Star 266: Ikona polskiej motoryzacji w służbie
Ochotnicza Straż Pożarna w Tłukomach przekazała swój 40-letni samochód gaśniczy Star 266 do Mołdawii. Jest to część szerszej inicjatywy, w ramach której Wielkopolska planuje wysłać do końca roku 10 takich pojazdów. Gest ten podkreśla zmianę roli Polski - od beneficjenta pomocy międzynarodowej przed wejściem do Unii Europejskiej, do kraju wspierającego inne państwa, takie jak Mołdawia, która aspiruje do członkostwa w UE.
Przekazywany pojazd został gruntownie sprawdzony i doposażony. Okazało się, że w Mołdawii brakuje podstawowego sprzętu ratowniczego, dlatego okoliczne jednostki OSP z całej gminy zorganizowały zbiórkę wyposażenia. Pomoc ta jest kluczowa dla Mołdawii, która dopiero buduje swoją sieć ratownictwa strażackiego. Podkreślono, że choć sprzęt i samochody są ważne, to najważniejszy jest duch ochotnika.
Rys historyczny samochodu Star 266
Star 266 to polski terenowy samochód ciężarowy, zaprojektowany do przewozu ładunków i ludzi zarówno po drogach, jak i w terenie, a także do holowania przyczep o masie do 4 ton. Produkowany seryjnie w latach 1973-2000 przez Fabrykę Samochodów Ciężarowych „Star” w Starachowicach, był podstawowym pojazdem ciężarowo-terenowym w Wojsku Polskim.
Prace konstrukcyjne nad nowym terenowym samochodem ciężarowym, mającym zastąpić rodzinę Star 660, rozpoczęto w 1968 roku. Pierwszy prototyp Stara 266 powstał w 1969 roku, a po latach testów i przygotowań, produkcja seryjna ruszyła w 1973 roku.
W 1988 roku dwa egzemplarze Stara 266 wzięły udział w legendarnym Rajdzie Paryż-Dakar, do którego dotarły obie polskie załogi. Jako następca Stara 266, na przełomie lat 80. i 90. opracowano model 6x6 Star 1366, jednak jego produkcja nie weszła w życie z powodu zmian ekonomicznych i geopolitycznych.
Po przejęciu fabryki przez koncern MAN, opracowano nowe modele terenowe: 4x4 Star 944 oraz 6x6 Star 1466. Produkcja Stara 266 zakończyła się w grudniu 2000 roku, po wprowadzeniu do oferty modelu 1466.
Charakterystyka techniczna Star 266
Nadwozie pojazdu opierało się na podłużnicowej, spawanej ramie. Układ jezdny obejmował sztywny przedni most napędowy na półeliptycznych resorach piórowych i amortyzatorach teleskopowych. Zawieszenie osi środkowej i tylnej składało się z mostów napędowych, również opartych na resorach piórowych i drążkach reakcyjnych. Mosty napędowe wyposażono w sterowaną pneumatycznie blokadę mechanizmu różnicowego.
Układ hamulcowy był przystosowany do zasilania hamulców przyczepy i posiadał nadciśnieniowy system wspomagania. Do napędu służył polski, 6-cylindrowy, rzędowy silnik Diesla S359 (później S359M) o pojemności 6842 cm³ i mocy 110 kW (150 KM). Silnik współpracował z 5-biegową manualną skrzynią biegów S5-45 i sterowanym mechanicznie reduktorem SR-380M o dwóch przełożeniach. Zintegrowana była również przystawka odbioru mocy.
Kabina typu 641 była modernizowana w 1985 roku. Przestrzeń ładunkowa stanowiły metalowe skrzynie ładunkowe typu 663 lub 673, z opcjonalnymi ławkami, instalacją świetlną i dźwiękową.
Star 266 charakteryzował się dużą zdolnością terenową, w tym możliwością pokonywania brodów o głębokości do 120 cm (z przygotowaniem do 180 cm), a także pracy w warunkach wysokiej wilgotności (do 98%) i zapylenia (1,5 g/cm³).
