Aktualny Przegląd Instalacji Elektrycznej a Bezpieczeństwo Pożarowe

Instalacje elektryczne w mieszkaniach, domach jednorodzinnych i budynkach użytkowych podlegają okresowemu przeglądowi. Regularne kontrole to nie tylko obowiązek wynikający z przepisów, ale przede wszystkim realna ochrona życia i mienia przed zagrożeniami takimi jak awarie, porażenia prądem czy pożary. Niesprawna lub przestarzała instalacja elektryczna stanowi jedno z najczęstszych źródeł zagrożeń w budynkach.

Obowiązkowe przeglądy instalacji elektrycznych: Podstawy prawne i częstotliwość

5-letni przegląd instalacji elektrycznej jest wymagany prawnie, a za jego brak grożą konsekwencje prawne. Obowiązek przeprowadzania okresowego przeglądu instalacji elektrycznej jest opisany w art. 62 w ustawie o prawie budowalnym. Według niego przegląd musi być przeprowadzony przynajmniej raz na 5 lat. Obowiązek ten spoczywa nie tylko na właścicielu domu jednorodzinnego lub lokalu użytkowego, ale też na zarządcy (np., spółdzielni mieszkaniowej) budynku mieszkalnego. Obiekty budowlane w czasie użytkowania powinny być poddawane kontroli, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia. Kontrolą tą powinno być objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów.

Częstsze przeglądy instalacji elektrycznej mogą wynikać z interpretacji przepisów BHP, przeciwpożarowych czy też specyfiki danego budynku. Na częstość wykonywania przeglądu wpływa wiele czynników, takich jak: „wiek” instalacji elektrycznej, narażenie instalacji na działanie czynników zewnętrznych, przeznaczenie obiektu budowlanego, a także otrzymane wyniki z poprzedniej kontroli. W obiektach użyteczności publicznej czy przemysłowych może to oznaczać kontrole nawet co rok lub 6 miesięcy, jeśli zaleci to rzeczoznawca ds. ppoż. lub wymaga tego charakter obiektu.

Dodatkowo, przegląd instalacji powinien być przeprowadzony po zakupie nowego mieszkania, aby upewnić się, że jako właściciel posiadasz wszystkie niezbędne i aktualne dokumenty. W przypadku budowy nowego domu przegląd zwykle wykonuje się po zakończeniu pracy nad instalacją elektryczną. Przeglądy instalacji elektrycznej są w Polsce bezwzględnie obowiązkowe dla wszystkich instalacji, niezależnie od ich wieku, typu czy stanu technicznego.

Zalecane czasookresy pomiarów eksploatacyjnych urządzeń i instalacji elektrycznych

Dla poniższych przypadków, w których w zależności od warunków środowiskowych może wystąpić większe ryzyko eksploatacji urządzeń i instalacji elektrycznych, mogą być wymagane krótsze okresy przeglądów:

Gdzie:

• ZL I to budynki użyteczności publicznej lub ich części, w których mogą przebywać ludzie w grupach ponad 50 osób.
• ZL II to budynki lub ich części przeznaczone do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się.
• ZL III to szkoły, domy studenckie, internaty, budynki biurowe, hotele, ośrodki zdrowia, przychodnie lekarskie, sanatoria, lokale handlowo-usługowe, w których może przebywać do 50 osób, koszary i inne podobne.

Zakres i przebieg przeglądu instalacji elektrycznej

Przeprowadzanie przeglądu instalacji elektrycznej pozwala zapobiegać awariom, unikać zagrożeń pożarowych, zapewnić stabilny dostęp do energii elektrycznej, wykrywać wcześnie usterki i naprawiać je, a także zachować prawo do wypłaty odszkodowania.

Kontrola instalacji elektrycznej obejmuje sprawdzenie stanu technicznego budynku, przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki budynku i jego otoczenia. Dodatkowo badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej powinno obejmować sprawdzenie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń, i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów i uziemień instalacji i aparatów.

Przed dokonaniem przeglądu trzeba się upewnić, że elektryk ma dostęp do wszystkich gniazdek i punktów oświetleniowych oraz do rozdzielnicy. Warto przygotować dokumenty takie jak wyniki poprzedniego przeglądu i plan instalacji elektrycznej, które pomagają fachowcowi szybciej zorientować się w sytuacji i dostarczają informacji na temat liczby gniazd wtykowych, punktów oświetlenia i gniazd siłowych.

