Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) funkcjonuje jako stowarzyszenie na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach oraz ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Statut stanowi najważniejszy dokument jednostki, będący pisemnie potwierdzoną informacją o zasadach jej działania. Wszystkie aktywności podejmowane przez OSP muszą być zgodne ze statutem i z niego wynikać.
Cele i zadania statutowe OSP
Działalność OSP opiera się na pracy społecznej jej członków. Do kluczowych zadań statutowych jednostki należą:
- prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z Państwową Strażą Pożarną (PSP), organami samorządowymi i innymi podmiotami,
- udział w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych oraz innych klęsk i zdarzeń,
- informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi,
- upowszechnianie kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalnej i oświatowej,
- działania na rzecz ochrony środowiska oraz wspomaganie rozwoju społeczności lokalnych,
- organizowanie młodzieżowych i kobiecych drużyn pożarniczych, a także zespołów świetlicowych, orkiestr i sekcji sportowych.
Jednostka może prowadzić działalność nieodpłatną oraz odpłatną pożytku publicznego, o ile możliwość ta została zapisana w statucie i służy realizacji celów statutowych.
Struktura organizacyjna i członkostwo
Członkowie OSP dzielą się na zwyczajnych, wspierających oraz honorowych. Członek zwyczajny aktywnie uczestniczy w realizacji celów jednostki, opłaca składki i składa przyrzeczenie: „W pełni świadom obowiązków strażaka - ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym, mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia ludzi”.
Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP)
Członkiem MDP może zostać osoba, która ukończyła 12 lat i uzyskała zgodę opiekunów. Członkowie MDP w wieku od 16 do 18 lat posiadają czynne prawo wyborcze do władz OSP, jednak nie biorą udziału w akcjach ratowniczych.
Władze i organy OSP
W OSP obowiązuje trójpodział władzy:
- Walne Zebranie Członków: najwyższa władza stowarzyszenia, podejmująca kluczowe decyzje, w tym dotyczące zmian statutu czy rozwiązania jednostki.
- Zarząd: organ wykonawczy, który kieruje pracami OSP i reprezentuje ją na zewnątrz. Wybiera ze swojego grona prezesa, naczelnika, wiceprezesów, sekretarza i skarbnika.
- Komisja Rewizyjna: organ kontrolny, sprawdzający działalność zarządu i gospodarkę finansową.
Zasady podejmowania decyzji
Uchwały władz OSP zapadają zwykłą większością głosów w głosowaniu jawnym (lub tajnym). Dla ważności uchwał wymagane jest kworum, czyli obecność co najmniej połowy członków uprawnionych do głosowania. W sytuacjach, gdy skład władz ulegnie zmniejszeniu w trakcie kadencji, możliwe jest uzupełnienie składu w drodze kooptacji (nie więcej niż 1/3 składu organu).
| Organ | Główne zadanie |
|---|---|
| Zarząd | Kierowanie jednostką, reprezentacja, realizacja uchwał. |
| Komisja Rewizyjna | Kontrola statutowa i finansowa, wnioskowanie o absolutorium. |
| Walne Zebranie | Podejmowanie strategicznych decyzji, zmiany statutu. |
Rozwiązanie jednostki
W przypadku podjęcia uchwały o rozwiązaniu OSP, Walne Zebranie wyznacza komisję likwidacyjną. Majątek pozostały po rozwiązaniu jednostki przechodzi na własność właściwej gminy.