Aparaty ochrony dróg oddechowych (ODO) to kluczowy element wyposażenia strażaków, zaliczany do środków ochrony osobistej. Ich podstawową funkcją jest zapewnienie bezpieczeństwa układu oddechowego oraz dostarczanie czystego powietrza w warunkach zagrażających zdrowiu i życiu. Profesja strażaka wiąże się z sytuacjami, gdzie dostęp do tlenu może zostać mocno ograniczony, zwłaszcza podczas pracy w zadymionych pomieszczeniach lub w obecności toksycznych gazów. W naszej ziemskiej atmosferze znajduje się około 21% tlenu, a jego obniżenie poniżej 17% stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia, prowadząc do niedotlenienia.
Budowa Aparatu Ochrony Dróg Oddechowych
Aparaty ODO to sprzęt izolujący drogi oddechowe, a także filtrujący powietrze. Są one zbudowane z czterech podstawowych elementów, które zapewniają komfort i bezpieczeństwo użytkowania.
Stelaż (Noszak)
Pierwszy element to stelaż (noszak), składający się z dopasowującej się do ciała płyty wraz z otworami nośnymi, a także pasa biodrowego i innych elementów gwarantujących odpowiednie rozłożenie ciężaru aparatu. Noszak musi być wykonany z lekkiego, ale wytrzymałego, odpornego termicznie i chemicznie materiału, a także odporny na uszkodzenia mechaniczne. Ważne jest, aby każdy aparat powietrzny miał regulację, dzięki której można dopasować go do wzrostu i wagi użytkownika. Przykładem jest regulowany, dwupozycyjny noszak EASYDO, charakteryzujący się innowacyjną, rozkładaną konstrukcją, antystatyczny, odporny na wysoką temperaturę i bezpośrednie działanie płomieni zgodnie z najnowszą dyrektywą PED i EN 137-2006. Noszak ten wyposażony jest w dwa boczne uchwyty, a jego ergonomiczna, regulowana płyta naramienna wykonana jest z polimerowego tworzywa, odpornego na działanie wysokiej temperatury.
Reduktor Ciśnienia
Drugi element to reduktor ciśnienia, wyposażony między innymi w przyrząd ostrzegawczy, sygnalizujący spadek ciśnienia w butli oraz ciśnieniomierz. Nowsze modele reduktorów, typu tłokowego, przystosowane są do ciśnienia 200 lub 300 bar i często wyposażone w drugie wyjście średniego ciśnienia. Umożliwia ono podłączenie drugiego użytkownika, osoby ratowanej, lub systemu wentylacji ubrań gazoszczelnych. Montowany na ruchomym zawiasie reduktor ułatwia podłączenie butli różnego typu. Idealna stabilizacja średniego ciśnienia na poziomie 7,5 bar jest kluczowa dla bezpieczeństwa. Manometr zazwyczaj znajduje się na lewym pasie, blisko ucha użytkownika. Alarm, wbudowany w uchwyt manometru i zasilany średnim ciśnieniem (minimalne zużycie powietrza < 4,5 l/min), emituje sygnał o natężeniu 90 dB i głośności 30 Hz (z odległości 1 m), uruchamiając się, gdy ciśnienie spadnie poniżej 55 bar ±5 bar. Manometr wyposażony jest w fotoluminescencyjną tarczę o podwójnej skali (0-400 bar i 0-40 MPa).
Butla
Trzeci element to butla, stalowa lub kompozytowa, o pojemnościach 6 oraz 6,8 litra, napełniona do ciśnienia wynoszącego od 200 do 300 bar. Przy zakupie aparatu powietrznego należy zwrócić uwagę na rodzaj butli: butla stalowa charakteryzuje się niższą ceną, natomiast butla kompozytowa - niską masą. Przykładami są butla stalowa 6L/300 bar Dräger lub butla stalowa Fenzy o pojemności 6l i ciśnieniu roboczym 300 bar, przeznaczone do wykorzystania w aparatach powietrznych. Butla powinna mieć pojemność wystarczającą do przeprowadzenia pełnej akcji z możliwością kontrolowania ilości wykorzystanego tlenu, tak aby w odpowiednim czasie móc się wycofać.
Maska
Ostatnim z elementów jest maska o ergonomicznej konstrukcji, która idealnie dopasowuje się do każdego kształtu twarzy. Maska pełnotwarzowa Opti-Pro, z przezroczystą osłoną z poliwęglanu odporną na uderzenia i powłoką chroniącą przed zarysowaniami, zapewnia szerokie pole widzenia bez optycznych zniekształceń. Maska gazoszczelna MSA G1 to jedna z najpopularniejszych masek do ochrony dróg oddechowych wśród strażaków, zapewniająca wysoki komfort i szerokie pole widzenia, minimalizując nacisk na twarz i łatwo dopasowując się do hełmu Gallet F1XF.
Zastosowanie i Znaczenie Aparatów ODO
Aparaty powietrzne to obligatoryjny sprzęt strażacki do ochrony dróg oddechowych, niezbędny podczas pożarów, akcji ratunkowych i wszelkich działań w trudnych warunkach. Umożliwiają one strażakowi pracę w miejscach z ograniczonym dostępem do powietrza, ograniczając ryzyko utraty przytomności lub poparzenia dróg oddechowych.