Przebieg kontroli instalacji elektrycznej reguluje norma PN-HD 60364-6:2008 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Zgodnie z nią proces przeglądu instalacji można podzielić na trzy etapy:

Oględziny

Oględziny to pierwszy krok podczas przeglądu instalacji elektrycznej, który nie wiąże się z użyciem przyrządów pomiarowych. Celem tego etapu jest ocena wizualna stanu przewodów i aparatury. Sprawdza się także, czy rozdzielnica zawiera wszystkie wymagane elementy i czy jest odpowiednio opisana. Oględziny obejmują również kontrolę stanu przewodów, gniazd, łączników, rozdzielnic i osprzętu, a także połączeń ochronnych i uziemień.

Wykonanie pomiarów

Następnie elektryk przystępuje do wykonania pomiarów za pomocą mierników i próbników. Podczas przeprowadzania pomiarów elektrycznych weryfikuje się stan instalacji i sprawdza, czy wszystkie wartości pomiarów są zgodne z wymaganiami normy. Jeśli wykryje się jakieś odchylenia, elektryk rekomenduje naprawy.

Pomiary i próby składają się z następujących czynności:

• Upewnienie się, że jest zachowana ciągłość przewodów.
• Zmierzenie rezystencji izolacji instalacji elektrycznej.
• Sprawdzenie, czy ochrona za pomocą SELV, PELV lub separacji elektrycznej działa jak należy.
• Wykonanie pomiaru rezystencji i impedancji podłóg i ścian.
• Sprawdzenie, czy samoczynne wyłączanie zasilania funkcjonuje.
• Upewnienie się, że ochrona uzupełniająca działa i jest obecna (np. test RCD).
• Sprawdzenie biegunowości.
• Upewnienie się, że kolejność faz się zgadza.
• Wykonanie prób funkcjonalnych i operacyjnych.
• Wykonanie pomiaru spadku napięcia.

Powyższe pomiary i próby powinny być wykonane w podanej kolejności. Jeśli jedna z poprzedzających prób pokazała wynik niezgodny z normą i może wpłynąć na następne pomiary, należy ją powtórzyć. Dopiero po pozytywnym zakończeniu wszystkich pomiarów i prób elektryk może stwierdzić, że instalacja elektryczna działa prawidłowo.

Spisanie protokołu

Badanie instalacji elektrycznej kończy się sporządzeniem protokołu. Protokół stanowi dowód przeprowadzenia przeglądu instalacji i należy go zachować na okres następnych pięciu lat, ponieważ jest on przydatny przy przeprowadzaniu następnej kontroli. Ponadto może się przydać do okazania go spółdzielni mieszkaniowej lub zakładowi ubezpieczeniowemu.

Protokół przeglądu instalacji elektrycznej zawiera dane takie jak:

• Datę wykonania pomiaru.
• Dane firmy, która wykonała przegląd instalacji elektrycznej.
• Dane zleceniodawcy.
• Spis wykonanych pomiarów i prób.
• Listę narzędzi użytych do wykonania pomiarów oraz ich numery identyfikacyjne.
• Tabelę zawierającą wyniki pomiarów i prób.
• Szkice rozmieszczonych instalacji, obwodów i urządzeń.
• Wnioski i zalecenia wynikające z przeprowadzonych pomiarów i prób.

Do protokołu można także załączyć dokumenty potwierdzające kwalifikacje osoby (elektryka) przeprowadzającej przegląd instalacji elektrycznej. W niektórych przypadkach może być też konieczne zamieszczenie informacji o warunkach przeprowadzenia pomiarów. Dodatkowo w protokole pomiarowym powinna znaleźć się informacja o następnej dacie sprawdzenia instalacji elektrycznej.

Specyfika przeglądów w różnych typach budynków

Jeśli chodzi o sam przebieg przeglądu instalacji elektrycznej, to jest on taki sam dla wszystkich rodzajów budynków. 5-letni przegląd instalacji elektrycznej obowiązuje jednakowo dla domu jednorodzinnego, jak i bloku mieszkalnego. Różnica polega na tym, że właściciel domu jednorodzinnego musi sam zadbać o zlecenie takiego przeglądu, natomiast mieszkańców bloków wyręcza w tym zadaniu spółdzielnia mieszkaniowa lub inny zarządca budynku. Muszą oni tylko zadbać o dostęp do gniazd elektrycznych, urządzeń i innego osprzętu.

