Sprawa Edwarda Pruśniewskiego, strażaka-ochotnika z Bielawy, stała się przedmiotem szerokiej dyskusji w Polsce, podnosząc ważne pytania dotyczące odpowiedzialności kierowców pojazdów uprzywilejowanych oraz adekwatności kar. Wypadek, w którym zginęła 53-letnia kobieta, wydarzył się podczas alarmowego przejazdu wozu strażackiego do pożaru, a kolejne wyroki sądowe i ich konsekwencje wywołały falę wsparcia dla strażaka w całym kraju.
Tragiczny Wypadek w Brześcach
Przebieg Zdarzenia
30 listopada 2014 roku Edward Pruśniewski, kierowca Ochotniczej Straży Pożarnej w Bielawie (woj. mazowieckie), kierował wozem strażackim (Scania P410 GCBA 8,5/52) w drodze na akcję gaśniczą w Kępie Okrzewskiej. Jadąc alarmowo przez miejscowość Brześce, wyprzedzał kolumnę pojazdów. W pewnym momencie przed wóz strażacki wyjechało osobowe cinquecento, którym kierowała 53-letnia nauczycielka. Doszło do zderzenia, w wyniku którego mała osobówka była pchana przez ciężki samochód przez około 75 metrów.
Niestety, kobieta zmarła na miejscu, mimo podjętej reanimacji.
Oświadczenia Uczestników i Świadków
Edward Pruśniewski nie przyznał się do winy. Tłumaczył, że jechał na sygnałach, na światłach błyskowych, a nawet na trzech sygnałach. Wspominał również, że "nie zahamował, bo było ryzyko, że przewrócę wóz". Dodał, że nie zdawał sobie sprawy, iż przez kilkadziesiąt metrów pcha zmiażdżony samochód, ponieważ "nie widział go zza kierownicy" i myślał, że auto uderzyło w koło i odbiło się.
Z kolei pełnomocnik rodziny zmarłej, Marcin Zawistowski, oceniał zachowanie strażaka jako "całkowicie nieprzemyślane" i wskazywał na brak "szczerego przepraszam". Biegły z zakresu wypadków drogowych stwierdził, że 64-letni strażak prowadził zbyt nieodpowiedzialnie nawet jak na przejazd ratunkowy, osiągając prędkość ponad dwukrotnie wyższą niż ograniczenie 40 km/h i ryzykownie wyprzedzając nawet przy szkole. Sąd podkreślił, że kierowca mógł łamać przepisy, ale musiał zachować szczególną ostrożność i nie narażać innych osób.
Pojawiły się również rozbieżności w zeznaniach dotyczących sygnalizacji dźwiękowej - strażacy twierdzili, że sygnały były włączone, natomiast kilkunastu świadków zaprzeczyło, by je słyszało.
Postępowania Sądowe i Pierwsze Wyroki
Wnioski Prokuratury
Piaseczyńska prokuratura wnioskowała dla Edwarda Pruśniewskiego o karę roku pozbawienia wolności, trzyletni zakaz kierowania samochodami oraz 40 tys. zł zadośćuczynienia dla rodziny kobiety.
Wyroki Sądów Pierwszej i Drugiej Instancji
Sąd Rejonowy w Piasecznie w lutym 2017 roku był bardziej surowy, skazując strażaka na dwa lata bezwzględnego pozbawienia wolności, pięcioletni zakaz prowadzenia pojazdów i nakaz zapłacenia po 20 tys. zł odszkodowania dla męża i córki zmarłej. Pół roku później Sąd Okręgowy w Warszawie podtrzymał wyrok pierwszej instancji.
Wydając wyrok, sąd uznał, że kierująca samochodem osobowym "przyczyniła się do wypadku", co jednak "nie może skutkować uniewinnieniem oskarżonego". Sędzia podkreślał, że kierowca wozu strażackiego jechał "pod prąd", pojazdem wypełnionym wodą, na terenie, gdzie znajdowały się domy i szkoła.
