Historia Ochotniczych Straży Pożarnych na Kaszubach to opowieść o zaangażowaniu, poświęceniu i nieustannej gotowości do niesienia pomocy. Od najstarszych wzmianek o organizacji ochrony przeciwpożarowej po współczesne, zaawansowane systemy ratownicze, strażacy na Kaszubach odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa lokalnym społecznościom. Poniższa historia przybliża dzieje dwóch znaczących jednostek OSP: w Wejherowie i w Żabieńcu, ukazując ich rozwój oraz wpływ na lokalny system ratowniczy.
Ochotnicza Straż Pożarna w Wejherowie - Rys Historyczny i Rozwój Systemu Ratowniczego
Zaranie i Okres Przedwojenny
W roku 1768 ukazało się rozporządzenie Magistratu Miasta, wyznaczające jednego z rajców miejskich odpowiedzialnym za zorganizowanie ludzi i sprzętu niezbędnego do gaszenia pożarów oraz wyznaczało miejsce składowania tego sprzętu w pomieszczeniu ratusza miejskiego. W roku 1873 miasto Wejherowo liczyło ponad 6 tysięcy mieszkańców oraz ponad 500 nieruchomości. Nazwisko pierwszego prezesa oraz założycieli Ochotniczej Straży Pożarnej w Wejherowie nie są znane.
Wiele dokumentów i zapisów dotyczących okresu powstania spłonęło, zaginęło lub zostało zniszczonych w trakcie działań wojennych. Z dokumentów znajdujących się w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej wynika, że Ochotnicza Straż Pożarna w Wejherowie już w roku swojego założenia brała udział w akcji gaśniczej w Wejherowie. Jednostka posiada dokumenty dotyczące historii, wśród których jest akt erekcyjny pod budowę strażnicy przy ul. 3 Maja 2 w Wejherowie - "Betanntmachung - Freiwillige Feuerwehr zu Neustadt Wpr. - Nachste Vebung" z 1895 r., zawierający historię jej budowy oraz ówczesną listę członków z 36 nazwiskami. W skład zarządu jednostki w tym okresie wchodzili: G. Tolkemidt - Brandmeister, J. Wittin - Adiutant, J. Gerhmann - Raffenfuhrer, A. Szallies - Zugemeister, R. Gruntmann - Spistzemneister.
Inny dokument to: "Statut der Freiwilligen zu Neustadt Westpr.", z 1889 r., zatwierdzony przez Burmistrza Miasta Pana Maerz z 1891 r. Ciekawostką historyczną jest dokument zawierający hymn zachodniopruskiego związku straży pożarnych z 1893 r. Z istniejących przekazów wynika, że pierwsza strażnica, a w zasadzie niewielka remiza, mogąca pomieścić sikawkę ręczną, kilka metrów bieżących węży, wiadra i bosaki, istniała przy ulicy oo. Reformatów obok klasztoru. Alarmowanie członków straży odbywało się poprzez trębaczy. Miasto Wejherowo było podzielone na pięć rejonów i w każdym był jeden trębacz. W wypadku pożaru każdy z trębaczy musiał odtrąbić swój rejon, by zwołać strażaków. Trzy sygnały zwoływały strażaków do akcji gaśniczych, a dwa sygnały na ćwiczenia. W roku 1895 wybudowano 3-boksową strażnicę przy ul. 3 Maja. Strażnica ta, rozbudowana na przestrzeni lat, istnieje do dnia dzisiejszego i stanowi siedzibę Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej, Zarządu Oddziału Powiatowego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz Ochotniczej Straży Pożarnej. W roku 1907 zakupiono 17-metrową czterokołową konną drabinę mechaniczną słynnej firmy Magirus. Drabina ta po konserwacji stanowi aktualnie atrakcję historyczną.
