Sprzęt ochrony układu oddechowego, nazywany wcześniej sprzętem ochrony dróg oddechowych, jest dzisiaj standardowym wyposażeniem technicznym każdej jednostki JRG oraz większości jednostek OSP. Umożliwia strażakom bezpieczną pracę w warunkach ograniczonego dostępu do powietrza, ograniczając ryzyko utraty przytomności lub poparzenia dróg oddechowych.
Podstawy Oddychania i Znaczenie Tlenu
Aby zrozumieć rolę aparatów oddechowych, należy najpierw poznać podstawy procesu oddychania. Powietrze, którym oddychamy, składa się z około 78% azotu, około 21% tlenu oraz 1% innych gazów, takich jak dwutlenek węgla czy wodór. Tlen jest pierwiastkiem chemicznym, którego nie dostrzegamy gołym okiem, lecz dzięki niemu żyjemy i możemy swobodnie oddychać. Zawód strażaka wiąże się z sytuacjami, gdzie dostęp do tlenu może zostać mocno ograniczony, zwłaszcza podczas pracy w zadymionych pomieszczeniach lub w obecności toksycznych gazów. Obniżenie poziomu tlenu w atmosferze stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia.
Objawy Niedotlenienia
- Gdy poziom tlenu spadnie do około 17%, człowiek zaczyna odczuwać ból głowy, akcja serca przyspiesza, organizm szybko się męczy i nie jest w stanie wykonywać ciężkiej pracy.
- Przy poziomie 15% tlenu zachodzi silne niedotlenienie, ból głowy jest bardzo duży, pojawia się sinica, a także wymioty.
Aby obliczyć wentylację minutową, należy pomnożyć ilość (objętość) jednego wdechu przez ilość wdechów wykonanych w ciągu jednej minuty. Aby uniknąć zagrożeń związanych z niedotlenieniem, strażacy zakładają aparaty powietrzne w trudnych warunkach i podczas niebezpiecznych akcji.
Czym Jest Aparat Ochrony Układu Oddechowego?
Aparat ochrony układu oddechowego jest kluczowym elementem ochrony osobistej strażaka. Jego podstawową funkcją jest izolowanie dróg oddechowych strażaka od wszelkich szkodliwych substancji pojawiających się w atmosferze i dostarczanie do organizmu świeżego powietrza. Dzięki temu zabezpiecza układ oddechowy przed przedostaniem się szkodliwych substancji i dostarcza cenny tlen, bez którego mogłoby dojść do szybkiego niedotlenienia, a nawet śmierci.
Rodzaje Aparatów Oddechowych
Sprzęt ochrony dróg oddechowych można podzielić na dwie główne kategorie: sprzęt izolujący oraz sprzęt oczyszczający powietrze.
Sprzęt Izolujący Układ Oddechowy
Ten typ sprzętu charakteryzuje się tym, że pracownik oddycha powietrzem dostarczanym z zewnętrznego źródła. Sprawdza się w miejscach, gdzie występuje niedobór tlenu lub bardzo wysokie stężenie niebezpiecznych substancji. Aparaty izolujące dzielą się na aparaty w obiegu otwartym oraz zamkniętym (tlenowe). Aparaty butlowe oraz regeneracyjne działają jako urządzenia nadciśnieniowe, dostarczając powietrze pod zwiększonym ciśnieniem, co zapobiega przedostawaniu się zanieczyszczeń do maski.
Sprzęt Oczyszczający Powietrze (Filtrujące)
Są to rozwiązania, które nie mają własnego źródła powietrza. Użytkownik oddycha powietrzem z otoczenia, które jest uprzednio przefiltrowane. Wśród nich wyróżniamy:
- Półmaski ochronne: Zakrywają nos i usta, stosowane tam, gdzie stężenie szkodliwych substancji nie przekracza dopuszczalnych norm.
- Maski pełnotwarzowe wielokrotnego użytku: Zapewniają lepsze uszczelnienie oraz dodatkową ochronę oczu. Mogą być wyposażone w wymienne filtry lub pochłaniacze.
- Półmaski i maski z wymuszonym przepływem powietrza: Zawierają silniczek, który wspomaga dopływ przefiltrowanego powietrza do użytkownika.
Budowa i Komponenty Aparatów Powietrznych
Standardowy aparat powietrzny sprężonego powietrza, najczęściej stosowany typ sprzętu izolującego, składa się z kilku kluczowych elementów:
- Butli z powietrzem: Najczęściej kompozytowej lub stalowej, o pojemności wodnej 6 litrów i ciśnieniem około 300 atmosfer/bar, co daje 1800 litrów powietrza.
- Maski: Na przykład maska gazoszczelna MSA G1, która jest jedną z najpopularniejszych masek do ochrony dróg oddechowych wśród strażaków. Zapewnia wysoki komfort i szerokie pole widzenia, minimalizując nacisk na twarz i łatwo dopasowując się do hełmu Gallet F1XF.
- Sygnalizatora akustycznego: Zamontowanego w aparacie, informującego o kończącym się powietrzu w butli.
- Reduktora i automatu oddechowego: Kluczowych elementów do regulacji ciśnienia i dostarczania powietrza do maski.
- Sygnalizatora bezruchu MOTION SCOUT: Automatycznie generującego alarm, gdy wykryje brak ruchu strażaka, co jest istotne dla bezpieczeństwa.