Apelacje, Wsparcie i Prezydenckie Ułaskawienie
Reakcje Środowiska Strażackiego i Publiczne Wsparcie
Edward Pruśniewski, czując się pokrzywdzony, odwołał się od decyzji. Sprawa odbiła się szerokim echem w środowisku strażackim. Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP aktywnie zbierał podpisy pod apelem do prezydenta RP o ułaskawienie 65-latka, gromadząc ponad 5,5 tysiąca podpisów. W jego obronie na forach internetowych pisali strażacy z całej Polski, a Adam Nowak ze ZOSP RP podważał ustalenia biegłych sądowych, wskazując na nieprawdopodobną prędkość 91 km/h dla wozu strażackiego.
Podkreślano, że druh Pruśniewski był kierowcą OSP od 35 lat, posiadał uprawnienia i przeszkolenie do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi, a także aktualne badanie lekarskie. Działacze wskazywali, że "skazany przez praktycznie całe swoje dorosłe życie, tj. od ok. 15. roku życia dobrowolnie i społecznie wykonywał służbę w Ochotniczej Straży Pożarnej".
Rodzina strażaka również wyrażała żal, a żona, Bożena, w programie "Alarm" pytała: "Takie to jest podziękowanie za tyle lat poświęcenia człowieka?". Informowano również, że skazany strażak cierpi na złośliwy nowotwór, co było podstawą wniosków o odroczenie wykonania kary.
Interwencja Sądu Najwyższego i Ostateczny Wyrok
Sąd Najwyższy uchylił wyrok więzienia dla Edwarda Pruśniewskiego, wskazując na błędy orzecznicze i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez sąd drugiej instancji. W efekcie wieloletniej walki, sprawa została zakończona nowym wyrokiem, w którym sąd zamienił karę dwóch lat bezwzględnego więzienia na dwa lata więzienia w zawieszeniu na trzy lata. Zakaz prowadzenia pojazdów został zmniejszony z pięciu do trzech lat.
Wydając ostateczny i prawomocny wyrok, sąd ponownie potwierdził, że kierująca samochodem osobowym nie zachowała szczególnej ostrożności, nie ustąpiła pierwszeństwa przejazdu pojazdowi uprzywilejowanemu i przyczyniła się do wypadku.
Postępowanie Ułaskawieniowe
Do prezydenta Andrzeja Dudy trafił wniosek o ułaskawienie Edwarda Pruśniewskiego, poparty przez Kancelarię Prawną LexKała, Zarząd Główny Związku Ochotniczych Straży Pożarnych (reprezentowany przez Waldemara Pawlaka), Klub Generalskiego PSP oraz ponad 20 osób ze świata polityki, w tym posła dr hab. Józefa Brynkusa. 27 marca br. Prezydent RP postanowił wszcząć postępowanie ułaskawieniowe w trybie art. 567 par. 2 kodeksu postępowania karnego, zwracając się do Prokuratora Generalnego o przygotowanie wniosku i skompletowanie akt sądowych. Prokuratura przyśpieszyła prace i przesłała do prezydenta swoją opinię, postulując obniżenie kary do jednego roku, co umożliwiłoby wniosek o zawieszenie kary lub jej zamianę na dozór elektroniczny.
The Volunteer: A Documentary on Volunteer Firefighting
Społeczne i Prawne Konsekwencje Sprawy
Sprawa Edwarda Pruśniewskiego wywołała szeroką debatę na temat odpowiedzialności strażaków-ochotników i adekwatności kar w sytuacjach, gdy tragiczne zdarzenia mają miejsce podczas ratowania życia i mienia. Pojawiły się pytania o to, czy wyrok bezwzględnego więzienia nie podziała demobilizująco na ochotnicze straże, pogarszając bezpieczeństwo przeciwpożarowe.
Podkreślano wątpliwości związane z interpretacją "szczególnej ostrożności" w Kodeksie drogowym, zwłaszcza w kontekście pojazdów uprzywilejowanych. Argumentowano, że choć wszyscy są równi wobec prawa, to w przypadku druha Pruśniewskiego doszło do "drastycznego przekroczenia adekwatności kary w stosunku do winy", a największą karą jest dla niego sama świadomość przyczynienia się do tragicznego zdarzenia.
Sprawa ta stała się symbolem dyskusji o równowadze między rygorem prawnym a specyfiką służby publicznej, zwłaszcza w obliczu poświęcenia i ryzyka ponoszonego przez ochotników.