Poniższa analiza skupia się na kluczowych problemach i wyzwaniach, które mają wpływ na funkcjonowanie prawa oraz finansów publicznych w Polsce, często stanowiąc przedmiot dyskusji i opracowań, między innymi na łamach biuletynów Regionalnych Izb Obrachunkowych (RIO). Przedstawione zagadnienia obejmują wpływ regulacji związanych z pandemią COVID-19 na dyscyplinę finansów publicznych, zjawisko demagogii w procesie legislacyjnym, koncepcje reformy władzy sądowniczej, aktywność ustawodawczą Sejmu, problematykę ochrony danych osobowych w kontekście bezpieczeństwa pracy, ograniczenia świadczeń pracowniczych w okresie pandemii, a także wyzwania współczesnego prawa klimatycznego.
Wpływ Ustawy COVID-19 na Dyscyplinę Finansów Publicznych
Ustawodawstwo wprowadzane w związku z pandemią COVID-19 wprowadziło szereg rozwiązań w kierunku uproszczeń oraz odstępstw od stosowania dotychczasowego prawa. W założeniu miały one uwzględniać okoliczności pandemiczne. Choć kierunki tych działań legislacyjnych wstępnie wydają się słuszne, nie można nie zauważyć ryzyk, jakie niosą za sobą wprowadzane regulacje. Przedmiotem analizy w niniejszym artykule jest wprowadzony art. 15s tzw. ustawy covidowej, określający uchylenie karalności wybranych czynów dyscypliny finansów publicznych związanych z obszarem zamówień publicznych.
Autor na wstępie dokona przeglądu regulacji wprowadzonych przez ustawodawcę związanych z pandemią COVID-19, a następnie przejdzie do gruntownej analizy wspomnianego art. 15s. Analiza dotyczyć będzie przepisów źródłowych, uwarunkowań wprowadzonych powiązanym art. 15r, orzeczeń dyscyplinarnych oraz uwag środowisk związanych z zagrożeniami wprowadzonych regulacji. Autor wskaże również na kategorie korzyści i kosztów omawianego rozwiązania oraz przedstawi schemat powiązań formalnych analizowanej instytucji z użyciem metody Fontes.
Literatura:
- Misiąg A. [w:] Ustawa o finansach publicznych. Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
- Szostak R., Zmiana umowy o zamówienie publiczne w okolicznościach zagrożenia epidemicznego.
Zjawisko Demagogii w Procesie Legislacyjnym
Zjawisko demagogii ma swoje określenie w języku polskim i doktrynie z nią związanej. Łączy się ono również z populizmem, będąc uwarunkowane wieloma złożonymi przyczynami. Zjawisko to w legislacji pojawia się w tworzeniu regulacji prawnych z pozoru poprawnych, służących dobru ogółu, a w rzeczywistości mających na celu realizację jedynie słusznych założeń partii dominującej, które nie służą dobru wspólnemu. Powoduje to kryzys państwa prawnego i stanowionego przez to państwo prawa, stającego się narzędziem polityki.
Literatura:
- Arystoteles, Polityka, tłum. L. Piotrowicz [w:] Dzieła wszystkie, t.
- Fras J., Komunikowanie publiczne [w:] D. Dobek-Ostrowska, J. Fras, B.
- Kaczmarek B., Kilka uwag w sprawie interpretacji polityki [w:] Polityka, Kultura, Pokolenie.
- Kaczmarek B., Polityka a władza. Kryzys paradygmatu? [w:] Studia politologiczne. Współczesne teorie polityki - od logiki do retoryki, red. T. Klimentowicz, t.
- Karwat M., Polityka rzeczowa, stronnicza i metapolityka [w:] Studia politologiczne. Współczesne teorie polityki - od logiki do retoryki, red. T. Klimentowicz, t.
- Łukasiewicz J., Zasady prawa [w:] M. Holzer, J. Łukasiewicz, K.
- Seidler G.L., Groszek H., Pieniążek A., Koncepcja demokratycznego państwa prawnego [w:] Wprowadzenie do nauki o państwie i prawie, red. L.