Kiedy Stosować Aparaty ODO?
- Podczas działań ratowniczo-gaśniczych prowadzonych w miejscach, w których istnieje podejrzenie występowania szkodliwych substancji lotnych.
- W miejscach, w których mogą występować niedobory tlenu.
- Zawsze wtedy, gdy stężenie tlenu w atmosferze spada poniżej 17%.
- W przypadku podejrzenia występowania jakichkolwiek substancji toksycznych, które mogą zagrażać zdrowiu i życiu strażaka uczestniczącego w akcji.
Kiedy Nie Stosować Aparatów ODO?
Aparaty powietrzne nie znajdują zastosowania przy prostych akcjach ratunkowych, w których ryzyko zatrucia czy poparzenia dróg oddechowych jest oceniane jako niskie. Niemniej jednak, za każdym razem aparaty powietrzne powinny znajdować się w wozie strażackim, ponieważ niezależnie od tego, do jakiej akcji są kierowani strażacy, trudno jest ocenić rozwój zdarzeń.
Self Contained Breathing Apparatus Basics Lecture - FT151
Dodatkowe Wyposażenie i Bezpieczeństwo
W celu zwiększenia bezpieczeństwa strażaków, aparaty ODO mogą być uzupełniane o dodatkowy osprzęt.
Sygnalizatory Bezruchu
Urządzenia takie jak sygnalizator bezruchu MOTION SCOUT wykrywają brak ruchu ciała strażaka i automatycznie uruchamiają alarm w postaci sygnału dźwiękowego oraz bardzo dobrze widocznych diod LED. Dodatkowo wyposażone są w opcję ręcznego uruchamiania alarmu. Sygnalizator bezruchu jest często integralną częścią aparatu, np. w modelu MSA M1.
Akcesoria
Liczne akcesoria, takie jak pokrowiec na butlę, pokrowiec na maskę, HalteFIX czy uchwyt ratunkowy, zwiększają trwałość i wygodę użytkowania aparatów powietrznych.
Wymogi i Normy
Każdy aparat oddechowy powinien posiadać świadectwo dopuszczenia CNBOP. Bez względu na producenta, każdy model wykonany jest z trwałych i niezawodnych materiałów, przystosowanych do wymogów PSP, a także OSP. Przy zakupie aparatu powietrznego dla straży pożarnej, należy zwrócić uwagę na zgodność z normami EN 136 (maski pełnotwarzowe) i EN 137 (aparaty oddechowe ze sprężonym powietrzem).
Wybrane Modele Aparatów ODO
Na rynku dostępne są różne typy sprzętu do ochrony dróg oddechowych, które można podzielić na automatyczny oraz stacjonarny. Automatyczny sprzęt obejmuje aparaty butlowe oraz regeneracyjne, które działają jako urządzenia nadciśnieniowe. Wiele firm oferuje wysokiej jakości aparaty, spełniające najwyższe standardy bezpieczeństwa.
Aparaty MSA
Aparaty ODO MSA M1 gwarantują dostęp do czystego powietrza w atmosferze zadymionej, skażonej lub pozbawionej tlenu. Aparat powietrzny MSA składa się z panoramicznej maski pełnotwarzowej, butli stalowej lub kompozytowej (o pojemności 6 lub 6,8 litrów, ciśnienie robocze 300 bar), automatu oddechowego oraz sygnalizatora bezruchu. Dostępne są zarówno modele ekonomiczne, jak i bardziej rozbudowane, a liczne akcesoria zwiększają ich trwałość i wygodę użytkowania. Aparaty oddechowe MSA zostały zaprojektowane do pracy w najbardziej wymagających warunkach, gwarantując wysoki poziom ochrony i komfort użytkowania nawet w trakcie długotrwałych działań.
Aparaty Honeywell X-Pro
X-Pro to wysokiej jakości aparat oddechowy ze sprężonym powietrzem, produkowany przez Honeywell Safety Products. Jego konstrukcja obejmuje wiele pasywnych elementów zabezpieczeń i funkcji modułowych, oferując użytkownikowi optymalną ochronę w dowolnym środowisku, w tym do zastosowań w warunkach ekstremalnych. Ultralekki stelaż na plecy, o regulowanej wysokości, zapewnia dostosowanie do każdego kształtu ciała. Wygodne poduszki na ramiona oraz pas na talię i górne pasy na barki wykonano z włókien poddanych termokompresji. Nadciśnieniowy automat oddechowy Sx-Pro do szybkiego montażu jest aktywowany przy pierwszym oddechu. Kompaktowy, ergonomiczny i trwały, zapewnia doskonały komfort oddychania przy dowolnym tempie pracy dzięki minimalnym oporom oddychania. Po zastosowaniu trójnika, aparat można stosować zarówno z jedną, jak i z dwoma butlami.
Wybierając aparat powietrzny, straż zawsze musi dokładać wszelkich starań, aby posiadać sprzęt sprawny, ze wszelkimi atestami i najwyższej klasy. Korzystanie z aparatów powietrznych przez strażaków wymaga przestrzegania zasad bezpieczeństwa, po to, aby zapewnić sobie maksymalną ochronę.