Zbiorniki Przeciwpożarowe: Wymogi, Rodzaje i Zastosowanie

System ochrony przeciwpożarowej stanowi nieodzowny element infrastruktury budynków o podwyższonym zagrożeniu pożarem. Niezależnie od tego, czy chodzi o budynek mieszkalny, obiekt przemysłowy, czy też gospodarstwo rolne, jego właściciel powinien zadbać o niezawodną ochronę na wypadek pożaru. Jest to ważne nie tylko z punktu widzenia bezpieczeństwa mienia i jego użytkowników, ale też przepisów, które ściśle regulują kwestie związane z zabezpieczeniem obiektów na wypadek pojawienia się ognia.

W jego strukturze istotną rolę pełni zbiornik przeciwpożarowy, przeznaczony do magazynowania wody wykorzystywanej podczas akcji gaśniczych. Obowiązujące przepisy precyzują jego pojemność, konstrukcję, sposób lokalizacji i zasady eksploatacji. Przestrzeganie obowiązujących regulacji decyduje o skuteczności systemu przeciwpożarowego. Zbiorniki przeciwpożarowe, czyli rezerwuary na wodę profilaktycznie zgromadzoną do gaszenia ognia, wykorzystuje się od wieków.

Regulacje Prawne i Normy Techniczne

Zbiorniki przeciwpożarowe podlegają ścisłej regulacji prawnej. Wymagania dotyczące przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych są szczegółowo określone w polskich aktach prawnych.

Polskie Przepisy

Główne akty prawne regulujące to zagadnienie w Polsce to:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
• Norma PN-B-02857:2017-04 regulująca wymagania ogólne dotyczące przeciwpożarowych zbiorników wodnych. Norma ta definiuje zbiornik przeciwpożarowy jako pojemnik dowolnego kształtu lub zespół połączonych ze sobą pojemników, przeznaczonych do magazynowania wody dla celów gaśniczych.

Wcześniejsze akty prawne, takie jak Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. z 2009 r., nr 124, poz. 1030), określały podstawowe zasady i wymagane ilości wody dla różnych typów obiektów, choć niektóre z nich mogły zostać później uaktualnione lub zastąpione.

Standardy Międzynarodowe

Dla polskich inwestorów niewiążące, ale przydatne przy projektowaniu, mogą być też akty wydane przez zagraniczne organy:

• NFPA 22: opracowany przez amerykański National Fire Protection Association standard opisujący kwestie projektowania, montażu i serwisowania zbiorników ppoż.
• FM Approvals: standardy przyznawania międzynarodowego certyfikatu wydawany przez FM Global produktom zapobiegającym powstawaniu szkód różnego typu (w tym w wyniku pożarów).

Kiedy wymagany jest zbiornik przeciwpożarowy?

Obowiązek zastosowania zbiornika przeciwpożarowego wynika z oceny dostępności wody do celów gaśniczych oraz z charakterystyki zagrożenia obiektu. Jeśli w danym miejscu nie ma dostępu do sieci wodociągowej lub jej efektywność jest zbyt niska do opanowania ewentualnego pożaru, konieczne jest wykonanie zbiornika przeciwpożarowego.

Konstrukcja tego typu wymagana jest w szczególności, jeśli:

• Dana lokalizacja jest pozbawiona dostępu do sieci wodociągowej.
• Hydranty zasilane wodą z sieci nie zapewniają wystarczającej efektywności lub wymaganej wydajności (np. co najmniej 10 dm³/s z co najmniej jednego hydrantu o średnicy 80 mm).
• Na terenie obiektu występuje zwiększone ryzyko pożarowe (np. przez składowanie materiałów łatwopalnych i wybuchowych), co obejmuje hale produkcyjne, magazyny, centra logistyczne, zakłady przetwórstwa chemicznego czy obiekty infrastruktury krytycznej.
• Specyfika danej lokalizacji utrudnia dojazd służb ratunkowych.
• Ugaszenie ewentualnego pożaru wiązałoby się z koniecznością dostępu do stałego rezerwuaru wody.
• Obiekt to budynek użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, bądź obiekt budowlany produkcyjny i magazynowy, usytuowany poza granicami jednostek osadniczych, o kubaturze brutto przekraczającej 2 500 m³ lub o powierzchni przekraczającej 500 m².

Wymagana ilość wody do celów przeciwpożarowych jest ustalana odgórnie przez przepisy prawne i zależna od pozostałych zabezpieczeń przeciwpożarowych uwzględnionych w budynku. Rozporządzenie z 24 lipca 2009 roku określa konkretne wartości zaopatrzenia w wodę potrzebną do gaszenia pożaru, np.:

• Dla budynku o kubaturze brutto do 5 000 m³ i o powierzchni wewnętrznej do 1 000 m² - 10 dm³/s z co najmniej jednego hydrantu o średnicy 80 mm lub 100 m³ zapasu wody w przeciwpożarowym zbiorniku wodnym.
• Dla budynków niewymienionych w paragrafie 3, ust. 1, pkt 1 Rozporządzenia - 20 dm³/s łącznie z co najmniej dwóch hydrantów o średnicy 80 mm lub 200 m³ zapasu wody w przeciwpożarowym zbiorniku wodnym.