W starych budynkach mieszkalnych, takich jak kamienice lub mieszkania wybudowane w latach 80., sprawdza się stan starej instalacji elektrycznej. Przegląd przeprowadza się zgodnie z normami, które obowiązywały podczas ich budowy (tzw. ochrona stanu zastanego). Elektryk może zalecić modernizację lub wymianę instalacji. Obowiązuje to także mieszkania własnościowe, których właściciele także muszą przeprowadzić przegląd instalacji elektrycznej.

Kto może wykonywać przegląd instalacji elektrycznych?

Przegląd instalacji elektrycznej powinien być przeprowadzony tylko przez uprawnionych specjalistów. Ma to znaczenie nie tylko z perspektywy bezpieczeństwa, ale także sporządzenia obowiązującego protokołu. Protokół musi być spisany przez elektryka, który posiada odpowiednie uprawnienia i kwalifikacje. W Polsce są to uprawnienia SEP do wykonywania dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji, i sieci energetycznych oznaczone literkami „D” oraz „E", które uprawniają elektryka między innymi do przeglądu stanu instalacji elektrycznej. Protokół spisany przez takiego specjalistę jest ważnym potwierdzeniem przeprowadzenia kontroli. Jeśli zatrudniony elektryk nie posiada odpowiednich uprawnień, to spisany protokół jest nieważny.

Dodatkowo, przed wyborem fachowca warto zapoznać się z opiniami i ukończonymi realizacjami elektryka, aby upewnić się, że wykonuje swoją pracę solidnie i rzetelnie. W pracy elektrycy wykorzystują różnego rodzaju mierniki, które służą do pomiaru prądu, napięcia, rezystancji oraz mocy - diagnozując uszkodzenia w instalacji. Mogą to być wielofunkcyjne mierniki do pomiarów instalacji elektrycznych, które zastępują kilka przyrządów pomiarowych, takich jak mierniki rezystancji izolacji, mierniki pętli zwarcia - zerowania, mierniki rezystancji uziemienia i rezystywności gruntu czy mierniki wyłączników RCD.

Koszty przeglądu instalacji elektrycznej

Cena przeglądu instalacji elektrycznej często zależy od wielu czynników. Największy wpływ ma na nią liczba punktów pomiarowych, czyli gniazda elektryczne, punkty oświetleniowe, sprzęt znajdujący się w rozdzielnicy oraz wielkość budynku. Cena dla domów jednorodzinnych, mieszkań w bloku i lokali użytkowych będzie się różnić. Im większa powierzchnia budynku, tym więcej punktów pomiarowych. Przegląd elektryczny w dużych budynkach zajmie też więcej czasu. Jeśli elektryk rozlicza się w roboczogodzinach, to policzy za takie budowle więcej.

Kolejnym czynnikiem wpływającym na cenę jest region, w którym praca będzie się odbywać. Niektóre części Polski są tańsze od reszty, więc warto wziąć to pod uwagę przy wyborze elektryka. Na przykład, w Warszawie i okolicach cena za kontrolę instalacji waha się między 12-45 zł od punktu pomiarowego i zależy od rodzaju obwodu. Koszt pomiaru obwodów trójfazowych będzie droższy niż sprawdzenie obwodów jednofazowych. Cenę można też ustalić w odniesieniu do całej instalacji. Średnio za cały przegląd elektryczny można zapłacić od 200 do 300 złotych w zależności od wielkości budynku (np., kawalerka, dom jednorodzinny, lokal użytkowy, biurowiec). Średnio za kontrolę i pomiary w mieszkaniu o standardowym metrażu zapłacisz około 200-500 zł, a w domu jednorodzinnym od 400 do 1000 zł. Po dokładniejsze wyceny warto skontaktować się bezpośrednio z elektrykiem.

Konsekwencje braku aktualnego przeglądu instalacji elektrycznej

Brak ważnego przeglądu instalacji elektrycznej to wykroczenie, za które właściciel lub zarządca budynku może zostać ukarany grzywną nawet do 5000 zł (na mocy art. 93 ustawy Prawo budowlane). Niezastosowanie się do tego obowiązku może wiązać się z dotkliwymi karami finansowymi, a także odpowiedzialnością karną. Jeśli w wyniku niedopełnienia tego obowiązku dojdzie do uszkodzenia ciała osoby trzeciej lub do szkód materialnych, może to też skutkować odpowiedzialnością karną.

