Zasady Alarmowania OSP przez PSP i Organizacja Łączności w Działaniach Ratowniczych

Alarmowanie Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) przez Państwową Straż Pożarną (PSP) jest kluczowym elementem sprawnego funkcjonowania krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. Prawidłowa organizacja łączności radiowej oraz efektywne systemy powiadamiania mają bezpośredni wpływ na szybkość i skuteczność podejmowanych działań ratowniczych, a co za tym idzie - na bezpieczeństwo ratowanych osób i samych strażaków.

Podstawy Prawne i Cel Systemu Alarmowania

Zasady organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, w tym alarmowania OSP, regulowane są Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lutego 2011 r. To rozporządzenie, wydane na podstawie Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, określa szczegółowe ramy funkcjonowania systemu.

Metody Alarmowania OSP przez PSP

Alarmowanie strażaków OSP może zostać zainicjowane za pośrednictwem trzech niezależnych kanałów:

• Panel Dyżurnego PSP: Wszystkie jednostki OSP, które podczas rejestracji wybrały daną komendę PSP, zostają automatycznie umieszczone w panelu dyżurnego.
• Połączenie telefoniczne: Dyżurny PSP może zadzwonić na numer telefonu do alarmowania, wybrany przez OSP podczas rejestracji.
• Wiadomość SMS: Wysyłanie wiadomości SMS o dowolnie wybranej przez OSP treści na podany w systemie numer telefonu również wywołuje alarm.

Każdy z tych sposobów powoduje wywołanie alarmu i jednoczesne rozdzwonienie telefonów zgłoszonych do alarmowania strażaków. Numer telefonu, który wyświetla się na ekranach telefonów, jest zawsze taki sam i unikalny dla każdej jednostki OSP.

System PASOSP: Interaktywne Powiadamianie

System PASOSP to interaktywny system alarmowania. Podczas dzwonienia rejestrowane są czynności wykonywane przez poszczególnych strażaków, a informacje te są na bieżąco przekazywane do Stanowiska Kierowania PSP oraz na stronę Info OSP.

Procedura Reakcji Strażaka na Alarm

Procedura reakcji na alarm w systemie PASOSP jest następująca:

• Dostępność i zgłoszenie się na alarm: Po odebraniu połączenia należy wcisnąć cyfry od 1 do 9, które oznaczają liczbę minut, po których strażak stawi się w remizie. Jeśli w ciągu 10 sekund nie zostanie wciśnięta żadna cyfra, system przyjmuje wartość domyślną określoną przez OSP dla tej osoby.
• Brak możliwości zgłoszenia się na alarm: Po odebraniu połączenia należy wcisnąć 0 (zero). System rejestruje wówczas, że dana osoba nie stawi się w remizie.
• Brak odebrania lub odrzucenie połączenia: W takim przypadku po około 40 sekundach system wykonuje ponowny alarm. Jeżeli i wtedy połączenie nie zostanie odebrane, system zarejestruje, że strażak nie określił swojego statusu. Osoby takie nie są brane pod uwagę przy obliczaniu gotowości bojowej OSP.

Powyższe reakcje (poza brakiem statusu) eliminują ponowne alarmowanie i stanowią podstawę do określenia, czy jednostka OSP zbierze odpowiednią liczbę osób, aby zgłosić gotowość.

Obliczanie Gotowości Bojowej OSP

Gotowość OSP jest obliczana w specyficzny sposób:

• Podczas rejestracji nowego strażaka należy określić jego funkcje w OSP (można wybrać kilka jednocześnie).
• Aby jednostka zgłosiła gotowość, na alarm musi pozytywnie odpowiedzieć co najmniej jeden Dowódca, jeden Kierowca i dwóch Strażaków-Ratowników.

Jeżeli te warunki zostaną spełnione, dyżurnemu PSP oraz na stronie Info OSP wyświetla się informacja, że OSP zgłosiła gotowość w określonym czasie.

