Wstęp
Pożar, choć wydaje się odległym i rzadkim zdarzeniem, zdarza się nad wyraz często. Kluczowe jest zatem przygotowanie i znajomość odpowiednich procedur, aby skutecznie reagować w obliczu zagrożenia. Niniejsza artykuł przedstawia kompleksowe informacje dotyczące postępowania podczas pożaru, wzywania służb ratunkowych oraz zasad bezpieczeństwa.
Pierwsze Kroki w Obliczu Pożaru
Bezpieczeństwo Osób i Ewakuacja
W momencie wybuchu pożaru należy przede wszystkim pomóc osobom znajdującym się najbliżej miejsca zagrożenia. Ewakuuje się osoby znajdujące się zarówno w miejscu pożaru, jak i na drodze rozprzestrzeniania się ognia. Należy te czynności wykonać w taki sposób, aby nie dopuścić do powstania paniki, która może ogarnąć ludzi w zagrożeniu. Panika może być przyczyną niepotrzebnych i tragicznych w skutkach wypadków. Dlatego, prowadząc działania, należy kierować się rozwagą w podejmowaniu decyzji.
Osoby odpowiedzialne powinny powiadomić wszystkie osoby o zagrożeniu i rozpocząć ewakuację, dowodząc nią do czasu przyjazdu odpowiednich służb. Celem ewakuacji jest zapewnienie szybkiego i bezpiecznego opuszczenia strefy zagrożonej. Do tego służą korytarze - poziome drogi ewakuacji i klatki schodowe - pionowe drogi ewakuacyjne, z których istnieje możliwość bezpośredniego wyjścia na zewnątrz. Drogi i wyjścia ewakuacyjne muszą być oznakowane pożarniczymi tablicami informacyjnymi zgodnie z PN-92/N-01256/02 "Znaki Bezpieczeństwa - Ewakuacja".
W przypadku jakiegokolwiek zagrożenia należy jak najszybciej przystąpić do ewakuacji. Osoby ewakuowane powinny podporządkować się akcji przeprowadzanej przez wyznaczoną osobę, gdyż ona ponosi odpowiedzialność za jej powodzenie. Najważniejsze jest zawsze ratowanie wszystkich ludzi przebywających w strefie zagrożenia. Ewakuacją ludzi z części lub z całego obiektu zarządza kierujący akcją ratowniczo-gaśniczą. Osoby niebiorące udziału w akcji ratowniczej powinny opuścić strefę zagrożenia i podporządkować się poleceniom ratowników (strażaków, pracowników służby zabezpieczenia obiektu).
Ewakuacja Mienia
Poza ewakuacją ludzi, niejednokrotnie zachodzi konieczność ewakuacji mienia. Celem ewakuacji mienia jest zabezpieczenie cennych przedmiotów oraz ważnych dokumentów przed zniszczeniem lub uszkodzeniem w przypadku pożaru lub innego zagrożenia. Ewakuowane przedmioty i dokumenty należy umieszczać tak, aby nie były narażone na zniszczenie lub uszkodzenie. Działania ewakuacyjne muszą być prowadzone w sposób skoordynowany, niepowodujący utrudnień w innych działaniach.
Zawiadomienie Służb i Wstępne Działania
Jak najszybsze zawiadomienie straży pożarnej o zagrożeniu oraz wyznaczenie osoby do akcji ratowniczej powinny iść w parze. Jeśli jest to niewielki pożar, można rozpocząć gaszenie przy pomocy podręcznego sprzętu gaśniczego, ale tylko wówczas, gdy nie zagraża to naszemu życiu lub zdrowiu. W czasie pożaru należy jak najszybciej wyłączyć dopływ prądu do pomieszczeń i stref objętych zagrożeniem, aby zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się ognia, zwłaszcza jeśli jego przyczyną była wadliwa instalacja. Ważne jest usunięcie, o ile to możliwe, materiałów łatwopalnych oraz cennych urządzeń.
Postępowanie w Sytuacji Zadymienia
W momencie silnego zadymienia dróg ewakuacyjnych jedynym wyjściem jest poruszanie się na jak najniższym poziomie, gdyż dym unosi się do góry i w dolnych partiach pomieszczeń znajduje się najwięcej tlenu. Wchodząc do pomieszczeń lub stref silnie zadymionych, należy przyjmować pozycję pochyloną (jak najbliżej podłogi) oraz zabezpieczać drogi oddechowe prostymi środkami (np. mokrym kocem lub ręcznikiem). Nie można dopuścić do odcięcia przez pożar drogi wyjścia z mieszkania. Gdy jednak do tego dojdzie, należy udać się do pomieszczenia posiadającego okno lub balkon, usytuowanego najdalej od miejsca pożaru, zabierając ze sobą (jeśli jest to możliwe) mokry koc lub ręcznik i zamykając za sobą drzwi do innych pomieszczeń na klamkę, uszczelniając jednocześnie nieszczelności drzwi.
