ozorków realizują zadania oświatowe we wszystkich obszarach kształcenia: dydaktycznym, wychowawczym i opiekuńczym. Wyniki sprawdzianów zewnętrznych świadczą o sukcesach szkół i uczniów. Absolwenci kontynuują dalszą naukę w szkołach średnich ogólnokształcących lub zawodowych. Powracają jednak do swoich pierwszych szkół na organizowane spotkania po latach. W trudnej pracy wychowawczo-opiekuńczej wspiera szkoły organ prowadzący. Gmina Ozorków rokrocznie inwestuje w remonty i wyposażenie szkół.
Kultura i Aktywność Społeczna
12 lutego 1985 r. na mocy Uchwały Gminnej Rady Narodowej w Ozorkowie utworzono Gminny Ośrodek Kultury (GOK) z siedzibą w Domu Ludowym. Od 1996 roku budynek stał się mieniem komunalnym gminy Ozorków. Najważniejszym motorem rozwoju Gminnego Ośrodka Kultury było, i jest, społeczeństwo gminy Ozorków, które, uczestnicząc w życiu kulturalnym, kultywuje przeszłość i buduje przyszłość regionu. Społeczność kształtuje obraz kultury w gminie, a Gminny Ośrodek Kultury, przy poparciu władz samorządowych, stara się sprostać wymaganiom i potrzebom jej mieszkańców. Gminny Ośrodek Kultury w Leśmierzu aktywnie współpracuje z działającymi na terenie gminy piętnastoma kołami gospodyń wiejskich z miejscowości: Śliwniki, Solca Wielka, Borszyn, Solca Mała, Tkaczew, Cedrowice Parcela, Parzyce, Leśmierz, Tymienica, Skotniki, Małachowice.
Gminny Ośrodek finansuje i opiekuje się Młodzieżowym Zespołem Folklorystycznym, działającym przy Zespole Szkół w Modlnej. Jest to ludowy zespół pieśni i tańca, który istnieje od 15 lat. Przy Gminnym Ośrodku Kultury działają również:
- sekcje tańca towarzyskiego w Leśmierzu i Modlnej,
- sekcja tańca narodowego w Leśmierzu,
- Młodzieżowy Zespół Wokalno-Instrumentalny,
- Kapela Podwórkowa,
- Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Solcy Wielkiej,
- sześć amatorskich zespołów śpiewaczych,
- cztery kapele ludowe.
Ośrodek prowadzi dwa ogniska muzyczne dla dzieci i młodzieży zainteresowanych nauką gry na instrumentach (w Leśmierzu i Solcy Wielkiej).
Narodowe Obchody Stulecia Zjednoczonego Ruchu Strażackiego
Uroczystości w Warszawie: Hołd Pokoleniom Ochotników
Z okazji setnej rocznicy zjednoczenia ruchu strażackiego w Warszawie odbył się uroczysty apel w hołdzie pokoleniom ochotników służących ludziom i Ojczyźnie, często poświęcając zdrowie i życie. W sobotę 4 września już od godziny 9 rano na warszawskim Placu Zamkowym zaczęły zbierać się poczty sztandarowe, aby po uformowaniu kolumny ruszyć do archikatedry warszawskiej, gdzie o godzinie 11 rozpoczęła się msza święta w intencji rycerzy św. Floriana.
W tym miejscu sto lat temu, 8 i 9 września 1921 roku, na nabożeństwie przed rozpoczęciem I Ogólnopaństwowego Zjazdu Straży Pożarnych RP jednoczącego ruch strażacki spotkali się jego uczestnicy. W sobotę mszę koncelebrowali: ksiądz biskup pomocniczy archidiecezji warszawskiej Michał Janocha, kapelan krajowy strażaków ks. st. bryg. Jan Krynicki i członek Głównego Sądu Honorowego ZOSP RP ks. Jerzy Kraśnicki. W homilii ksiądz biskup dużo miejsca poświęcił historii ruchu strażackiego.