Organizacja Łączności Radiowej w Działaniach Ratowniczych

Sprawna wymiana informacji na miejscu akcji jest możliwa tylko wtedy, gdy kierujący działaniami ratowniczymi (KDR) uniknie błędów w organizowaniu łączności. Organizacja łączności to proces ciągły, rozpoczynający się od wyjazdu pierwszego zastępu i kończący po opracowaniu informacji ze zdarzenia. KDR ma kluczowy obowiązek organizacji łączności, której właściwe przygotowanie ma ogromne znaczenie dla skuteczności operacji i bezpieczeństwa ratowników.

Zasady i Metodyka Organizacji Łączności

Obowiązujący zbiór zasad, tzw. „Metodyka (...)", szczegółowo opisuje etapy postępowania przy organizacji łączności - od działań interwencyjnych do strategicznych. Kluczowe jest zapewnienie sprawnej wymiany informacji między KDR a dowódcami rot czy zastępów, a także między KDR a stanowiskiem kierowania.

W przypadku działań na niewielkim obszarze, gdzie KDR ma wszystko w zasięgu wzroku, często nie jest konieczne użycie radiotelefonów. Problem pojawia się, gdy obszar działań się rozrasta, a KDR nie zadbał o zorganizowanie łączności na początku. Typowe trudności to:

• Praca wszystkich na jednym kanale (najczęściej w sieci powiatowej).
• Brak możliwości ustalenia, kto z kim rozmawia z powodu braku określonych kryptonimów.
• Nieumiejętne przekazywanie komunikatów do wszystkich korespondentów danej sieci.

Właściwie zorganizowana łączność pozwala na efektywne przekazywanie meldunków, uzyskiwanie dodatkowej wiedzy z baz danych oraz dysponowanie kolejnymi siłami i środkami. Ważne jest, aby łączność między KDR a stanowiskiem kierowania była efektywna, nawet gdy liczba przekazywanych danych gwałtownie rośnie, a kanał powiatowy staje się niewydolny z powodu równoczesnych działań ratowniczych.

Zmiany w Zasadach Organizacji Łączności (2016 r.)

W 2016 roku Komendant Główny PSP zaktualizował „Zasady organizacji łączności (...)", wskazując komendantom wojewódzkim PSP, aby w uzgodnieniu z komendantami powiatowymi/miejskimi PSP ustalili kolejność przydziału kanałów ratowniczo-gaśniczych (KRG) podczas prowadzenia działań na terenie powiatu. Zmiana ta spowodowała, że dowódca po przybyciu na miejsce działań do prowadzenia korespondencji używa ustalonego KRG.

Jeśli kanał KRG jest zajęty, dowódca uzgadnia z SK KP/KM PSP kolejny kanał. Zmiana ta, choć budzi kontrowersje, wynika z analiz zdarzeń, które wykazały, że brak nawyku pracy w relacjach dowódca <-> stanowisko kierowania (sieć powiatowa) i dowódca <-> ratownicy (kanał ratowniczo-gaśniczy) prowadzi do problemów z łącznością, zwłaszcza przy większej liczbie zastępów.

Inna istotna zmiana dotyczy regulacji łączności w przypadku dysponowania pojazdów poza teren własnego powiatu. Obecnie należy prowadzić nasłuch/korespondencję w sieci KSW (Krajowa Sieć Współdziałania i Alarmowania) od razu po wyjeździe z jednostki, a nie dopiero po przekroczeniu granicy powiatu. Ta zmiana ma na celu uniknięcie problemów z identyfikacją jednostek i usprawnienie komunikacji między komendami.

Ostatnia znacząca zmiana wprowadziła jednoznaczny zakaz prowadzenia komunikacji głosowej ze stanowiskiem kierowania oraz sąsiednimi jednostkami straży pożarnej w sieciach alarmowania PA1 i PA2. Należy pamiętać, że sieci te nie służą do wymiany informacji głosowej.