Obowiązek budowy zbiornika przeciwpożarowego w określonych przepisami przypadkach mają zarówno obiekty powstające, jak i te, których charakter użytkowania ma się zmienić, czyli budynki przekształcane i modyfikowane.

Rodzaje i Konstrukcja Zbiorników Przeciwpożarowych

Zbiorniki przeciwpożarowe różnią się konstrukcją, sposobem posadowienia oraz przeznaczeniem. Dobór typu konstrukcji uzależniony jest od charakteru obiektu, dostępności terenu i wymaganego zapasu wody do celów gaśniczych.

Typy Posadowienia

• Zbiorniki naziemne: Stosuje się je tam, gdzie liczy się szybki dostęp do wody i łatwość konserwacji. Ich montaż nie wymaga głębokich wykopów, a serwisowanie jest proste i mało inwazyjne.
• Zbiorniki podziemne: Umieszcza się je pod powierzchnią gruntu, co pozwala zachować przestrzeń użytkową na działce i ograniczyć wpływ warunków atmosferycznych. Są powszechnie stosowane w miastach i przy obiektach o ograniczonej powierzchni zabudowy. Woda w nich nie nagrzewa się na słońcu.
• Zbiorniki półpodziemne: Pośrednie rozwiązanie, gdzie część konstrukcji znajduje się pod ziemią, a część nad nią, co umożliwia lepsze dopasowanie do warunków lokalnych.

Zbiorniki ppoż. najczęściej przygotowuje się z betonu, który jest odporny na nacisk, dzięki czemu może być wykorzystywany także jako pojemnik podziemny. Z powodzeniem zachowuje swoje parametry techniczne pomimo nacisku ziemi i pojazdów poruszających się po powierzchni. Nie ulega niszczeniu pod wpływem wody i czynników obecnych w glebie. Można je umieścić zarówno pod terenami zielonymi, jak i placami manewrowymi. Od lokalizacji pojemnika zależy materiał, z którego powinien być wykonany - w miejscach narażonych na duży nacisk (np. pod parkingami), stosuje się konstrukcje wzmocnione.

Zbiorniki Otwarte

W wielu przypadkach za zbiorniki przeciwpożarowe uznaje się również otwarte zbiorniki wodne, takie jak stawy, zbiorniki retencyjne czy jeziora. Mogą one pełnić funkcję źródła wody do gaszenia pożarów, o ile są zgodne z zasadami zamieszczonymi w normie PN-B-02857:2017-04. Zbiornik ppoż. otwarty musi spełniać wymagania dotyczące minimalnej głębokości 2,0 m, wydzielonego stanowiska czerpania wody oraz utwardzonego dojazdu dla pojazdów pożarniczych. Takie rozwiązania są często wykorzystywane na terenach przemysłowych i wiejskich, gdzie brak jest infrastruktury wodociągowej.

Materiały Konstrukcyjne i Trwałość

Zbiorniki ppoż. wykonuje się z betonu, stali nierdzewnej, polietylenu lub tkanin technicznych o wysokiej odporności mechanicznej. Wymagane jest, aby użyte materiały charakteryzowały się odpornością na korozję, rozciąganie i rozerwanie, a ich żywotność była potwierdzona przez producenta. Gdy zbiornik jest usytuowany pod ziemią, musi być też dobrze zabezpieczony przed działaniem wód gruntowych. Ważne jest, aby materiał, z którego buduje się zbiornik przeciwpożarowy, był w pełni szczelny i odporny na niskie temperatury oraz korozję. Zbiornik powinien być łatwy w utrzymaniu czystości.

Nowoczesne zbiorniki przeciwpożarowe wytwarza się z polietylenu odpornego na korozję i substancje chemiczne. Łączenie ich elementów poprzez spawanie oraz podwójna ścianka gwarantują pełną szczelność. Można montować je w trudnych warunkach gruntowo-wodnych, a także w pasie drogowym i pod parkingami.

Wymagania Techniczne i Pojemność

Zbiorniki przeciwpożarowe muszą być zgodne z wymaganiami technicznymi, które zapewniają ich niezawodne działanie w sytuacjach awaryjnych. Norma PN-B-02857:2017-04 precyzuje kryteria dotyczące pojemności, głębokości, konstrukcji oraz materiałów, z jakich mogą być one wykonane.

