Dzień 30 maja 1992 roku w rejonie Lubania, choć w dostępnym materiale nie ma szczegółowych informacji na temat konkretnych zawodów strażackich, wpisuje się w kluczowy okres transformacji dla polskiego pożarnictwa. To właśnie w tym roku, 1 lipca 1992 roku, powołano Państwową Straż Pożarną, co miało fundamentalne znaczenie dla struktury i funkcjonowania jednostek, w tym tych w Lubaniu. W tym czasie w Lubaniu funkcjonowała już Komenda Rejonowa Państwowej Straży Pożarnej (KR PSP), a w jej strukturach znalazła się nowo utworzona Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza.
Historyczny Rozwój Jednostek Pożarniczych w Lubaniu
Historia straży pożarnej w Lubaniu sięga początków polskiej administracji na tych terenach po II wojnie światowej, tworząc podwaliny pod formację, która uczestniczyłaby w zawodach strażackich w późniejszych latach.
Początki i Organizacja po 1945 Roku
W połowie maja 1945 roku w Lubaniu rozpoczęło swoją działalność Biuro Pełnomocnika Rządu RP na Obwód Lubań, będące odpowiednikiem Starostwa Powiatowego. Na jego czele w randze Starosty stanął Edward Zakrzewski, a na stanowisko pierwszego Burmistrza Lubania powołano Antoniego Stawiarskiego. Biuro funkcjonowało obok radzieckiej Wojskowej Komendantury Miasta i zajmowało się tworzeniem struktur polskiej administracji, zarówno na poziomie miasta, jak i tworzącego się powiatu. Do zadań biura należała m.in. organizacja Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) w Lubaniu.
Podjęto decyzję, że Okręgowe Pogotowie Straży Pożarnych (OPSP) powstanie na bazie istniejącej dotąd i działającej, niemieckiej jednostki Feuerschutzpolizei Lauban, organizacyjnie podporządkowanej 1 Saksońskiemu Pułkowi Policji Przeciwpożarowej. Siedziba jednostki znajdowała się w Domu Solnym przy obecnej ulicy Podwale 4. Po drugiej stronie ulicy jednostka posiadała wieżę do suszenia węży pożarniczych, pełniącą również funkcję szkoleniową, oraz budynki zaplecza gospodarczego (obecnie w tym miejscu znajdują się ogrody działkowe).
W jednostce służyło 15 Niemców, których wcielono do OPSP. Nadzór nad tym pododdziałem powierzono Komendantowi Straży Pożarnych przy Biurze Pełnomocnika Rządu RP na Obwód Lubań, plutonowemu pożarnictwa Bogusławowi Pacanowskiemu. Warto podkreślić, że niemieccy strażacy byli wysokiej klasy specjalistami, bardzo dobrze wyszkolonymi i przygotowanymi do służby ratowniczo-gaśniczej. Przez pierwszy okres działalności formacji zajmowali się nie tylko działaniami operacyjnymi, ale także doraźnie szkolili nowozatrudnianych strażaków.
Niestety, los funkcjonariuszy narodowości niemieckiej był przesądzony. Ich zatrudnienie wynikało z niedostatecznej ilości polskich strażaków. Gdy etaty można było obsadzić Polakami, Niemcy zostali zwolnieni, niezależnie od kwalifikacji, z powodu hitlerowskiej przeszłości Feuerschutzpolizei, która od 1934 roku była zmilitaryzowana i podlegała Policji Porządkowej (Ordnungspolizei), odpowiedzialnej za prześladowania w Polsce.
Lata Rozwoju i Reorganizacji
- 1 października 1945 roku: Oficjalnie otwarto Komendę Okręgowego Pogotowia Straży Pożarnych w Lubaniu. Stan osobowy jednostki wynosił 30 strażaków (15 Polaków i 15 Niemców). Pierwszym komendantem jednostki został kapral pożarnictwa Władysław Bała.
- Wyposażenie: Na początku komenda dysponowała drewnianym wozem drabiniastym oraz dwoma wózkami z poniemieckimi motopompami marki Fischer i Brauer. W pierwszej połowie 1946 roku jednostka otrzymała nowy, pierwszy w pełni polski wóz bojowy marki Star 20.
- Ekspansja powiatowa: Komendant Straży Pożarnych w Lubaniu sukcesywnie powoływał zastępy OPSP w innych częściach powiatu (m.in. w Leśnej, Olszynie, Zawidowie i Sulikowie), które stały się zalążkiem późniejszych Ochotniczych Straży Pożarnych. Do końca 1946 roku we wszystkich miejscowościach Powiatu Lubańskiego działały zastępy pożarnicze, w których 80 procent stanu osobowego stanowili Polacy.
- 1947 rok: OPSP w Lubaniu zostało przemianowane w Miejską Zawodową Straż Pożarną (MZSP), podległą Miejskiej Radzie Narodowej. Wówczas 100 procent stanu osobowego jednostki stanowili już Polacy.
