Zasady postępowania w przypadku pożaru

Pożar w zakładzie pracy to sytuacja wymagająca nie tylko opanowania, ale także znajomości podstawowych zasad, jakie obowiązują w przypadku zagrożenia. Sprawnie przeprowadzona ewakuacja albo ugaszenie ognia (jeżeli istnieje taka możliwość) nie tylko pomogą nam uniknąć bardzo groźnych konsekwencji, jak utrata zdrowia czy życia, ale także znacznie ograniczą straty materialne. W sytuacji zagrożenia liczy się czas, a właściwa reakcja może uratować życie. Zasady postępowania podczas pożaru są fundamentem bezpieczeństwa, który może zadecydować o zdrowiu i życiu.

Pożar w zakładzie pracy: obowiązki i procedury

Obowiązki pracodawcy w zakresie ochrony przeciwpożarowej

Każdy zakład pracy musi być wyposażony w znaki ochrony przeciwpożarowej oraz znaki ewakuacyjne. Prawidłowe oznakowanie (które powinno spełniać wymogi normy PN-EN ISO 7010:2012) jest niezbędne do tego, aby sprawnie przeprowadzić akcję gaśniczą oraz ewakuacyjną. Pracodawca ma także obowiązek wyposażyć stanowiska pracy w instrukcje pożarowe i BHP. Wynika to z zapisów Kodeksu pracy oraz Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Instrukcje te powinny być czytelne i łatwo dostępne dla wszystkich pracowników.

Postępowanie pracownika w przypadku pożaru

W przypadku pojawienia się pożaru w zakładzie pracy, pracownik ma obowiązek powiadomić o tym odpowiednie służby. Obowiązek zawiadomienia straży pożarnej jest regulowany prawnie przez Ustawę z dnia 24 sierpnia 1991 r. O pożarze należy także powiadomić wszystkie osoby znajdujące się w budynku, a w przypadku takiej konieczności - zarządzić ewakuację, dbając o jej sprawny przebieg i unikanie paniki. W przypadku wykrycia ognia, pierwszym krokiem powinno być zachowanie spokoju i natychmiastowe zaalarmowanie odpowiednich służb ratunkowych, korzystając z numeru alarmowego 112. Następnie należy aktywować wewnętrzny system alarmowy, aby ostrzec wszystkie osoby przebywające w budynku.

Celem ewakuacji ludzi jest zapewnienie osobom szybkiego i bezpiecznego opuszczenia strefy zagrożonej lub objętej pożarem. Kluczowe jest podążanie wyznaczonymi drogami ewakuacyjnymi zgodnie z planem ewakuacji, unikając wind, które mogą zatrzymać się lub wypełnić dymem, oraz obszarów potencjalnie zagrożonych rozprzestrzenianiem się ognia. Osoby niebiorące udziału w akcji ratowniczej powinny ewakuować się najkrótszą oznakowaną drogą ewakuacyjną poza strefę objętą pożarem lub na zewnątrz budynku. Wchodząc do pomieszczeń lub stref silnie zadymionych, należy przyjmować pozycję pochyloną (jak najbliżej podłogi) oraz zabezpieczać drogi oddechowe prostymi środkami, np. mokrą tkaniną. Panika może być przyczyną niepotrzebnych i tragicznych w skutkach wypadków, dlatego prowadząc jakiekolwiek działania w przypadku powstania pożaru należy kierować się rozwagą w podejmowaniu decyzji. Osoby ewakuowane muszą podporządkować się poleceniom ratowników, to jest osobom prowadzącym ewakuację: strażakom, pracownikom służby zabezpieczenia obiektu.

Jeśli pożar jest niewielki i można go stłumić w zarodku, należy użyć odpowiednich środków ochrony pożarowej, takich jak gaśnice czy koce gaśnicze. Gaszenie pożaru przy użyciu dostępnych środków powinno być podejmowane tylko w początkowej fazie pożaru i pod warunkiem, że nie naraża to osób na niebezpieczeństwo. Nie można zapominać o tym, aby nie gasić wodą urządzeń elektrycznych pod napięciem. Dopływ powietrza podsyca ogień, dlatego należy pamiętać o zamykaniu drzwi na klamkę do innych pomieszczeń.

Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP)

W wielu budynkach, szczególnie użyteczności publicznej, wymagana jest specjalna Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP). To dokument określający zasady ppoż. obowiązujące w konkretnym miejscu, między innymi obowiązki pracowników w zakresie ochrony przed pożarem. Szczegółowe informacje dotyczące tego, jak powinien wyglądać wspomniany dokument, kiedy jest obowiązkowy oraz czy należy go aktualizować, znajdziemy w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony ppoż. Trzeba pamiętać o tym, że IBP jest specjalnie opracowywana dla konkretnego obiektu i nie należy jej mylić z ogólną instrukcją przeciwpożarową, która skonstruowana jest z myślą o danego typu budynku, zgodnie z określonym wzorem.

Znaczenie IBP

W razie pożaru kluczowe są dwie rzeczy - czas i informacja. IBP zapewnia jedno i drugie. Dzięki precyzyjnie opisanym procedurom każdy pracownik wie, co ma robić, gdzie się udać i jak zachować spokój.

• Organizacja i koordynacja działań: IBP wyznacza konkretne osoby odpowiedzialne za ewakuację (np. koordynatorów), precyzuje, jak należy powiadomić służby ratunkowe i zawiera informacje o rozmieszczeniu sprzętu gaśniczego.
• Wskazuje zagrożenia i słabe punkty: Instrukcja to nie tylko lista procedur, ale też analiza zagrożeń.
• Obowiązkowy element szkoleń: IBP stanowi podstawę do przeprowadzenia skutecznych szkoleń przeciwpożarowych i próbnych ewakuacji.

IBP a ogólna instrukcja przeciwpożarowa

• Ogólna instrukcja: To zwykle plakat lub prosty dokument, który zawiera ogólne zasady bezpieczeństwa pożarowego (np. informację, że nie wolno palić w budynku albo co robić po usłyszeniu alarmu).
• Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP): Jest znacznie bardziej szczegółowa. To obszerny dokument składający się z części opisowej, graficznej oraz niezbędnych załączników. Opracowywana jest ona indywidualnie dla konkretnego budynku, do których zaliczyć możemy między innymi: budynki administracji publicznej, oświaty i szkolnictwa wyższego, kultury, kultu religijnego czy wymiaru sprawiedliwości. Zawiera opisy techniczne budynku, schematy, plany ewakuacji, a nawet informacje o instalacjach.
• Aktualizacja: IBP musi być aktualizowana co najmniej raz na dwa lata.

Regularne szkolenia z zakresu zasad postępowania podczas pożaru oraz znajomość lokalnych procedur ewakuacyjnych są kluczowe dla ograniczenia skutków zagrożenia i minimalizacji strat.

Gaśnice w zakładzie pracy

Rodzaje i rozmieszczenie gaśnic

Zgodnie z przepisami (rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów) rodzaj gaśnic w danym obiekcie powinien być dostosowany do gaszenia tych grup pożarów, które mogą w nim wystąpić. Oznacza to, że należy dobrać gaśnice odpowiednie do potencjalnych źródeł ognia w danej przestrzeni. Każda gaśnica posiada oznaczenia wskazujące, do jakiego typu pożarów jest przeznaczona. Przed użyciem upewnij się, że sprzęt pasuje do sytuacji.

Gaśnice powinny być rozmieszczone w miejscach łatwo dostępnych i widocznych, szczególnie:

• przy wejściach do budynków,
• na klatkach schodowych,
• na korytarzach,
• przy wyjściach z pomieszczeń na zewnątrz.

Nie mogą być w miejscach, w których byłyby narażone na uszkodzenia mechaniczne oraz działanie źródeł ciepła. Odległość z każdego miejsca w obiekcie, w którym może przebywać człowiek, do najbliższej gaśnicy nie powinna być większa niż 30 metrów. Do gaśnic należy zapewnić dostęp o szerokości minimum 1 metra.