Budowa i funkcjonowanie układu oddechowego #1 [ Oddychanie i wydalanie ]
Wymagania Konstrukcyjne i Ergonomia
Ze względu na specyfikę warunków, w których aparaty powietrzne są zakładane, ważne jest, aby były solidnie i precyzyjnie wykonane, a przy tym zapewniały komfort noszenia. Stelaż musi być wykonany z lekkiego, ale wytrzymałego materiału, odpornego termicznie i chemicznie, a także na uszkodzenia mechaniczne. Ważne jest, aby każdy aparat powietrzny miał regulację, dzięki której można dopasować go do wzrostu i wagi użytkownika. Pojemność butli powinna być wystarczająca do przeprowadzenia pełnej akcji z możliwością kontrolowania ilości wykorzystanego tlenu, tak aby w odpowiednim czasie móc się wycofać.
Zastosowanie Aparatów Powietrznych w Działaniach Straży Pożarnej
Aparaty powietrzne umożliwiają strażakowi pracę w miejscach z ograniczonym dostępem do powietrza. Nie do każdego zdarzenia strażak potrzebuje aparatu powietrznego, jednakże odgrywają one kluczową rolę w wielu sytuacjach:
- Działania ratowniczo-gaśnicze: Najczęściej znajdują zastosowanie w tych działaniach, gdzie niezbędna jest ochrona dróg oddechowych.
- Obecność substancji toksycznych: Stosowane w przypadku podejrzenia występowania jakichkolwiek substancji toksycznych, które mogą zagrażać zdrowiu i życiu strażaka uczestniczącego w akcji.
- Niedobór tlenu: Należy je stosować zawsze wtedy, gdy stężenie tlenu w atmosferze spada poniżej 17%.
Aparaty powietrzne nie znajdują zastosowania przy prostych akcjach ratunkowych, w których ryzyko zatrucia czy poparzenia dróg oddechowych jest oceniane jako niskie. Niemniej, za każdym razem aparaty powietrzne powinny znajdować się w wozie strażackim, ponieważ niezależnie od tego, do jakiej akcji są kierowani strażacy, trudno jest ocenić rozwój zdarzeń. Bez tego sprzętu żaden strażak nie mógłby bezpiecznie wykonywać swojego zawodu.
Konserwacja i Przeglądy Aparatów Oddechowych
Prawidłowa konserwacja i regularne przeglądy aparatów oddechowych są absolutnie kluczowe dla zapewnienia maksymalnej ochrony strażaków. Wybierając aparat powietrzny, straż zawsze musi dokładać wszelkich starań, aby posiadać sprzęt sprawny, ze wszelkimi atestami i najwyższej klasy.
Konserwacja Maski
Bardzo ważna jest prawidłowa konserwacja maski. Po każdorazowym użyciu maskę należy przepłukać letnią wodą z dodatkiem detergentu. Następnie należy ją powiesić w miejscu zacienionym i przewiewnym. Nie można również zapomnieć o każdorazowym sprawdzeniu maski pod kątem ewentualnych uszkodzeń.
Częstotliwość Przeglądów i Legalizacji
Zasady bezpieczeństwa wymagają przestrzegania ścisłych harmonogramów konserwacji i przeglądów. Ogólne zalecenia eksploatacyjne i terminy legalizacji obejmują:
- Konserwacja: Po każdym użyciu lub co 6 miesięcy, jeśli aparat nie był używany. Kontrola we własnym zakresie, którą każdy przeszkolony strażak jest zobowiązany wykonać, odbywa się przed i po użyciu.
- Legalizacja reduktora: co 72 miesiące.
- Legalizacja automatu oddechowego: co 36 miesięcy.
- Legalizacja zbiorników ciśnieniowych: według zaleceń UDT (Urzędu Dozoru Technicznego).
- Kontrola łącznika maski: co 72 miesiące.
- Kontrola przyłącza automatu oddechowego: co 72 miesiące.
- Wymiana powietrza w butlach: Co 6 miesięcy, choć w jednostkach straży butle są zazwyczaj na bieżąco eksploatowane.
Przeglądy okresowe, wykonywane faktycznie co 6 miesięcy, powinny być przeprowadzane przez uprawnione osoby i stosownie udokumentowane. Ich celem jest nie tylko sprawdzenie sprzętu, ale także wymiana elementów, które co pół roku należy wymienić obowiązkowo, oraz wykonanie tzw. testu dynamicznego, do którego upoważnione są jedynie osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Instrukcja każdego aparatu określa precyzyjnie, kto, kiedy i co należy wykonać w zakresie przeglądów, co jest zgodne z obowiązującymi normami.
Normy i Atesty
Każdy aparat oddechowy wchodzący na polski rynek musi być zgodny z normami krajowymi (PN). Istnieją specyficzne normy dotyczące poszczególnych elementów:
- PN EN 136: Dotyczy masek.
- PN EN 137: Dotyczy aparatów powietrznych butlowych.
Ponadto, skład powietrza w butlach musi spełniać odpowiednie kryteria, co potwierdzane jest dokumentem wydawanym co 6 miesięcy. Zgodność z instrukcją producenta, która określa terminy i wykonawców przeglądów, jest również kluczowa dla dopuszczenia sprzętu do użytku.