Okupacja i Powojenna Reaktywacja
W 1920 roku Wejherowo, jak i większość ziem kaszubskich, po prawie 150-letnim okresie zaborów powróciło do macierzy. W wolnym już Wejherowie reaktywowały się organizacje społeczne. Okupacja niemiecka przekreśliła dorobek tak prężnie działającej w okresie międzywojennym Ochotniczej Straży Pożarnej w Wejherowie. W jej miejsce Niemcy powołali obowiązkową straż pożarną podporządkowaną policji niemieckiej. Po wyzwoleniu, w latach 1945-1946, następuje wznowienie działalności Ochotniczej Straży Pożarnej w Wejherowie. W roku 1948 zostaje reaktywowany Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. W OSP następują zmiany organizacyjne w kierowaniu nią. Funkcję Zarządu OSP przejmują Komendy OSP bezpośrednio nadzorowane przez Powiatowe Komendy Straży Pożarnych. Dnia 4 lutego 1950 r. Sejm uchwalił Ustawę o ochronie przeciwpożarowej i jej organizacji. Na jej podstawie powołano organ administracji państwowej - Komendę Główną Straży Pożarnych. Na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 19 lipca 1950 r. w sprawie organizacji komend straży pożarnych, w roku 1952 została powołana Zawodowa Straż Pożarna w Wejherowie. Pierwsi zawodowi strażacy rekrutowali się z Ochotniczej Straży Pożarnej w Wejherowie, a pierwszym komendantem został por. Stanisław Omernik (1952-1954).
Rozwój i Modernizacja
W tym czasie do podstawowych zadań Zawodowej Straży Pożarnej należało: gaszenie pożarów, przygotowanie sprzętu do działań, szkolenie teoretyczne i praktyczne strażaków zawodowych i ochotników, udział w innych interwencjach. W 1955 roku z inicjatywy pracowników ZSP i członków OSP w czynie społecznym rozpoczęto rozbudowę strażnicy, między innymi dobudowano piętro, wieżę ćwiczeń i salę szkoleniową. Od września 1963 r. do kwietnia 1967 r. funkcję Komendanta pełnił kpt. Zbigniew Polisiakiewicz. W tym czasie następuje dalszy rozwój ilościowy i jakościowy jednostki ZSP. Jednostka zostaje wyposażona w typowy nowy sprzęt pożarniczy. Od 1968 r. do 1977 r. funkcję Komendantów pełnili kolejno: por. Jan Baran, por. Tadeusz Dryja i kpt. Wiesław Górski. W kwietniu 1977 r. na stanowisko Komendanta Terenowej Zawodowej Straży Pożarnej, pełniącego funkcję Komendanta Rejonowego Straży Pożarnych i Dowódcy Oddziału XIII ZSP w Wejherowie, powołano por. poż. Tadeusza Selewskiego. W 1979 roku rozpoczęto budowę nowej strażnicy, którą ukończono w 1984 r.
Wprowadzenie Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego i Numeru 112
Dotychczasowy system ochrony przeciwpożarowej, który powstał w zupełnie innej rzeczywistości ustrojowej i gospodarczej, nie przystawał do nowych rozwiązań strukturalno-organizacyjnych w sferze ustrojowej, społecznej i gospodarczej. Niespójność tę radykalnie zmieniła nowa ustawa o ochronie przeciwpożarowej oraz ustawa o Państwowej Straży Pożarnej. W dziejach ochrony przeciwpożarowej rozpoczął się nowy okres. Ustawa o PSP nałożyła na jednostki organizacyjne PSP organizację krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG), mającego na celu ochronę życia, zdrowia oraz mienia podczas walki z pożarami i innymi klęskami żywiołowymi. Dotychczasowa działalność straży pożarnych skupiała się głównie na gaszeniu pożarów. W swojej historii wejherowscy strażacy uczestniczyli w wielu akcjach, w których z narażeniem życia ratowali dobytek i mienie, jak również życie ludzkie.
Kolejne lata przynosiły również tragiczne zdarzenia, w których likwidacji brali udział strażacy zawodowi, jak również ochotnicy. Ponadto zmiany w funkcjonowaniu straży, rozszerzenie zakresu jej działalności o ratownictwo techniczne, ekologiczne, przedmedyczne, dynamiczny rozwój motoryzacji, rozwój nowych gałęzi przemysłu, postęp cywilizacyjny spowodowały, że nastąpił gwałtowny wzrost ilości zdarzeń obsługiwanych przez straż pożarną. Z dniem 1 lipca 1992 r. powstały w Wejherowie Komenda Rejonowa Państwowej Straży Pożarnej i Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza PSP. Na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat nastąpiło wyraźne zapotrzebowanie na niestosowane dotychczas przez straże pożarne, jak również inne służby ratownicze, formy ratownictwa. Rozpoczęto organizację ratownictwa specjalistycznego: wysokościowego, wodnego, technicznego, przedmedycznego.