‒ Serce się raduje, widząc w katedrze tyle mundurów strażackich, tyle sztandarów. 100 lat to okazja, aby podziękować Panu Bogu, żeby spojrzeć wstecz, w historię znacznie dłuższą niż jedno stulecie, bo przecież straż pożarna w takiej czy innej postaci istniała od zawsze. Organizacje w sensie systemowym zaczęły się tworzyć w XIX wieku, kiedy Polski nie było na mapie. Działały pod różnymi nazwami, tworzyły się w wioskach, miasteczkach, miastach zaboru rosyjskiego, austriackiego, pruskiego. Każdy miał swoją tradycję, własne zwyczaje. (…) Kiedy powstała Rzeczypospolita, to nie było prostą sprawą porozumieć się i stworzyć jedną organizację ochotniczych straży pożarnych. Ale nasi przodkowie umieli się wtedy dogadać, możemy się od nich tego uczyć dzisiaj. (…) To była straż pożarna i rzeczywiście pożar był tym żywiołem, z którym zmagali się przodkowie - pożary domów, zagród, placów. Wielu strażaków oddało życie w obronie Rzeczypospolitej we wrześniu 1939 roku i podczas okupacji. Dzisiaj profil jest inny. Lasy niestety płoną, ale pożarów domów jest mniej - sami najlepiej moglibyście powiedzieć, bo wiecie lepiej ode mnie, do jakich wypadków dzisiaj wzywana jest straż pożarna, do jakich klęsk żywiołowych i nieszczęść, którym zaradzacie - mówił hierarcha. - Chrystus mówi w ewangelii „Syn człowieczy nie przyszedł, żeby mu służono, tylko żeby służyć”. I wasza służba, drodzy bracia strażacy, drogie siostry, to jest właśnie pomoc w ludzkim nieszczęściu.
Znaczenie I Ogólnopaństwowego Zjazdu Straży Pożarnych RP
Po mszy uczestnicy złożyli kwiaty pod urną z „Ziemią z pobojowisk wojny światowej zbroczonych krwią Polaków w latach 1914‒1920-21” oraz na grobie Prymasa Tysiąclecia kardynała Stefana Wyszyńskiego. Druh Tadeusz Wróblewski przeprowadził poczty sztandarowe oraz uczestników mszy na Plac Zamkowy, gdzie o 12.30 rozpoczął się uroczysty apel „W jedności siła”. Prowadząca uroczystość Dobromiła Skalska przypomniała zebranym, że związki strażackie działające pod zaborami, walczące przez lata o zachowanie polskości i odzyskanie niepodległości Polski, spotkały się na I Ogólnopaństwowym Zjeździe Straży Pożarnych RP w Warszawie w dniach 8‒9 września 1921 roku. Na wspólnych obradach powołany został do życia Główny Związek Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, którego kontynuatorem jest Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP (ZOSP RP).
Po ustawieniu pocztów sztandarowych dowódca uroczystości druh Przemysław Zieliński złożył prezesowi Zarządu Głównego ZOSP RP Waldemarowi Pawlakowi meldunek o gotowości do rozpoczęcia apelu, po czym obaj dokonali przeglądu pododdziałów. Odegrano hymn państwowy i na wieży zegarowej Zamku Królewskiego podniesiono flagę narodową. Na Placu Zamkowym do pocztów sztandarowych, zaproszonych gości oraz widzów swoje słowa skierował prezes ZG ZOSP RP Waldemar Pawlak.