Wzywanie Pomocy - Kiedy i Jak?
Wezwanie pomocy to zadanie, które w sytuacjach stresowych może nastręczać problemów. Ważne, żeby służby dysponujące odpowiednim personelem i sprzętem jak najszybciej dotarły do miejsca zdarzenia. Przede wszystkim należy pamiętać o bezpieczeństwie własnym i poszkodowanych. Jeśli miejsce zdarzenia nie jest do końca bezpieczne (np. ruchliwa droga, konstrukcja grożąca zawaleniem, spadające elementy, uszkodzenie sieci, etc.), należy zachować szczególną ostrożność i zadbać o bezpieczeństwo podczas udzielania pomocy.
Numery Alarmowe
- 112 - jest jednolitym numerem alarmowym obowiązującym na terenie całej Unii Europejskiej, służy do powiadamiania w sytuacjach zagrożenia zdrowia, życia lub mienia. Wybranie numeru 112 z jakiegokolwiek telefonu spowoduje połączenie z Centrum Powiadamiania Ratunkowego (CPR).
- 998 - Straż Pożarna - obecnie strażacy przestali wyłącznie gasić pożary, realizując szeroki zakres działań ratowniczych.
Nie musisz zastanawiać się, jak poprawnie zakwalifikować zdarzenie. Jeśli nie jesteś pewien, dzwoń pod numer 112. Pamiętaj, że liczy się czas i nie zastanawiaj się, czy ktoś inny już zadzwonił.
Co Zgłosić Dyspozytorowi?
Po podaniu informacji nie należy odkładać słuchawki do chwili potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia. Ważne jest, aby podać swoje imię i nazwisko oraz numer telefonu, z którego dzwonisz. Należy również zgłosić wszelkie możliwe dodatkowe zagrożenia, takie jak wyciek paliwa z pojazdu, uszkodzone kable elektryczne, zapach gazu itp. W przypadku zdarzenia drogowego z cysterną, warto podać dyspozytorowi oznaczenia znajdujące się na dużych pomarańczowych tablicach informacyjnych cysterny.
Zasady Bezpieczeństwa Pożarowego i Zapobieganie
W Budynkach Użyteczności Publicznej
Budynki użyteczności publicznej podlegają rozporządzeniu MSWiA z dnia 16.06.2003 roku dotyczącemu ochrony przeciwpożarowej budynków, które zobowiązuje właściciela, zarządcę lub użytkownika obiektu do opracowania instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Powinna ona zawierać warunki ochrony przeciwpożarowej, które wynikają z przeznaczenia obiektu i sposobu jego użytkowania; sposób postępowania na wypadek pożaru i innych zagrożeń; sposób praktycznego sprawdzania organizacji i warunków dotyczących ewakuacji ludzi oraz sposobów zaznajamiania użytkowników obiektu z treścią instrukcji oraz przepisami. W budynkach publicznych do ewakuacji powinniśmy wykorzystać plany i instrukcje przygotowane przez specjalistów z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
Zagrożenia w Sezonie Grzewczym i Instalacje Elektryczne
Sezon grzewczy związany jest rokrocznie ze zwiększoną liczbą pożarów spowodowanych nieprawidłową eksploatacją urządzeń ogrzewczych na paliwa stałe, ciekłe i gazowe oraz elektrycznych. Sprawne technicznie butle z gazem płynnym powinny być ustawione w miejscach łatwo dostępnych. Najczęściej pożary spowodowane przez instalacje elektryczne wynikają z nieostrożności w obsłudze, ustawiania urządzeń ogrzewczych w pobliżu materiałów palnych, na podłożu palnym lub z wadliwego działania samej instalacji. Przede wszystkim należy zachować odstęp od różnego rodzaju źródeł ciepła - piecyków, grzałek, promienników, termowentylatorów oraz oczywiście kominków. Według przepisów odległość ta powinna wynosić 60 cm, ale byłoby lepiej, gdyby ten odstęp był większy.