Również w tym okresie w wejherowskiej jednostce powstały inicjatywy zmierzające do budowy systemu bezpieczeństwa lokalnego oraz ochrony ludności przed zagrożeniami niesionymi przez siły przyrody i rozwój cywilizacyjny. W roku 1993 strażacy PSP: st. kpt. Kazimierz Grubba, mł. kpt. Andrzej Papke, mł. kpt. Stanisław Baranowski, mł. asp. Zenon Frankowski stworzyli koncepcję zintegrowanego systemu ratowniczego, którą poprzez Ochotniczą Straż Pożarną w Wejherowie wprowadzono do programu wyborczego w wyborach samorządowych w 1994 r. Z inicjatywy Komisji Praworządności Rady Miasta Wejherowa i ówczesnego Pana Prezydenta Miasta Jerzego Budnika, w 1996 r. pomysł ten został rozszerzony na pozostałe samorządy gminne, które wyraziły akces do budowy i przystąpienia do Rejonowego Zintegrowanego Systemu Ratowniczego. We wrześniu 1998 r. Państwowa Straż Pożarna jest organizatorem krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. Prace organizacyjno-legislacyjne związane z tworzeniem tego systemu prowadzono intensywnie od 1993 r. na obszarze działania wejherowskiej straży pożarnej. Działania te prowadzone były z wielkimi utrudnieniami ze względu na sceptyczne podejście niektórych decydentów gminnych. System zaczął funkcjonować z dniem 1 stycznia 1995 r. Późniejsze wydarzenia na terenie kraju i na terenie rejonu w pełni potwierdziły słuszność budowy systemu.
W wyniku reformy administracji publicznej kraju od 1 stycznia 1999 r. powstały powiaty i od tego czasu powiększył się obszar działania Komendy Powiatowej PSP w Wejherowie o miasto Rumia i tym samym przyłączona została JRG Rumia. Państwowa Straż Pożarna rozpoczęła działalność w nowej rzeczywistości organizacyjnej i prawnej. Dotychczasowe jednostki organizacyjne PSP zostały przereorganizowane. W tym roku w trakcie spotkań Komendanta Powiatowego st. bryg. Tadeusza Selewskiego z Panem starostą i Zarządem powiatu przedstawiono zakres i zasięg działania KSRG, perspektywy rozwoju ochrony ppoż i ratownictwa. W trakcie tych spotkań padła propozycja utworzenia Centrum Powiadamiania Ratunkowego (CPR) na bazie PSK z jednoczesną możliwością rozbudowy na potrzeby Powiatowego Centrum Zarządzania Kryzysowego. Wizytującemu komendę w roku 2000 ówczesnemu Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji Panu Markowi Biernackiemu i Panu Jerzemu Budnikowi - posłowi ziemi wejherowskiej przedstawiono propozycję podjęcia działań mających na celu budowę nowej siedziby dla JRG w Wejherowie. Kolejnym etapem prowadzonych działań było spotkanie w 2000 r. w Warszawie kierownictwa MSWiA, KGPSP, Ministerstwa Zdrowia, posła Jerzego Budnika, Starosty Powiatowego Grzegorza Szalewskiego, Komendanta SGSP, Komendanta Powiatowego PSP, w czasie którego podjęto decyzję o ujęciu w planach inwestycyjnych KGPSP budowy nowej siedziby dla JRG w Wejherowie. W konsekwencji podjętych działań Rada Powiatu Wejherowskiego w porozumieniu Radą Miasta Wejherowa podjęła uchwałę o przekazaniu pod budowę nowej remizy działki. W tych latach w dalszym ciągu prowadzono działania mające na celu wymianę sprzętu samochodowego.