Zastosowanie Stara 266
Podstawowym użytkownikiem Stara 266 było Wojsko Polskie, które otrzymało ponad 17 tysięcy sztuk w latach 1973-1994. Samochody te były wykorzystywane w wersjach skrzyniowych, do transportu żołnierzy, a także w licznych wersjach specjalistycznych.
Pojazdy te były również sprzedawane na rynek cywilny, znajdując zastosowanie w służbach wymagających dużej mobilności, takich jak energetyka czy straż pożarna. Na podwoziu Stara 266 montowano różnorodne zabudowy specjalistyczne, w tym furgony, warsztaty naprawcze, radiostacje, nadwozia dowódczo-sztabowe, a także zabudowy pożarnicze.
Star 266 był również eksploatowany w armiach zagranicznych, m.in. w Angoli, Libii, Jemenie, Birmie, na Węgrzech oraz w ZSRR.
Modernizacje Stara 266
U schyłku XX wieku i na początku XXI wieku, w związku z wycofywaniem Stara 266 z jednostek zawodowych straży pożarnych i jego rolą jako najliczniejszego pojazdu w Wojsku Polskim, podjęto programy modernizacji. Głównymi celami były wymiana silnika na nowocześniejszy oraz zastosowanie odchylanej kabiny ułatwiającej serwisowanie.
Pierwszą znaczącą modernizacją był Star 266M, opracowany przez zakłady Star Trucks, z silnikiem MAN D0824 LFG01 (155 KM) i skrzynią biegów ZF. W latach 2002-2006 zmodernizowano w ten sposób 292 pojazdy.
W kolejnych latach pojawiały się kolejne propozycje modernizacji, m.in. od Auto-Star (Star 266AS), MCC (Star 266R) i Autobox. Od 2011 roku Siły Zbrojne RP otrzymują ciężarówki Star 266M2 z silnikiem Iveco Tector (170 KM) i nową skrzynią biegów Eaton. Zastosowano również poszerzoną skrzynię ładunkową oraz nowe kabiny.
Ewolucja polskich samochodów strażackich na podwoziach Star
Po II wojnie światowej polska straż pożarna borykała się z brakiem sprzętu. Początkowo wykorzystywano pojazdy pozyskane z demobilu oraz dostarczone w ramach pomocy UNRRA (Ford, Dodge, GMC, Studebaker), na których samodzielnie wykonywano zabudowy pożarnicze.
Pierwszymi powojennymi seryjnymi samochodami pożarniczymi były te produkowane na podwoziach Bedford przez Sanocką Fabrykę Wagonów „Sanowag” (1949-1951). Od 1948 roku w kraju produkowano już ciężarowy Star 20, na którego podwoziu w 1951 roku wykonano prototyp samochodu pożarniczego.
W 1952 roku „Sanowag” rozpoczął seryjną produkcję gaśniczego samochodu pożarniczego GM-8 typ N71 na podwoziu Star A20. Pojazd ten miał zamknięte nadwozie z wydzielonymi przedziałami dla kierowcy i załogi, a także miejscem na motopompę przenośną.
Pod koniec 1952 roku powstał gaśniczy samochód pożarniczy GA-16 zabudowany na specjalnie przygotowanym podwoziu Star A20 P (nadwozie N72). Był to pojazd z autopompą i małym zbiornikiem wody (500 dm³), przeznaczony dla miejscowości z dobrym zaopatrzeniem wodnym. Produkcja trwała do 1955 roku, po czym z powodu problemów z przystawką odbioru mocy autopompy, pojazdy te często przerabiano na wersje GA-8 z motopompami.
W latach 50. wiodącym producentem samochodów pożarniczych była Sanocka Fabryka Wagonów, zabudowując na podwoziach Star 20, Star 21 i Star 25. Najbardziej znanym produktem był GBM 2/8 na podwoziu Stara 25, mimo pewnych ograniczeń mocy silnika i braku napędu na dwie osie.