Kryptonimy i ich Stosowanie

Niezbędnym elementem łączności radiowej są kryptonimy. Ich zasady tworzenia i stosowania zostały szczegółowo przedstawione w „Instrukcji (...)”. Kryptonim to umowny znak rozpoznawczy, maskujący przynależność służbową korespondenta, stanowiący jego indywidualny lub grupowy adres radiotelefoniczny. Przykład: 302-10.

Ważne Pojęcia w Łączności Radiowej

• Abonent: Osoba upoważniona do pracy w sieciach radiowych PSP (np. Dowódca zastępu).
• Kanał radiowy: Tor transmisyjny określany za pomocą częstotliwości i odstępu międzykanałowego (np. Kanał B004 - 148,700 MHz).
• Stacja ruchoma: Radiotelefon zainstalowany na pojeździe (przewoźny) lub noszony przez użytkownika (nasobny).
• Stacja stała: Radiotelefon zainstalowany w obiekcie (budynku).
• Terminal: Radiotelefon pracujący w standardzie TETRA.

Kryptonimy Alarmowe i Ogólnikowe

• OMEGA: Kryptonim ogólnikowy, używany do przekazania informacji dla wielu odbiorców w sieci radiowej. Przykład: „OMEGA, TU PF201-00, PRZYGOTOWAĆ SIĘ DO ODBIORU.”
• GRANIT: Sygnał w Krajowej Sieci Współdziałania i Alarmowania (KSW). Służy do alarmowania, wywołania, powiadamiania i współpracy w przypadku ważnych przyczyn. Każdy abonent słyszący sygnał GRANIT powinien zgłosić się do nadającego.
• RATUNEK: Kryptonim-sygnał alarmowy używany w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia strażaka. Wezwanie pomocy polega na trzykrotnym podaniu kryptonimu „RATUNEK”, określeniu, kto wzywa pomocy, gdzie się znajduje, co się stało i jaki rodzaj pomocy jest potrzebny. Wezwanie powinno być kontynuowane, aż do potwierdzenia odbioru przez KDR.
• KARAT: Kierujący Działaniem Ratowniczym (KDR).
• DARIA: Dowódca odcinka bojowego, zastępu lub sekcji.
• STOPER: Stanowisko ratownicze zastępu lub sekcji.
• REDUTA: Rejon koncentracji Sił i Środków (punkt przyjęcia SiŚ).
• NIAGARA: Stanowisko wodne, punkt czerpania wody.
• GEJZER: Kryptonim-sygnał nakazujący alarmowe opuszczenie strefy zagrożonej. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia sygnał ten może przekazać każdy strażak.

Zasady Prowadzenia Korespondencji Radiowej

Do najważniejszych zasad podczas prowadzenia korespondencji radiowej zalicza się:

• Naciskanie przycisku nadawania, a następnie mówienie.
• Minimum czasu nadawania - maksimum treści.
• Nieprzekazywanie informacji o stopniach służbowych, nazwiskach osób funkcyjnych oraz nazw i czynności o charakterze specjalnym lub poufnym.
• Nieprzekazywanie danych osobowych osób poszkodowanych lub biorących udział w zdarzeniu.
• Obsługujący radiotelefon ma obowiązek upewnić się, czy kanał roboczy nie jest zajęty, starając się nie przerywać innej korespondencji.

Nowoczesne Systemy Powiadamiania OSP

Obecnie na rynku dostępnych jest kilka nowoczesnych systemów powiadamiania o zdarzeniach dla OSP, bazujących na module GSM. Wiele jednostek decyduje się na ich montaż lub zamianę starych systemów na nowe. Alarmowanie odbywa się na zasadzie powiadamiania poprzez SMS lub połączenie telefoniczne do kilkunastu strażaków jednocześnie.