Bezpieczeństwo Dekoracji Świątecznych
Bardzo ważne jest, aby strumień ciepła wydobywający się z urządzeń grzewczych skierowany był w przeciwną stronę niż choinka. Ważne jest także, aby nie ustawiać choinki blisko zasłon i firanek. Jeżeli chodzi o oświetlenie choinki, najlepsze są lampki już gotowe, oznakowane znakiem CE, dopuszczającym do stosowania na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego - należy przestrzegać przed tzw. „samoróbkami”. Często przy choince zapalamy sztuczne ognie lub świeczki, dlatego kolejną ważną rzeczą jest stabilne ustawienie drzewka, tak aby się nie przewróciło. Teoretycznie tzw. zimne ognie są bezpieczne, jeżeli zostały zawieszone pod gałązkami i ich nie przypalają, jednak wytwarzają one wysoką temperaturę i w sprzyjających warunkach mogą wywołać pożar. W przypadku pożaru choinki w pierwszej kolejności należy wyłączyć ozdoby (lampki, światełka) z instalacji elektrycznej. Następnie powinno się polać choinkę wodą lub użyć gaśnicy. Jeżeli pożar się rozprzestrzenia, należy wezwać straż pożarną. Niebezpieczne mogą być także lampki zawieszane na wolnym powietrzu, używane do ozdabiania drzewek czy wejść do domów - należy zwrócić uwagę, czy są one przystosowane do używania w tych warunkach.
Pożary w Lasach i na Terenach Rolnych
W celu niedopuszczenia do rozprzestrzenienia się powstałego w lesie pożaru, konieczne jest utrzymanie niezalesionych pasów przeciwpożarowych oraz usuwanie gałęzi, chrustu, ściętych drzew i odpadów poeksploatacyjnych znajdujących się w odległości mniejszej niż 30 m od skraju toru kolejowego lub drogi publicznej. W lasach, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk oraz w odległości 100 m od granicy lasu nie wolno wykonywać czynności mogących wywołać niebezpieczeństwo pożaru, a w szczególności wypalać wierzchniej warstwy gleby i pozostałości roślinnych. Bezwzględnie należy przestrzegać zakazu wstępu do lasu wprowadzonego przez właściciela w związku z występującym na obszarach leśnych dużym zagrożeniem pożarowym. W lasach i na terenach śródleśnych zabronione jest palenie tytoniu za wyjątkiem dróg utwardzonych i miejsc wyznaczonych. Należy przestrzegać zakazów wynikających z tablic informacyjno-ostrzegawczych wywieszonych na terenach leśnych wzdłuż szlaków wycieczkowych i turystycznych, przy schroniskach, obozach młodzieżowych i innych miejscach o dużej penetracji ludności. Wjazd do lasu pojazdami silnikowymi lub zaprzęgowymi dozwolony jest jedynie drogami publicznymi, zaś wjazd na drogi leśne jest dozwolony tylko wtedy, gdy są one oznakowane drogowskazami lub innymi znakami dopuszczającymi ruch po tych drogach.
Wieloletnie statystyki dotyczące pożarów w rolnictwie, a w szczególności w indywidualnych gospodarstwach rolnych, wskazują, iż powstające pożary powodują duże straty w mieniu i dobytku, najczęściej prowadzą do całkowitego zniszczenia zabudowy zagrodowej. Osoby odpowiedzialne za pracę sprzętu, maszyn i pojazdów wykorzystywanych przy zbiorze, transporcie i składowaniu płodów rolnych zobowiązane są zapewnić bezpieczeństwo pożarowe tych prac. Podczas mechanicznego zbioru płodów rolnych należy używać silników elektrycznych o odpowiednim stopniu ochrony, a zastosowany układ napędowy powinien być ustawiony w odległości nie mniejszej niż 5 m od stert, stogów i budynków o konstrukcji palnej. Silniki spalinowe należy ustawiać na podłożu niepalnym, z urządzeniem wydechowym zabezpieczonym przed wylotem iskier, w odległości co najmniej 10 m od stert, stogów lub budynków o konstrukcji palnej. Paliwa niezbędne do pracy tych urządzeń należy przechowywać w ilości nieprzekraczającej dobowego zapotrzebowania, w zamkniętych, nietłukących się naczyniach, w odległości co najmniej 10 m od punktu omłotowego i miejsc występowania palnych płodów rolnych. Nie wolno używać otwartego ognia i palić tytoniu w odległości mniejszej niż 10 m od punktu omłotowego, stertowania, a także przy obsłudze sprzętu, maszyn i pojazdów podczas zbiorów palnych płodów rolnych. Miejsca omłotów, niezależnie od wymaganego sprzętu, należy wyposażyć w sprawny podręczny sprzęt gaśniczy oraz w razie potrzeby w sprzęt służący do wykonywania pasów ograniczających rozprzestrzenianie się pożaru, np. pług do zaorania ziemi pomiędzy miejscem pożaru a obszarem, na który pożar mógłby się przenieść. Miejsca omłotów, niezależnie od wymaganego sprzętu, należy wyposażyć w pojemnik z wodą (np. beczkę) o objętości co najmniej 200 dm³ oraz wiadro lub inny podobny sprzęt przygotowany do wykorzystania w celach gaśniczych. Strefa pożarowa sterty lub stogu z palnymi produktami nie może przekraczać powierzchni 1000 m² lub kubatury 5000 m³. Wokół stert i stogów należy zachować powierzchnię o szerokości co najmniej 2 m w odległości 3 m od ich obrysu, pozbawioną materiałów palnych. Produkty roślinne należy składować w sposób uniemożliwiający ich samozapalenie. Zabronione jest wypalanie roślinności na łąkach, pastwiskach, nieużytkach, rowach, pasach przydrożnych, szlakach kolejowych lub w strefie dzikich zarośli i trzcin. Wypalanie pozostałości roślinnych na polach w odległości większej niż 100 m od zabudowań, miejsc ustawienia stert i stogów, lasów oraz zboża na pniu jest dozwolone jedynie w przypadku zapewnienia stałego nadzoru miejsca wypalania oraz w sposób niepowodujący zakłóceń w ruchu drogowym.