Państwowa Straż Pożarna, która powstała na fundamentach ZSP, dzięki zaangażowaniu i pasji wielu strażaków, to nowoczesna służba ratownicza, nie ustępująca skutecznością służbom ratowniczym w innych krajach. Zadania stawiane przed Państwową Strażą Pożarną i krajowym systemem ratowniczo-gaśniczym są realizowane skutecznie i profesjonalnie. Z tego względu system ma być nadal odpowiednio rozwijany i doskonalony w różnych kierunkach. Rozwijanie dotychczasowych doświadczeń w zakresie ratownictwa i niesienia pomocy wiąże się z potrzebą doskonalenia istniejącego prawa, w tym dostosowania do rozwiązań państw Unii Europejskiej oraz dążenia do utworzenia w kraju jednego (powszechnego) krajowego systemu ratowniczego. Jak wynika z przyjętych założeń, realizacja tego przedsięwzięcia ma odbywać się na drodze ewolucji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. Reasumując okres działania wejherowskiej straży pożarnej należałoby stwierdzić, że wejherowscy strażacy poza zadaniami określonymi w ustawach wnieśli duży wkład pracy w tworzenie się struktur organizacyjnych ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa na terenie powiatu wejherowskiego. Aktywnie uczestniczyli w tworzeniu jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych, budowie KSRG, budowie infrastruktury ochrony przeciwpożarowej. Odnosili również sukcesy w województwie gdańskim w zakresie przejawianych inicjatyw, jak również ocen przełożonych.
Kluczowe Daty i Osoby w Historii OSP Wejherowo
- 1952 r.: Powołanie Zawodowej Straży Pożarnej w Wejherowie.
- 1952-1954: Pierwszym komendantem został por. Stanisław Omernik.
- 1955 r.: Rozpoczęcie rozbudowy strażnicy w czynie społecznym.
- 1963-1967: Funkcję Komendanta pełnił kpt. Zbigniew Polisiakiewicz.
- 1968-1977: Komendanci: por. Jan Baran, por. Tadeusz Dryja i kpt. Wiesław Górski.
- 1977 r.: Powołanie por. poż. Tadeusza Selewskiego na Komendanta Terenowej Zawodowej Straży Pożarnej.
- 1979-1984: Budowa nowej strażnicy.
- 01.07.1992 r.: Powstanie Komendy Rejonowej Państwowej Straży Pożarnej i Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP.
- 01.01.1995 r.: System KSRG zaczął funkcjonować.
- 01.01.1999 r.: Reforma administracji publicznej, powiększenie obszaru działania KP PSP w Wejherowie.
- 2000 r.: Propozycja utworzenia Centrum Powiadamiania Ratunkowego na bazie PSK.
- 2001 r.: Przydział działki pod budowę nowej strażnicy.
- 15 kwietnia 2005 r.: Przekazanie obowiązków komendanta powiatowego. Na zasłużoną emeryturę odszedł st. bryg. inż. Tadeusz Selewski, natomiast jego obowiązki przejął kpt. mgr Andrzej Papke. Stanowisko z-cy objął mł. bryg. mgr inż. Maciej Szczodrowski.
- Grudzień 2005 r.: Wmurowanie w ścianę frontową budynku KPPSP w Wejherowie ul. 3 Maja 2 tablicy pamiątkowej z inskrypcją: "Pamięci Bohaterskich Strażaków, Patriotów Polskich, Zamordowanych Przez Niemieckich Okupantów Jesienią 1939r. As The Memorial Of Heroic Firemen, Polish Compatriots Murdered By The German Soldiers In Autumn 1939. In Erinnerung An Die Heldenhaften Reuerwehrleute Und Die Polnischen Patrioten, Die Im Herbst 1939 Durch Die Deutschen Besatzungsmächte Ermordet Wurden."
- 2005 r.: Rozpoczęcie prac nad realizacją projektu pt. "Zintegrowany System Teleinformatyczny Wspomagania Działań Ratowniczych w Powiecie Wejherowskim" o wartości 2,6 mln zł, z czego 75% pochodziło z funduszy Unii Europejskiej.
- 24 marca 2006 r.: Zakończenie przebudowy I piętra w budynku KPPSP w Wejherowie ul. 3 Maja 2 i uroczyste otwarcie Centrum Powiadamiania Ratunkowego, uruchomienie europejskiego numeru alarmowego 112 z telefonów stacjonarnych (w przyszłości także z sieci komórkowej) oraz zintegrowanego stanowiska dyspozytorskiego Państwowej Straży Pożarnej i Państwowego Ratownictwa Medycznego. Obsadę osobową stanowiło 5 dyspozytorek Państwowego Ratownictwa Medycznego i 8 funkcjonariuszy PSP - dyżurnych operacyjnych powiatu.
- 2006 r.: Przekazanie dla Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej nr 2 w Rumi nowego ciężkiego samochodu gaśniczego "Mercedes-Benz Atego" o wartości 630 tys. zł.