- 1964 rok: Kolejna reorganizacja - w miejsce zlikwidowanej MZSP powołano Komendę Powiatową Straży Pożarnych w Lubaniu (KPSP), a jej dowództwo powierzono porucznikowi pożarnictwa Adamowi Szczepańskiemu, który został jednocześnie Komendantem Zawodowej Straży Pożarnej. Jednostka była wyposażona m.in. w samochody Star 25 i GBM 2/8 (z motopompą). Formacja znajdowała się w strukturach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
- 1977 rok: Z dniem 1 czerwca Sejm PRL zlikwidował powiaty, co doprowadziło do likwidacji Komend Powiatowych Straży Pożarnych. Na poziomie tzw. Rejonów, powołano Komendy Rejonowe Straży Pożarnej. Dowództwo jednostki w Lubaniu (od 1971 roku) powierzono st. kpt. Markowi Radwanowi, który tę funkcję pełnił przez 27 lat.
Nowa Siedziba i Infrastruktura
W związku z sukcesywnym doposażaniem lubańskiej jednostki, wzrostem stanu zatrudnienia i nowymi zadaniami, Dom Solny przestał odpowiadać jej potrzebom. Strażacy zajęli część kamienicy przy Placu Strażackim i wybudowali parterowy budynek administracyjny. Wyburzono wysłużoną wieżę szkoleniową i wybudowano nowy obiekt na kartingach przy ul. Przemysłowej.
W połowie lat 80. XX wieku władze uznały, że lubańskim strażakom należy się nowoczesna siedziba. W listopadzie 1985 roku rozpoczęto budowę nowej remizy przy ul. Podwale 7, naprzeciw kościoła pw. Świętej Trójcy. Budową zajęło się lubańskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego (tzw. Peberol). Nową komendę wraz z zapleczem administracyjnym i techniczno-garażowym oraz szkoleniowym otwarto cztery lata później, co stanowiło istotne usprawnienie dla jednostki działającej również w 1992 roku.
Udział w Zawodach Pożarniczych
Lubańska Straż Pożarna aktywnie uczestniczyła w zawodach pożarniczych, co świadczy o jej wysokim poziomie wyszkolenia i zaangażowania. "Załoga lubańskiej Straży Pożarnej w trakcie zawodów pożarniczych" była często widywana, demonstrując swoje umiejętności. Tego typu wydarzenia były integralną częścią działalności jednostki, służąc nie tylko rywalizacji, ale także doskonaleniu technik ratowniczych i gaśniczych.
Komendanci Jednostek Pożarniczych w Lubaniu
Poniżej przedstawiono listę osób pełniących kluczowe funkcje dowódcze w jednostkach pożarniczych na terenie Lubania, co obrazuje ciągłość i ewolucję dowództwa w rejonie:
- W latach 1945 - 1949: Komendant Okręgowego Pogotowia Straży Pożarnych - kpr. poż. Władysław Bała.
- W latach 1949 - 1953: Komendant Miejskiej Zawodowej Straży Pożarnej - ogn.
- W latach 1953 - 1956: Komendant Miejskiej Zawodowej Straży Pożarnej - chor. poż.
- W latach 1956 - 1964: Komendant Miejskiej Zawodowej Straży Pożarnej - kpt. poż.
- W latach 1964 - 1971: Komendant Powiatowy Straży Pożarnych i komendant Zawodowej Straży Pożarnej - por. poż. Adam Szczepański.
- W latach 1971 - 1998: Komendant Rejonowy, a następnie Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w Lubaniu - st. bryg. Marek Radwan.
- W latach 1999 - 2017: Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w Lubaniu - st. bryg. mgr inż. Roman Mroczkowski.
- Od roku 2017 - nadal: Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w Lubaniu - st. bryg.
Współczesna Rola Komendy Powiatowej PSP w Lubaniu
Obecnie Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej (KP PSP) w Lubaniu jest zakwalifikowana do IV kategorii komend powiatowych Państwowej Straży Pożarnej. Lubańska komenda PSP wykonuje zadania związane z ochroną przeciwpożarową i ratownictwem na terenie Powiatu Lubańskiego. Jednostka jest wyposażona w najnowocześniejszy sprzęt ratowniczo-gaśniczy i uczestniczy w działaniach operacyjnych nie tylko na terenie Powiatu Lubańskiego, ale również - gdy zachodzi taka potrzeba - poza nim, a także poza granicami kraju.
Na terenie Powiatu Lubańskiego funkcjonuje 14 dobrze wyposażonych i wyszkolonych jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej, w której służy około 500 druhów. Część z tych jednostek OSP jest włączona do Krajowego Systemu Ratownictwa Gaśniczego. Nadzór merytoryczny nad jednostkami OSP sprawuje KP PSP w Lubaniu, która dysponuje poszczególne jednostki pełniące dyżury dobowe do akcji ratowniczo-gaśniczych na terenie Powiatu Lubańskiego, a w razie potrzeby również na terenie powiatów ościennych. KP PSP zajmuje się także szkoleniem druhów ochotników.
W przeszłości, oprócz Zawodowej Straży Pożarnej, w Lubaniu funkcjonowały jednostki Zakładowych Straży Pożarnych (ZSP), m.in. w nieistniejących Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego (ZNTK) i Lubańskich Zakładach Przemysłu Bawełnianego (LZPB). W okolicach Lubania duża jednostka ZSP istniała również w byłych Olszyńskich Fabrykach Mebli w Olszynie i w zlikwidowanym Dolwisie w Leśnej.