Dylematy Akcji Gaśniczej: Gasić czy Minimalizować Straty?
W środowisku strażaków ochotników i Państwowej Straży Pożarnej często pojawia się dylemat dotyczący strategii działań gaśniczych, zwłaszcza w sytuacjach, gdy pożar objął już znaczną część obiektu, a jego ugaszenie może prowadzić do wtórnych strat. Przykładem jest pożar poddasza domu jednorodzinnego, gdzie ogień objął całe poddasze, ale reszta budynku jest nietknięta, oddzielona betonową podłogą, bez możliwości rozprzestrzenienia się ognia i bez zagrożeń takich jak butle z gazem. W takim scenariuszu, standardem jest podanie prądów wody w natarciu z zewnątrz i wewnątrz poddasza. Niestety, skutkiem tych działań jest praktycznie zawsze zalanie niższej kondygnacji budynku, co wiąże się z dodatkowymi kosztami dla właściciela, takimi jak osuszanie, skuwaniu tynków czy odgrzybianie.
Znaczenie Doświadczenia i Alternatywne Metody
Pojawia się więc pytanie: Gasić i narazić właściciela na dodatkowe koszty, czy pozostawić pożar do wypalenia się z jednoczesnym badaniem sytuacji w pełnej gotowości? Wielu strażaków zastanawiało się, czy w pewnych sytuacjach sensowne jest działanie "agresywne", czy lepiej podjąć inne kroki. Z doświadczeń wynika, że rzadko odstępuje się od tradycyjnych metod. Jednakże podkreśla się konieczność gaszenia "z głową", operując prądami wody w taki sposób, aby użyć jak najmniej wody na jak największą powierzchnię pożaru. Celem jest stłumienie płomieni, a dogaszanie powinno być ograniczone do minimum. Niestety, przeprowadzenie skutecznej akcji w tym kontekście wymaga znacznego doświadczenia od ekipy gaśniczej. Wiele OSP, szczególnie tych z mniejszym doświadczeniem, "leje tyle wody, ile tylko auto/motopompa jest w stanie podać".
Należy pamiętać, że paląca się kondygnacja wpływa bardzo niekorzystnie na wytrzymałość konstrukcji, szczególnie dla kondygnacji wyższej i niższej miejsca pożaru. Jako alternatywną, choć kontrowersyjną i niepodręcznikową metodę, rozważa się podanie piany/roztworu, jeśli warunki na to pozwalają (np. rozpadło się poszycie dachu). Ideałem byłby system CAFS (Compressed Air Foam System), jednak ze względu na jego niepowszechne stosowanie, jest to raczej nierealna opcja. Warto jednak sygnalizować taką możliwość, o ile są ku temu warunki.
Odpowiedzialność i Opinia Publiczna
Dylemat ten jest trudny, ponieważ z jednej strony naturalnym, pierwszym odruchem każdego strażaka jest gaszenie pożaru. Z drugiej strony, po akcji ratowniczo-gaśniczej właściciel obiektu ma często pretensje i żale do strażaków, że zalali mu pomieszczenia. Dodatkowo, jeśli strażacy, którzy pośpiesznie jadą na sygnale do pożaru, przyjeżdżają, przeprowadzają rozpoznanie i "nic nie robią" w oczach społeczeństwa, może to negatywnie wpłynąć na ich opinię. Jest to szczególnie ważne dla OSP w małych miejscowościach, dla których dobra opinia jest kluczowa. Zmiana mentalności społeczeństwa w takich przypadkach wymaga edukacji i wyjaśnienia złożoności podejmowanych decyzji.