System DSP 50

Jednym z najbardziej popularnych systemów powiadamiania jest DSP 50 - zintegrowany system alarmowania składający się ze stacji bazowej, terminala, stacji obiektowej i dodatkowo np. pagerów.

Zalety DSP 50:

• Wszyscy strażacy, których numery są zaprogramowane w terminalu GSM, otrzymują w jednym czasie powiadomienie na telefon, co oznacza alarm bojowy.
• Powiadomienie na prywatny telefon komórkowy jest niezależne od warunków zewnętrznych (np. złe warunki pogodowe, brak prądu, które mogą wpływać na słyszalność syreny).

Wady DSP 50:

• System powiadamia poprzez wiadomość SMS, która nie zawsze zostanie odczytana na czas, zwłaszcza w nocy, gdy większość strażaków śpi, a sygnał SMS jest krótki i cichy.

Powiadamianie SMS-em jako dodatkowe alarmowanie może przynieść wiele korzyści, ale jako jedyny system może nie zawsze zdać egzamin, zwłaszcza w sytuacjach wymagających natychmiastowej reakcji.

Systemy Zintegrowane z Połączeniami Telefonicznymi

Wiele jednostek OSP korzysta z systemów, które oprócz załączania syreny alarmowej wykonują połączenie telefoniczne do kilku osób. Dzięki temu na telefonie ochotnika wyświetla się połączenie, do którego można ustawić specyficzny dzwonek, co zwiększa szanse na obudzenie strażaka w nocy. Jednak minusem takiego rozwiązania jest to, że połączenia często są wykonywane do każdego strażaka osobno, co wydłuża czas alarmowania wszystkich osób na liście.

Optymalne Rozwiązania dla OSP

Najlepszym rozwiązaniem jest powiadamianie do wszystkich osób na raz, ale w formie połączenia telefonicznego, a nie SMS-a. Na rynku istnieją firmy oferujące takie płatne usługi. W jednostkach OSP poza KSRG, które nie posiadają systemu selektywnego powiadamiania, korzystanie z takich usług może znacząco usprawnić alarmowanie. Dyspozytorzy często dzwonią do naczelnika lub prezesa, który następnie uruchamia syrenę. Gdyby taka jednostka korzystała z usługi jednoczesnego dzwonienia, dyspozytor wykonałby jedno połączenie, które jednocześnie zaalarmowałoby wielu członków OSP.

Jednostki posiadające selektywne powiadamianie mogą usprawnić ten proces, programując terminal tak, aby pierwszy numer, pod który ma dzwonić, był numerem przypisanym do jednostki przez zewnętrzną firmę, umożliwiając jednoczesne powiadomienie dużej liczby strażaków.

System alarmowania musi być jak najbardziej zintegrowany, uruchamiany bardzo szybko i informować jak największą liczbę strażaków z danej jednostki w jednym czasie. Niestety, w przypadku przeciążenia sieci (święta, Sylwester, potrzeba włączenia alarmu w wielu jednostkach naraz), alarm na telefony może dochodzić bardzo późno lub wcale (jak miało to miejsce podczas orkanu Ksawery).

Procedury Dysponowania Sił i Środków przez PSP

Dyżurny Stanowiska Kierowania Komendanta Powiatowego (Miejskiego) PSP posiada procedury dysponowania Sił i Środków, opracowane dla własnego terenu działania i specyfikacji regionu, w oparciu o wytyczne Komendanta Głównego PSP. Procedury te muszą być zgodne z rozporządzeniem w sprawie organizacji KSRG.

Kwestia alarmowania miejscowej OSP, zwłaszcza tej poza KSRG, budzi często dyskusje. Zgodnie z wytycznymi KG PSP, procedury dysponowania sił powinny uwzględniać dysponowanie jednostek OSP zlokalizowanych w miejscowości, w której zaistniało zdarzenie.