W 1958 roku produkcję przejęły Jelczańskie Zakłady Samochodowe. Rozpoczęto produkcję samochodu typ 001 na podwoziu Star 21 (1958-1960), wyposażonego w zbiornik 2000 dm³ i autopompę 1600 dm³/min.
W 1960 roku Jelcz rozpoczął produkcję typu 002 na podwoziu Star 25, a w 1966 roku typu 003 (GBAM-2/8+8) na podwoziu Star 25 model A 26P. Początkowo stosowano zawodne rozwiązanie napędu autopompy pasem klinowym, które później zastąpiono przekładnią z łańcuchem Galla (typ 003-28, produkowany do 1970 r.).
Przekazanie samochodów pożarniczych.
W latach 1970-1974 produkowano samochód gaśniczy na podwoziu Star A26 P (symbol fabryczny 003-29).
Dostawy samochodów pożarniczych nie zaspokajały potrzeb, dlatego nawiązano współpracę z innymi zakładami. Państwowy Ośrodek Maszynowy w Zamościu podjął się produkcji pożarniczych samochodów gaśniczych na podwoziu terenowego Star 660 6x6.
W 1975 roku wyprodukowano pierwszy krajowy samochód gaśniczy proszkowy GPr 1500 na podwoziu Star model A 29. W tym samym roku z Jelcza zjechały pierwsze seryjne średnie samochody gaśnicze wodno-pianowe GBA 2,5/16 model 005 na podwoziu Star 244.
Samochód GBA 2,5/16 charakteryzował się zbiornikiem wody 2500 dm³, środka pianotwórczego 250 dm³ i autopompą 1600 dm³/min. Skrytki na sprzęt zamykano żaluzjami aluminiowymi. Od 1987 roku zlikwidowano działko wodno-pianowe na dachu, argumentując, że ilość wody w zbiorniku jest niewystarczająca do jego efektywnego wykorzystania.
Samochody wycofywane z jednostek zawodowych były przekazywane do jednostek ochotniczych, gdzie często były naprawiane i przebudowywane we własnym zakresie lub w specjalistycznych warsztatach.
Star 244: Uniwersalne podwozie dla gospodarki i służb
W 1965 roku Fabryka Samochodów Ciężarowych w Starachowicach rozpoczęła prace nad nową serią „200”, mającą zastąpić modele serii 28/29. Skonstruowano prototypy szosowego Stara 200 i jego uterenowionej odmiany - Stara 244.
Model 244, opracowany we współpracy z Wojskowym Instytutem Techniki Pancernej i Samochodowej, był produkowany bez większych zmian do roku 2000. Seryjny model 244 zaprezentowano w 1975 roku jako podwozie i samochód skrzyniowy.
Auto miało 5-biegową skrzynię ZF S5-45, 2-biegową skrzynkę rozdzielczą i silnik S359 o mocy 150 KM. Ładowność wynosiła 5000 kg. Zawieszenie oparto na resorach półeliptycznych. Star 244 mógł pokonywać przeszkody wodne o głębokości 120 cm i podjazdy o nachyleniu wzdłużnym do 45°.
Powstały również wersje specjalistyczne:
- Star 3W244 - prototyp z 1976 roku.
- Star 244R - prototyp z samowyładowczą skrzynią ładunkową (1977).
- Star 244RS - wersja dla rolnictwa i gospodarstw wielkotowarowych, z uszczelnioną skrzynią ładunkową i zwiększoną zdolnością terenową (pokonywanie brodów do 180 cm, praca w zapyleniu do 1,5 g/m³ dzięki filtrowi multicyklonowemu) (1979).
- Star 244L - model wydłużony (1978).
- Star 3W244R - prototyp wykonany przez SHL-Kielce (1978).
tags: #auto #strazackie #star