- Szreniawski J., Wybrane zagadnienia instytucjonalizacji partii politycznych [w:] Prawa i wolności obywatelskie w procesie transformacji ustrojowej, red. H.
- Zoll A., Problemy z legislacją. Tezy do dyskusji [w:] System stanowienia prawa.
Koncepcje Władzy Sądowniczej w Projektach Konstytucyjnych Prawa i Sprawiedliwości (2005 i 2010)
Celem opracowania było przedstawienie koncepcji organizacji i działania władzy sądowniczej w projektach konstytucyjnych Prawa i Sprawiedliwości z 2005 r. i z 2010 r. oraz ich skonfrontowanie z praktyką ustawodawczą w latach 2005-2007 i od 2015 r. do chwili obecnej, tj. w czasie, gdy partia ta sprawowała władzę. Takie ujęcie wynikało z faktu, że w żadnym z tych okresów PiS nie uzyskała większości konstytucyjnej w wyborach parlamentarnych, co uniemożliwiało zmianę konstytucji w przewidzianym trybie.
Realizując powyższe założenie, Autor w pierwszej kolejności dokonał porównania proponowanych w obu projektach zmian regulacji władzy sądowniczej. Jako wzorzec oceny przyjęto sformułowane przez prezesa i wiceprezesa PiS cele i uzasadnienie proponowanych zmian. To doprowadziło do konkluzji o dużym ich podobieństwie do unormowań proklamujących jednolitą władzę państwową zawartych w konstytucji z 1952 r.
Literatura:
- Chruściak R.
- Chruściak R., Przygotowanie Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.
- Garlicki L., Prawo konstytucyjne.
- Paśnik J., Niektóre aspekty tworzenia prawa w teorii i praktyce legislacyjnej [w:] Bezpieczeństwo prawne i bezpieczeństwo obrotu prawnego w Polsce, red. J. Mojak, A. Żywicka, L.
- Piechowiak M. (red.), Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r.
- Słoński M., Między III i IV RP.
Aktywność Ustawodawcza Sejmu RP w Pierwszym Roku Pandemii SARS-CoV-2
Artykuł dotyczy problemu długookresowych tendencji zachodzących w procesie stanowienia prawa w Polsce w latach 1990-2020. Szczególne miejsce zajmuje omówienie aktywności polskiego ustawodawcy w roku pandemii SARS-CoV-2. Wskazano, iż właśnie na rok 2020 przypada kilka wyników rekordowych w skali całego okresu objętego badaniami z punktu widzenia niektórych zagadnień badawczych, jak najbardziej niekorzystny wskaźnik regulacji poświęconych ochronie praw podmiotowych.
Literatura:
- Chmielnicki P., Stachura M. [w:] P. Chmielnicki (red.), A. Dybała, M. Wydział Prawa i Ekonomii, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im.
Ochrona Danych Osobowych a Bezpieczeństwo i Higiena Pracy
Celem artykułu była analiza relacji między przepisami o ochronie danych osobowych a przepisami o bezpieczeństwie i higienie pracy w prawie pracy. Obowiązujące przepisy i ich „ściśle literalna” interpretacja przez Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO), respektowana przez inne organy administracji (w tym powołane do nadzoru i kontroli warunków pracy), utrudniają pracodawcom realizację obowiązków wynikających z art. 207 k.p. oraz uprawnień wynikających z art. 100 k.p.
Brak możliwości prewencyjnego sprawdzania stanu trzeźwości (przy użyciu zalegalizowanych urządzeń i w warunkach szanujących godność pracownika), a także temperatury pracownika (również przy użyciu zalegalizowanych urządzeń i z poszanowaniem godności pracownika) bardzo utrudnia, a wręcz uniemożliwia, zwłaszcza podmiotom zatrudniającym wielu pracowników, wychwycenie nietrzeźwego lub wyziębionego pracownika. Niestety jak dotąd stanowisko UODO nie było przedmiotem oceny sądu, teoretycznie istnieje więc możliwość dokonania przez judykaturę takiej interpretacji opartej np. na priorytecie ochrony zdrowia i życia pracowników, obowiązkach wynikających z zasad wykonywania umów o pracę, ochronie żywotnych interesów pracodawców, która uchyliłaby dominującą obecnie literalną wykładnię opisanych przepisów.