Gaszenie urządzeń pod napięciem

Nie, nie każda gaśnica nadaje się do gaszenia urządzeń pod napięciem. Zawsze trzeba sprawdzić, czy na etykiecie gaśnicy znajduje się informacja, że nadaje się ona do gaszenia urządzeń elektrycznych.

Wezwanie pomocy: numery alarmowe i procedura

Numery alarmowe

Pożary, wypadki drogowe czy zagrożenie życia to sytuacje wymagające interwencji odpowiednich służb. W przypadku zauważenia ognia lub dymu, niezbędne jest poinformowanie osób znajdujących się w strefie zagrożenia oraz wezwanie odpowiednich służb porządkowych. W celu zgłoszenia pożaru można skorzystać z dwóch numerów alarmowych:

• 998 - tradycyjny numer straży pożarnej.
• 112 - ogólnoeuropejski numer alarmowy. Połączenie z numerem 112 jest możliwe nawet bez karty SIM w telefonie lub bez odblokowywania ekranu.

Oba połączenia są bezpłatne. W Polsce numery 998 i 112 zostały połączone, co oznacza, że dzwoniąc pod oba numery, dodzwonimy się do Centrum Powiadamiania Ratunkowego, gdzie operator przekaże zgłoszenie do odpowiedniej jednostki służb publicznych. Po podaniu informacji nie należy odkładać słuchawki do chwili potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia. Operator musi potwierdzić przyjęcie zgłoszenia i może zadać dodatkowe pytania w celu lepszego rozeznania w sytuacji.

Jak prawidłowo wezwać pomoc?

Dzwoniąc pod numer alarmowy, należy dokładnie przedstawić sytuację dyżurnemu. Niewłaściwe lub niepełne zgłoszenie może zostać uznane za żart lub prowokację, za co grozi kara grzywny, a także może zablokować linię dla osób faktycznie potrzebujących pomocy. Dlatego na numery alarmowe należy dzwonić tylko w przypadkach wymagających interwencji służb ratunkowych. Ważne jest, aby zachować spokój i kontrolować emocje. Im dokładniejsze będą odpowiedzi, tym sprawniej przebiegnie rozmowa i szybciej zostanie wysłana pomoc. Należy skupić się na konkretnej sytuacji, bez dodawania zbędnych szczegółów.

Kluczowe informacje do przekazania:

• Miejsce zdarzenia: Dokładny adres, gdzie doszło do pożaru (miejscowość, ulica, numer budynku, piętro).
• Charakter zdarzenia: Co dokładnie się pali (np. budynek mieszkalny, samochód, las).
• Skala pożaru: Informacja o wielkości ognia i ewentualnym rozprzestrzenianiu się.
• Zagrożenie dla życia i zdrowia: Czy w miejscu zdarzenia znajdują się ludzie, czy są osoby poszkodowane lub zagrożone.
• Dane zgłaszającego: Należy podać swoje imię i nazwisko oraz numer telefonu, z którego dzwonimy.

Szkolenia z zakresu wzywania pomocy

Istnieją specjalne szkolenia mające na celu przećwiczenie procedur wzywania pomocy podczas pożaru. Takie ćwiczenia pozwalają na sprawdzenie, jakie informacje należy udzielić operatorowi linii alarmowej. Uczestnik, znajdując się w bezpiecznej odległości od pozornego miejsca zdarzenia, ma za zadanie zadzwonić po pomoc i udzielić niezbędnych informacji. Szkolenia takie często wykorzystują symulacje, gdzie uczestnik, na przykład w wirtualnej rzeczywistości (VR), musi wykonać określone kroki, aby pomyślnie zakończyć scenariusz.