- 19.12.2007 r.: W JRG nr 2 w Rumi odbyła się uroczystość przekazania strażakom specjalistycznego sprzętu pożarniczego - zestawu hydraulicznego ratownictwa technicznego "Holmatro" oraz 2 kompletów ubrań żaroodpornych.
- 4.07.2008: Uroczystość otwarcia pawilonu ekspozycyjnego z zabytkową konną drabiną strażacką firmy "Magirus".
Ochotnicza Straż Pożarna w Żabieńcu - Lokalna Historia i Współczesność
Od Początków do Dziś
W Żabieńcu panuje radość i duma, że w plebiscycie strażackim „Pomorskiej” tamtejsza Ochotnicza Straż Pożarna uplasowała się na drugim miejscu w województwie. Jednostka zebrała 1 325 głosów Czytelników. Prezes Zbigniew Salamoński wyraża wdzięczność wszystkim, którzy na nich głosowali. Chodzącą historią tej jednostki jest druh Bronisław Banasiak. Dziś to prezes Gminnego Zarządu Związku OSP w Bądkowie, ale jeszcze dwa lata temu w żabienieckiej jednostce był naczelnikiem przez 38 lat. Żałuje, że ani on, ani poprzednie kierownictwa jednostki nie pomyślały, żeby strażacką działalność we wsi udokumentować w kronice. Przywołuje same nazwiska pierwszych druhów, bo imiona już zagubiły się w pamięci. Nic dziwnego, historia OSP w Żabieńcu sięga roku 1924.
Straż we wsi zakładali Stopczyk, Wyrzykowski, Przekwas. Kierowali nią do wojny - mówi Bronisław Banasiak. Po wojnie ze starego składu działał jeszcze Wyrzykowski. Prezesem był Franciszek Sobolewski, a naczelnikiem Stanisław Podlewski. Przedwojenna remiza była zbyt mała, więc ją w latach 60-tych rozebrano. Pojawiła się nowa. Wtedy też jednostka dostała pierwszy sztandar. To akurat Bronisław Banasiak pamięta doskonale, bo w tamtym czasie wstąpił do OSP, w której na początku był kierowcą. W 1979 został naczelnikiem i był nim aż do 2015. Pamięta, jak w latach 90-tych remiza została rozbudowana, a wtedy jednostka dostała drugi sztandar. Obecnie naczelnikiem jest Zbigniew Puchalski, a prezesem Zbigniew Salamoński. Za finanse odpowiada Henryk Stasiak, a wiceprezesem i gospodarzem remizy jest Krzysztof Salamoński.
Rozwój Jednostki i Działania Ratownicze
Rozrosły się szeregi OSP. Gdy prezes Salamoński został prezesem, było tu dwudziestu sześciu druhów, teraz jest ich dwa razy więcej, a od roku mają dwunastoosobową drużynę kobiecą. Naczelnik Puchalski dodaje: wstąpiły do OSP żony, siostry, kuzynki, przyjaciółki druhów. Mamy nadzieję, że nasze panie zajmą się prowadzeniem kroniki jednostki. Jednostka OSP w Żabieńcu jest w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym. Dysponują odpowiednim sprzętem, także do ratownictwa drogowego. Jeżdżą do pożarów, więc samochody, choć mają już swoje lata, muszą być na chodzie - nie ukrywają druhowie. Wyprowadzają z garaży Stara 224 (rocznik 1974) i Jelcza (rocznik 1989). Oba wyglądają jak nowe, dzięki pracy i fachowości druhów. Wyjazdów do zdarzeń nie zliczą. Wspominają ciekawą historię sprzed lat, gdy pojechali gasić palący się pawilon Domu Pomocy Społecznej w Zakrzewie i nagle dostali wiadomość, że pali się pole rzepaku naczelnika ich OSP. Pożar w Zakrzewie gasiło wiele jednostek, więc żabienieccy druhowie mogli ruszyć na pole ratować rzepak. Historie związane z pożarami mogą opowiadać bez końca. Żyją nimi całe rodziny, bowiem w tej jednostce powiązań rodzinnych nie brakuje. Są bracia Marcin, Łukasz i Dastin Skierkowscy, jest czworo członków rodziny Salamońskich, pięcioro z rodziny Stasiaków. Druhna Magdalena Salamońska wymienia ojca, męża i jego brata.