‒ Świętujemy dziś 100-lecie połączenia ruchu strażackiego po 123 latach zaborów. Świętujemy Zjazd Głównego Związku Straży Pożarnych, który rozpoczął się od mszy w katedrze św. Jana, a następnie odbyły się obrady, które łączyły ponad 3 tysiące ochotniczych straży pożarnych. Związek w swoich działaniach był zawsze instytucją wspierającą, pomocniczą, realizował zasadę subsydiarności poprzez organizowanie zawodów sportowo-pożarniczych, ceremoniał i regulaminy, przeglądy, konkursy. Przekazywał najlepsze pomysły do wszystkich jednostek w kraju, do rycerzy Floriana, którzy mogli dzięki temu szybciej zdobywać lepsze kompetencje w ratowaniu człowieka w potrzebie - powiedział. ‒ Komendant główny PSP nadbryg. Andrzej Bartkowiak życzył strażakom ochotnikom wszelkiego dobra i podziękował za wspólną służbę na rzecz ratowania zdrowia, życia, mienia i środowiska.
Ewolucja i Współczesne Wyzwania Ruchu Strażackiego
Prezes Pawlak podkreślił, że związek w ciągu tych stu lat przeżywał różne okresy. W czasie II wojny światowej, podczas okupacji hitlerowskiej, przeobraził się w struktury państwa podziemnego i ruch oporu „Skała”. Po wojnie Bolesław Chomicz odbudowywał Związek, poczynając od 1946 roku. Po paru latach okazało się, że ta wspólna strażacka działalność nie pasowała do czasów stalinowskich i od 1949 do 1956 roku Związek był rozwiązany. W 1956 roku nastąpiło jego odtworzenie, już w formule Związku Ochotniczych Straży Pożarnych. Okazało się, że ta działalność łącząca, integrująca środowisko strażackie jest bardzo potrzebna, a nasze działania nie wynikają tylko z przepisów prawa, a przede wszystkim z tego, że jesteśmy piastunami tradycji dobrych obyczajów. A to oznacza, że to, co robimy, chcemy robić i czynimy to ochotniczo, bezinteresownie. Nie musimy, ale rycerze św. Floriana chcą i zawsze tak było.
‒ Bardzo ważnym momentem w historii straży pożarnych był rok 1981. Byłem wówczas na studiach i obserwowałem, tu w Warszawie, wydarzenia w Wyższej Oficerskiej Szkole Pożarniczej i protest podchorążych przeciwko temu, aby włączyć ich szkołę w struktury wojskowe i strażaków w działania represyjne. Od tamtego czasu, tamtego protestu studentów Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarniczej straż nie była już do takich działań wykorzystywana. To jest jakby kamień węgielny i mit założycielski dla Państwowej Straży Pożarnej. Jest wśród nas generał brygadier Wiesław Leśniakiewicz, który był podchorążym uczestniczącym w tamtych wydarzeniach. To właśnie podchorążym dziękujemy za ten piękny czyn i zachowanie, co sprawiło, że straż pożarna skupia się na pomocy drugiemu człowiekowi.
Po transformacji w 1991 roku nastąpiły zmiany, uchwalona została Ustawa o ochronie przeciwpożarowej, a wśród nas jest jeden z posłów, który ją wprowadzał, Marian Starownik, obecnie wiceprezes Zarządu Głównego Związku OSP RP. To była i jest konstytucja dla straży pożarnych. Nawiązując do homilii księdza biskupa, Waldemar Pawlak podkreślił, że dzisiaj mamy dodatkową powinność gaszenia pożarów ludzkich serc, tej pożogi nienawiści, abyśmy przez ten przykład idący z ochotniczych straży pożarnych pokazywali, jak ważna jest wspólnota, braterstwo, budowanie wielkiej, wspaniałej rodziny, tak aby w naszej Ojczyźnie wszyscy czuli się potrzebni, docenieni i radośni.
Pamięć i Wyróżnienia
Poczty sztandarowe OSP, oddziałów powiatowych i wojewódzkich Związku biorące udział w uroczystości otrzymały medal okolicznościowy przygotowany z okazji jubileuszu. Z okazji jubileuszu członkowie Chóru Cantus przygotowali pieśń „Płonie w nas strażacki zew”, która nawiązuje do strażackiego etosu i piękna bezinteresownej służby ludziom i Ojczyźnie.