Specyficzne zagrożenia pożarowe

Pożary w domach i mieszkaniach

W domu czy mieszkaniu ryzyko wystąpienia pożaru jest duże ze względu na znajdujące się tam instalacje, elektryczną i gazową. Sezon grzewczy związany jest rokrocznie ze zwiększoną liczbą pożarów spowodowanych nieprawidłową eksploatacją urządzeń ogrzewczych na paliwa stałe, ciekłe i gazowe oraz elektrycznych. Sprawne technicznie butle z gazem płynnym powinny być ustawione w miejscach łatwo dostępnych. Najczęściej pożary spowodowane przez instalacje elektryczne wynikają z nieostrożności w obsłudze, ustawiania urządzeń ogrzewczych w pobliżu materiałów palnych, na podłożu palnym lub z wadliwego działania samej instalacji.

Przede wszystkim należy zachować odstęp od różnego rodzaju źródeł ciepła - piecyków, grzałek, promienników, termowentylatorów oraz oczywiście kominków. W przypadku powstania pożaru w miejscu zamieszkania należy zachować spokój, nie wywoływać paniki i natychmiast zaalarmować otoczenie, osoby znajdujące się w sąsiednich lokalach. Nie można dopuścić do odcięcia przez pożar drogi wyjścia z mieszkania, a gdy już do tego dojdzie, należy udać się do pomieszczenia posiadającego okno lub balkon, usytuowanego najdalej od miejsca pożaru, zabierając ze sobą (jeśli jest to możliwe) mokry koc lub ręcznik i zamykając za sobą drzwi do innych pomieszczeń na klamkę.

Bezpieczeństwo choinki świątecznej

Bardzo ważne jest, aby strumień ciepła wydobywający się z urządzeń grzewczych skierowany był w przeciwną stronę niż choinka. Według przepisów odległość ta powinna wynosić 60 cm, choć większy odstęp byłby lepszy. Ważne jest także, aby nie ustawiać choinki blisko zasłon i firanek. Jeżeli chodzi o oświetlenie choinki, najlepsze są lampki już gotowe, oznakowane znakiem CE dopuszczającym do stosowania na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego - przestrzegamy przed tzw. samoróbkami. Często przy choince zapalamy sztuczne ognie lub świeczki, dlatego kolejną ważną rzeczą jest stabilne ustawienie drzewka, tak aby się nie przewróciło. Teoretycznie tzw. zimne ognie są bezpieczne, jeżeli zostały zawieszone pod gałązkami i ich nie przypalają. Wytwarzają one jednak wysoką temperaturę i w sprzyjających warunkach mogą wywołać pożar. W przypadku pożaru choinki w pierwszej kolejności należy wyłączyć ozdoby (lampki, światełka) z instalacji elektrycznej. Następnie powinno się polać choinkę wodą lub użyć gaśnicy. Jeżeli pożar się rozprzestrzenia, należy wezwać straż pożarną. Niebezpieczne mogą być także lampki zawieszane na wolnym powietrzu; należy zwrócić uwagę, czy są one przystosowane do używania w tych warunkach.

Pożary w lasach

W celu niedopuszczenia do rozprzestrzenienia się powstałego w lesie pożaru, konieczne jest utrzymanie niezalesionych pasów przeciwpożarowych oraz usuwanie gałęzi, chrustu, ściętych drzew i odpadów poeksploatacyjnych znajdujących się w odległości mniejszej niż 30 m od skraju toru kolejowego lub drogi publicznej. W lasach, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk oraz w odległości 100 m od granicy lasu nie wolno wykonywać czynności mogących wywołać niebezpieczeństwo pożaru, a w szczególności wypalać wierzchniej warstwy gleby i pozostałości roślinnych. Bezwzględnie należy przestrzegać zakazu wstępu do lasu wprowadzonego przez właściciela w związku z występującym na obszarach leśnych dużym zagrożeniem pożarowym. W lasach i na terenach śródleśnych zabronione jest palenie tytoniu za wyjątkiem dróg utwardzonych i miejsc wyznaczonych. Należy przestrzegać zakazów wynikających z tablic informacyjno-ostrzegawczych wywieszonych na terenach leśnych wzdłuż szlaków wycieczkowych i turystycznych, przy schroniskach, obozach młodzieżowych i innych miejscach o dużej penetracji ludności. Wjazd do lasu pojazdami silnikowymi lub zaprzęgowymi dozwolony jest jedynie drogami publicznymi, zaś wjazd na drogi leśne jest dozwolony tylko wtedy, gdy są one oznakowane drogowskazami lub innymi znakami dopuszczającymi ruch po tych drogach. Pamiętajmy, że jeżeli obowiązuje zakaz palenia ognia w lesie lub obowiązuje całkowity zakaz wstępu, to nie dzieje się to bez przyczyny, lecz istnieje duże ryzyko zaprószenia ognia i powstania pożaru. W takim okresie niedopuszczalne jest rozpalanie ogniska czy grilla. Jednak pożar może powstać również w innych okolicznościach; często zaprószenie ognia jest następstwem braku odpowiedzialności i bezmyślnego zachowania ludzi.