Argumenty dotyczące "możliwości potencjału ratowniczego danej OSP" są istotne, jednak udrożnienie dróg oddechowych ratuje życie i nie wymaga specjalistycznego sprzętu. Dobra praktyka dyżurnych nakazuje dysponowanie najbliższej jednostki OSP bez względu na jej mobilność, wyposażenie czy wyszkolenie. Jeśli jednostka jest "słaba", należy to uwzględnić i dosłać prężniejsze jednostki oraz PSP.

Praktyka pokazuje, że niekiedy dyżurni pomijają miejscowe jednostki spoza KSRG, mimo ich bliskiej lokalizacji. Przyczyny takiego postępowania mogą być różne, w tym dosłowne przestrzeganie procedur, brak doświadczenia dyżurnych lub z góry założona definicja, że dana jednostka OSP nie wyjedzie lub sobie nie poradzi. Takie podejście bywa nieracjonalne i może prowadzić do opóźnień w udzielaniu pomocy.

W przypadku, gdy OSP znajduje się zaledwie kilkaset metrów od miejsca zdarzenia, a PSP jest oddalone o 10 km, pominięcie OSP jest trudne do usprawiedliwienia, szczególnie jeśli na miejscu są osoby poszkodowane. Nawet jednostka z podstawowym wyposażeniem może podjąć wstępne działania, takie jak zabezpieczenie terenu czy udzielenie pierwszej pomocy. Zignorowanie bliskiej OSP na rzecz odległej PSP, zwłaszcza w sytuacjach dynamicznych (np. pożar samochodu), może prowadzić do tragicznych konsekwencji. Konieczna jest zmiana podejścia i budowanie zaufania do lokalnych jednostek, wspierając je w doskonaleniu umiejętności i sprzętu.

Wymagania Techniczne dla Radiotelefonów

Wymagania techniczno-funkcjonalne dla radiotelefonów zostały określone w załącznikach od 1 do 3 do „Instrukcji w sprawie organizacji łączności w sieciach radiowych UKF Państwowej Straży Pożarnej”. Stanowią one minimalne wymagania dla radiotelefonów stacjonarnych, przewoźnych i nasobnych, uzgodnione między służbami.

Dopuszcza się zmianę parametrów funkcjonalno-użytkowych dla radiotelefonów, adekwatnie do potrzeb OSP i podmiotów współpracujących. Na przykład, liczba programowanych kanałów radiowych dla radiotelefonów nasobnych w PSP wynosi 250, ale dla jednostek OSP dopuszcza się zakupy radiotelefonów np. 32-kanałowych. Niedopuszczalne są jednak zmiany parametrów technicznych, środowiskowych i klimatycznych.

W dziedzinie łączności radiowej nastąpiła znacząca poprawa. Strażacy posługują się radiotelefonami o coraz lepszych parametrach technicznych, choć, jak wynika z informacji z KG PSP, nie zawsze spełniają one wszystkie wymagania sprzętu łączności UKF pracującego w sieciach radiowych MSWiA. Nadal wiele do życzenia pozostawia sposób wykorzystania sprzętu i sieci radiowych.

Kierujący działaniami ratowniczymi powinni być świadomi, jakie informacje i komu muszą być przekazywane, i na tej podstawie określać wykorzystywane kanały i sieci radiowe. Potrzebna jest radykalna zmiana podejścia do wykorzystania środków łączności. W ramach doskonalenia zawodowego należy wielokrotnie ćwiczyć prowadzenie korespondencji i korzystanie z sieci radiowych, aby pewne zachowania stały się nawykami. Ważne jest także odpowiednie oprogramowanie radiotelefonów przewoźnych i nasobnych pod kątem "własnej" sieci powiatowej (PR) oraz tzw. kanałów współdziałania (KRG).

Zasadne jest również, aby każdy strażak pełniący obowiązki KDR mógł zapoznać się z możliwościami i budową samochodów dowodzenia i łączności, aby móc korzystać z nowoczesnych technologii.

tags: #alarmowanie #osp #przez #psp