Co niemniej ważne, zaniedbanie instalacji elektrycznej może skutkować uszczerbkiem na zdrowiu lub utratą życia. W takim wypadku osoby odpowiedzialne mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności karnej. Niesprawna instalacja elektryczna zwiększa ryzyko porażeń prądem, co zagraża zdrowiu i życiu mieszkańców. Dodatkowo, przegrzewające się przewody, luźne połączenia, stare przewody aluminiowe, brak wyłączników różnicowoprądowych (RCD), przeciążenia obwodów, wilgoć i korozja, amatorskie przeróbki oraz tani, niskiej jakości osprzęt to najczęstsze przyczyny awarii instalacji elektrycznych, które mogą prowadzić do pożarów. Regularne przeglądy pozwalają wykryć te usterki, zanim pojawią się poważne konsekwencje.

Wpływ przeglądu instalacji elektrycznej na ubezpieczenie domu

Aktualny przegląd instalacji jest wręcz niezbędny, gdy właściciel mieszkania ubiega się o wypłatę odszkodowania po pożarze lub innym zdarzeniu. Firmy ubezpieczeniowe bardzo często obejmują ryzyko wystąpienia pożaru ochroną i wypłacają odszkodowania w przypadku jego wystąpienia. Niektóre ubezpieczalnie wymagają dokumentu potwierdzającego aktualność przeglądu instalacji przed zawarciem umowy. Nie jest to jednak norma - istnieją firmy, które nie wymagają przeglądu przed podpisaniem umowy.

Jednak ubezpieczyciele zawierają w umowach klauzule, które wyłączają z ochrony domy i mieszkania, które nie spełniały odpowiednich wymogów i norm dotyczących zasad bezpieczeństwa pożarowego. Dlatego na wypadek pożaru warto posiadać dowód w postaci protokołu przeglądu instalacji elektrycznej. Będzie on potwierdzać, że dom spełniał wszystkie regulacje i wymogi. Okresowy przegląd instalacji elektrycznej zagwarantuje, że będzie ona bezpieczna do użytkowania i pomoże uzyskać odszkodowanie w wypadku pożaru.

Brak ważnego przeglądu jest jedną z najczęstszych podstaw odmowy wypłaty odszkodowania po pożarze. Nawet jeśli masz opłaconą polisę, ubezpieczyciel może ją uznać za nieważną, jeśli nie przedstawisz protokołu z ostatniego przeglądu technicznego. Przyczyna jest prosta: w razie sporu ubezpieczyciel musi mieć dowód, że użytkownik dopełnił podstawowych obowiązków wynikających z prawa budowlanego. Warto mieć świadomość tego, że jeśli szkoda wynika bezpośrednio z braku właściwej konserwacji instalacji elektrycznej, może to skutkować tym, że odszkodowanie nie zostanie wypłacone.

Dane statystyczne potwierdzają istotne zależności między stanem instalacji elektrycznej a ryzykiem zdarzeń. Zgodnie z danymi rządowymi zaktualizowanymi 2 lutego 2023 roku, z 424 938 sytuacji miejscowego zagrożenia, m.in.:

• 865 było efektem wad urządzeń i instalacji elektrycznych,
• 453 stanowiło wynik nieprawidłowego wykonania prac instalacyjnych, remontowych, montażowych, budowlanych,
• 137 stanowiło skutek nieprawidłowej eksploatacji urządzeń i instalacji elektrycznych,
• 226 było skutkiem wad elektrycznych urządzeń ogrzewczych,
• 40 to efekt nieprawidłowej eksploatacji elektrycznych urządzeń ogrzewczych,
• 2641 wynikało z uszkodzenia sieci i instalacji przesyłowych, doprowadzających, odprowadzających media komunalne i technologiczne.

Zgodnie z raportami udostępnionymi przez GUS, w 2022 roku doszło do 136,0 tys. pożarów, z czego 95,3% stanowiły pożary małe. Biorąc pod uwagę powyższe dane, nietrudno o stwierdzenie, że zależności na linii ubezpieczenie domu a przegląd instalacji elektrycznej są ważne. Posiadanie protokołu z przeglądu nie ma wpływu na wysokość składki ubezpieczeniowej, jednak ubezpieczyciel zakłada, że osoba ubezpieczająca działa zgodnie z przepisami prawa.

tags: #aktualny #przeglad #instalacji #elektrycznej #a #pozar