Pożary w rolnictwie

Wieloletnie statystyki dotyczące pożarów w rolnictwie, a w szczególności w indywidualnych gospodarstwach rolnych, wskazują, iż powstające pożary powodują duże straty w mieniu i dobytku, najczęściej prowadzą do całkowitego zniszczenia zabudowy zagrodowej. Osoby odpowiedzialne za pracę sprzętu, maszyn i pojazdów wykorzystywanych przy zbiorze, transporcie i składowaniu płodów rolnych zobowiązane są zapewnić bezpieczeństwo pożarowe tych prac.

Podczas mechanicznego zbioru płodów rolnych należy używać silników elektrycznych o odpowiednim stopniu ochrony, a zastosowany układ napędowy powinien być ustawiony w odległości nie mniejszej niż 5 m od stert, stogów i budynków o konstrukcji palnej. Silniki spalinowe należy ustawiać na podłożu niepalnym, z urządzeniem wydechowym zabezpieczonym przed wylotem iskier, w odległości co najmniej 10 m od stert, stogów lub budynków o konstrukcji palnej. Paliwa niezbędne do pracy tych urządzeń należy przechowywać w ilości nieprzekraczającej dobowego zapotrzebowania, w zamkniętych nietłukących się naczyniach, w odległości co najmniej 10 m od punktu omłotowego i miejsc występowania palnych płodów rolnych. Nie wolno używać otwartego ognia i palić tytoniu w odległości mniejszej niż 10 m od punktu omłotowego, stertowania, a także przy obsłudze sprzętu, maszyn i pojazdów podczas zbiorów palnych płodów rolnych.

Miejsca omłotów, niezależnie od wymaganego sprzętu, należy wyposażyć w sprawny podręczny sprzęt gaśniczy oraz w razie potrzeby w sprzęt służący do wykonywania pasów ograniczających rozprzestrzenianie się pożaru, np. pług do zaorania ziemi pomiędzy miejscem pożaru a obszarem, na który pożar mógłby się przenieść. Miejsca omłotów należy wyposażyć w pojemnik z wodą (np. beczkę) o objętości co najmniej 200 dm³ oraz wiadro lub inny podobny sprzęt przygotowany do wykorzystania w celach gaśniczych.

Strefa pożarowa sterty lub stogu z palnymi produktami nie może przekraczać powierzchni 1000 m² lub kubatury 5000 m³. Wokół stert i stogów należy zachować powierzchnię o szerokości co najmniej 2 m w odległości 3 m od ich obrysu, pozbawioną materiałów palnych. Produkty roślinne należy składować w sposób uniemożliwiający ich samozapalenie. Zabronione jest wypalanie roślinności na łąkach, pastwiskach, nieużytkach, rowach, pasach przydrożnych, szlakach kolejowych lub w strefie dzikich zarośli i trzcin. Wypalanie pozostałości roślinnych na polach w odległości większej niż 100 m od zabudowań, miejsc ustawienia stert i stogów, lasów oraz zboża na pniu dozwolone jest jedynie w przypadku zapewnienia stałego nadzoru miejsca wypalania oraz w sposób niepowodujący zakłóceń w ruchu drogowym.

tags: #byl #pozar #to #teraz #trzeba #gasic