W chwili obecnej postulatem wynikającym z przeprowadzonych powyżej analiz jest propozycja de lege ferenda, polegająca na jednoznacznym określeniu w przepisach, że pracodawca może przetwarzać dane o stanie zdrowia pracownika w celu zapewnienia realizacji obowiązków wynikających z art. 207 k.p. oraz w celu realizacji uprawnień pracodawcy wynikających z art. 100 k.p.
Literatura:
- Buczek P., RODO jako bariera w prowadzeniu działalności gospodarczej [w:] Identyfikacja barier prawnych w prowadzeniu działalności gospodarczej. Wybrane zagadnienia, red. J. Glumińska-Pawlic, B. Przywora, A.
- Chmielnicki P.
- Deryng-Dziuk A., Problem ograniczeń w zakresie kontroli trzeźwości alkomatem jako bariera w prowadzeniu działalności gospodarczej [w:] Identyfikacja barier prawnych w prowadzeniu działalności gospodarczej. Wybrane zagadnienia, red. J. Glumińska-Pawlic, B. Przywora, A.
- Walczak K., Czas pracy [w:] Prawo pracy, red. K.W.
Ograniczenia Wysokości Odpraw i Świadczeń w Czasie Pandemii
Celem artykułu jest analiza regulacji prawnych wprowadzających ograniczenia co do wysokości odpraw, odszkodowań oraz innych świadczeń pieniężnych związanych z rozwiązaniem stosunku pracy w okresie pandemii wirusa SARS-CoV-2 w Polsce. Autorka zwraca uwagę na liczne wątpliwości natury konstytucyjnej oraz wykładniczej omawianych regulacji.
Literatura:
- Guza Ł., Tarcza antykryzysowa 4.0.
- Mędrala M., Społeczny charakter świadczeń w polskim prawie pracy, wyd.
- Naumowicz K. [w:] Komentarz do niektórych przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych [w:] Tarcza antykryzysowa 1.0 - 4.0, ustawa o dodatku solidarnościowym i inne regulacje, jako szczególne rozwiązania w prawie pracy, prawie urzędniczym i prawie ubezpieczeń społecznych związane z COVID-19. Komentarz, red. K.W.
- Rylski M., Ogólne refleksje o roli prawa pracy polityce społecznej państwa [w:] Ochronna funkcja prawa pracy. Wyzwania współczesnego rynku pracy, red. A. Napiórkowska, B. Rutkowska, M.
- Wajda D., COVID-19.
- Żołyński J., Socjalizacja prawa pracy.
Prawo Klimatyczne: Regulacje Międzynarodowe w 2021 Roku
Artykuł omawia regulacje międzynarodowego prawa publicznego mające na celu ochronę klimatu. Treść regulacji jest pochodną praw fizyki, tj. przepisy koncentrują się na ograniczeniu akumulacji gazów cieplarnianych wytworzonych przez ludzi. Ze względu na wybory geopolityczne państw, w tym ochronę ich gospodarek, przepisy nie zawsze w pełni zmierzają do osiągnięcia ww. celu.
Podstawowe mechanizmy ochrony klimatu wynikają z międzynarodowych zasad ochrony środowiska, np. zasady niewyrządzania szkody czy wspólnej, lecz zróżnicowanej odpowiedzialności. Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu była pierwszą istotną umową międzynarodową, ale zawarte w niej zobowiązania dla stron nie są rygorystyczne. W celu zmiany powyższej sytuacji został przyjęty Protokół z Kioto, który zobowiązuje rozwinięte państwa do ilościowo określonego ograniczenia i redukcji emisji gazów cieplarnianych. Obecnie najistotniejszą umową jest porozumienie paryskie, którego celem jest „ograniczenie wzrostu średniej temperatury globalnej do poziomu znacznie niższego niż 2°C powyżej poziomu przedindustrialnego oraz podejmowanie wysiłków mających na celu ograniczenie wzrostu temperatury do 1,5°C”.