Pojemność Zbiornika

Minimalna pojemność zbiornika wodnego przeznaczonego do celów przeciwpożarowych wynosi 50 m³, jednak rzeczywista wartość zależy od rodzaju obiektu i poziomu zagrożenia pożarowego. Dla budynków użyteczności publicznej typowa pojemność wynosi 100-200 m³, natomiast dla zakładów produkcyjnych i magazynów jest obliczana indywidualnie, z uwzględnieniem gęstości obciążenia ogniowego oraz czasu trwania pożaru.

W celu zrekompensowania ewentualnych strat wody przy niepełnym opróżnieniu, pojemność zbiornika powinna być zwiększona o 2,5%. Niezbędne jest także zabezpieczenie przed zamarzaniem, co uzyskuje się poprzez zastosowanie systemów grzewczych lub izolacji termicznej.

Głębokość i Wymiary

Głębokość zbiorników ppoż., zgodnie z wymaganiami normy, nie może być mniejsza niż 2,0 m, a różnica wysokości między poziomem czerpania wody a najniższym użytecznym poziomem cieczy nie powinna przekraczać 5,0 m. Konstrukcja musi gwarantować szczelność i odporność na oddziaływanie czynników atmosferycznych, zmian temperatury oraz obciążeń mechanicznych.

Według rozporządzenia, każdy zbiornik powinien umożliwiać dostęp dla motopompy i mieć maksymalnie 50 metrów długości oraz co najmniej 1,5 metra szerokości.

W przypadku zbiorników elastycznych dopuszcza się zastosowanie kilku połączonych pojemników o średnicy przewodów łączących co najmniej 300 mm, co umożliwia równomierny przepływ wody.

Lokalizacja i Dostępność

Prawidłowa lokalizacja zbiornika przeciwpożarowego ma decydujące znaczenie dla skuteczności działań ratowniczych. Wymagania dotyczące jego usytuowania określa norma PN-B-02857:2017-04, która wskazuje zarówno maksymalne odległości od chronionych obiektów, jak i warunki umożliwiające swobodny dostęp jednostek straży pożarnej.

Zbiornik ppoż. powinien być usytuowany w odległości nieprzekraczającej 250 m od budynku lub instalacji, które ma zabezpieczać. W praktyce zaleca się jego lokalizację w punkcie centralnym względem chronionych obiektów, co pozwala skrócić czas dojazdu i poboru wody. Dodatkowo między zbiornikiem a budynkiem należy zachować strefę pożarową oddzielenia, realizowaną w postaci pasa wolnego terenu lub ściany o odpowiedniej odporności ogniowej.

Minimalna odległość stanowiska czerpania wody od obiektu powinna wynosić 8 m, a w przypadku budynków, których ściana zewnętrzna nie spełnia wymagań klasy odporności ogniowej E15, odległość ta wzrasta do 16 m. Stanowisko to musi znajdować się nie dalej niż 2 m od punktu poboru wody i zapewniać możliwość ustawienia pojazdu pożarniczego o długości do 12 m. Długość dojazdu służb pożarniczych to maksymalnie 350 m od stanowiska czerpania wody do punktu przyjęcia jednostek ochrony.

Dojazd do zbiornika przeciwpożarowego powinien spełniać wymagania przewidziane dla dróg pożarowych - posiadać utwardzoną nawierzchnię, odpowiedni promień skrętu i nośność dostosowaną do ciężaru pojazdów gaśniczych. Droga pożarowa powinna zapewniać przejazd bez cofania lub powinna być zakończona placem manewrowym o wymiarach 20 m x 20 m, względnie można przewidzieć inne rozwiązania umożliwiające zawrócenie pojazdu. Jeśli bezpośredni dojazd nie jest możliwy, dopuszcza się wykonanie utwardzonego dojścia o długości nieprzekraczającej 50 m i szerokości minimum 1,5 m.

Wyposażenie Zbiornika Przeciwpożarowego

Aby przeciwpożarowy zbiornik wodny spełniał wymagania określone w PN-B-02857:2017-04, musi być wyposażony w komplet elementów umożliwiających bezpieczny i efektywny pobór wody przez jednostki ratownicze. Każdy z tych komponentów ma ściśle określone parametry techniczne i sposób montażu, którego celem jest utrzymanie stałej gotowości systemu.

• Przyłącza ssawne: Podstawowym elementem instalacyjnym są przyłącza ssawne, umożliwiające podłączenie pomp pożarniczych. Ich średnica nie może być mniejsza niż 100 mm, a w przypadku pojedynczego przewodu w zbiorniku naziemnym - 150 mm. Przewody te powinny być wykonane z materiałów odpornych na korozję i szczelnych przy podciśnieniu co najmniej 0,07 MPa, z dopuszczalnym spadkiem ciśnienia nieprzekraczającym 0,01 MPa w ciągu 60 sekund. Dla zbiorników o większej pojemności zaleca się zastosowanie dwóch lub trzech przewodów ssawnych, co umożliwia jednoczesne pobieranie wody przez kilka pojazdów gaśniczych.
• Studzienka ssawna: Kolejnym ważnym elementem jest studzienka ssawna, która stanowi połączenie pomiędzy zbiornikiem a stanowiskiem czerpania wody. Musi mieć średnicę minimum 1 m i głębokość co najmniej 2 m, a także zapewniać wydajność przepływu nie mniejszą niż 1200 dm³/min. Studzienka powinna być szczelna, zabezpieczona przed zamarzaniem oraz wyposażona w pokrywę o średnicy minimum 60 cm, umożliwiającą dostęp serwisowy.
• Zawór zwrotny i nasady strażackie: Na wlocie przewodu ssawnego montuje się zawór zwrotny, a jego zakończenie wyposażone jest w nasady strażackie typu 110 zgodne z normą PN-M-51038.
• System zabezpieczenia przed zamarzaniem: Nieodzownym elementem wyposażenia jest system zabezpieczenia przeciw zamarzaniu, obejmujący kable i maty grzewcze, izolację termiczną oraz rozwiązania pozwalające utrzymać temperaturę wody na poziomie bezpiecznym dla pracy urządzeń.
• Przyłącze do napełniania: W przypadku zbiorników zasilanych z sieci konieczne jest przyłącze umożliwiające ich napełnianie w wymaganym czasie.
• Oznakowanie i wyłączniki: Zbiornik przeciwpożarowy powinien być również wyposażony w czytelne oznakowanie, główny wyłącznik instalacji elektrycznej oraz utwardzone stanowisko czerpania wody.

Tak skonfigurowany system zapewnia nieprzerwaną gotowość do użycia i zgodność z wymogami obowiązujących przepisów.

Eksploatacja i Konserwacja

Utrzymanie zbiorników przeciwpożarowych w pełnej sprawności wymaga nie tylko odpowiedniego projektu, lecz także przestrzegania zasad ich eksploatacji i kontrolowanego napełniania. Czas uzupełniania wody po opróżnieniu zbiornika został określony w normie PN-B-02857:2017-04 i jest jednym z podstawowych parametrów podlegających weryfikacji podczas odbioru technicznego.

Dla zbiorników o pojemności do 100 m³ proces napełniania powinien zakończyć się w ciągu 48 godzin. W przypadku konstrukcji o pojemności powyżej 100 m³ wymaga się, by w tym samym czasie osiągnięto minimum 50% objętości, a pełne napełnienie nastąpiło nie później niż po 72 godzinach. Przekroczenie tych wartości może świadczyć o niewystarczającej przepustowości instalacji doprowadzającej wodę lub o błędach projektowych w systemie zasilania. Standard NFPA 22 wskazuje czas napełnienia zbiornika na maksymalnie 8 godzin.

Zbiornik ppoż. zgodnie z wymaganiami powinien być regularnie kontrolowany pod względem szczelności, czystości i drożności przewodów. Okresowe przeglądy techniczne obejmują ocenę stanu konstrukcji, pomiar poziomu wody, weryfikację systemów grzewczych i urządzeń zabezpieczających przed przepełnieniem. Dla obiektów narażonych na korozję lub ekspozycję na zmienne warunki atmosferyczne zaleca się prowadzenie dokumentacji eksploatacyjnej, zawierającej daty i wyniki kontroli.

Czy zbiornik ppoż. wymaga pozwolenia na budowę?

Przepisy budowlane różnią się w zależności od rodzaju, konstrukcji oraz sposobu posadowienia pojemnika. W świetle przepisów Prawa budowlanego i Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, zbiorniki o trwałej konstrukcji - zwłaszcza żelbetowe, stalowe lub podziemne - traktowane są jako obiekty budowlane, a więc ich realizacja wymaga uzyskania zezwolenia.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku zbiorników tymczasowych lub elastycznych, stosowanych jako rozwiązania mobilne, np. w czasie rozbudowy obiektów lub na terenach bez stałej infrastruktury. Jeżeli taki zbiornik nie jest trwale związany z gruntem, może być wykonany na podstawie zgłoszenia robót budowlanych. Decyzja o sposobie kwalifikacji inwestycji zależy od lokalnych warunków, sposobu montażu oraz opinii rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.

W każdym przypadku projektowanie zbiornika ppoż. powinno odbywać się z uwzględnieniem normy PN-B-02857:2017-04, która określa wymagania techniczne, pojemność i zasady lokalizacji. Spełnienie tych wymogów jest konieczne, aby został on uznany za element skutecznego systemu ochrony przeciwpożarowej i mógł być dopuszczony do eksploatacji.

tags: #basen #pozarowy #z #ciecza