Zapewnienie godnych warunków w remizach strażackich to kluczowy aspekt funkcjonowania jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). Mimo że wiele z nich dysponuje nowoczesnym i dobrze wyposażonym sprzętem ratowniczym, warunki lokalowe często pozostawiają wiele do życzenia. Odpowiednie centralne ogrzewanie jest niezbędne nie tylko dla komfortu strażaków, ale także dla prawidłowego funkcjonowania sprzętu i trwałości samej infrastruktury.
Trudne Warunki w Remizach OSP i Potrzeba Modernizacji
Przypadek OSP w Nowym Dworze Mazowieckim
Ochotnicy z jednostki OSP - Ratownictwo Wodne w nowodworskim Modlinie, funkcjonującej od 12 lat i zrzeszającej około 100 zapaleńców, są doskonale wyposażeni w nowoczesne drony, łodzie, quady czy motocykle, co czyni ich jedną z najlepiej wyposażonych jednostek OSP na Mazowszu. Mimo to, warunki lokalowe są dalekie od ideału. Marek Karpowicz, rzecznik prasowy jednostki, wylicza problemy: „W garażu, w którym przebieramy się do wyjazdu na akcję, w zimie jest może 12 stopni. Praktycznie w każdym budynku przecieka dach. Nie mamy w kuchni bieżącej wody do zrobienia przykładowo herbaty, a w łazience brakuje prysznica”. Siedziba strażaków mieści się w starych, carskich budynkach wojskowej twierdzy z 1807 roku, gdzie od tego czasu niewiele się zmieniło. Marzeniem ochotników jest remiza „z prawdziwego zdarzenia”.
Władze miasta zapewniają, że wybudują nową strażnicę. Jacek Kowalski, burmistrz Nowego Dworu Mazowieckiego, potwierdza plany budowy nowej remizy, wskazując: „Szukamy dobrej działki pod budowę. Mamy wybrane trzy lokalizacje, które wspólnie analizujemy. Chcemy, aby remiza stanęła na naszym miejskim gruncie, bo lepiej wydawać pieniądze tylko na budowę, a nie jeszcze na zakup działki”. Burmistrz zapewnia, że na budowę zagwarantowane jest 10 mln zł z miejskiego projektu zagospodarowania rzek.
Sytuacja OSP Jagniątków
W OSP Jagniątków, gdzie obecnie działa 25 strażaków ochotników, również zmagano się z problemami ogrzewania. Po zebraniu pieniędzy i remoncie remizy, w minionym roku zmodernizowano pomieszczenia socjalne. Do końca maja ma być tam zainstalowane centralne ogrzewanie. Obecnie ogłoszono przetarg na to zadanie. Strażak z OSP Jagniątków podkreśla: „Cieszymy się z centralnego ogrzewania, bo teraz remizę ogrzewamy elektrycznie, a kiedy jednego roku nie było ogrzewania, popękały nam ściany”. Mimo postępów w ogrzewaniu, jednostce nadal brakuje samochodu bojowego z wodą, a pozyskany wcześniej VW Transporter (koszt 20 tys. zł) służy jedynie do pomocy, co uniemożliwia samodzielne gaszenie pożarów. Władze miasta wyjaśniają, że doposażanie jednostek OSP jest procesem stopniowym.
Bezpieczeństwo Systemów Centralnego Ogrzewania w Kotłach z Podajnikiem
Praca urządzeń grzewczych jest niezbędna do uzyskania komfortu termicznego w budynkach, jednak proces spalania opału w przypadku awarii może stać się niebezpieczny, prowadząc do pożaru. Zautomatyzowane urządzenia grzewcze dostarczają paliwo do palnika. W kotłach z podajnikiem, spalających paliwa stałe takie jak węgiel, najczęściej stosuje się podajnik ślimakowy połączony z retortą, do której opał opada grawitacyjnie z zasobnika. W przypadku kotłów na biomasę, do transportu pelletu drzewnego lub agropelletu używa się podajnika ślimakowego i rury zrzutkowej. W obu przypadkach awaria może spowodować przedostanie się żaru lub płomieni do zasobnika paliwa, co grozi poważnym pożarem.
Urządzenie "STRAŻAK" i zawory termostatyczne
Bezpieczeństwo pracy kotłów centralnego ogrzewania z podajnikiem jest kluczowe. Urządzenie typu „STRAŻAK” chroni przed zapłonem opału w zasobniku. W przypadku cofnięcia lub przedostania się żaru do rury podajnika, czujnik temperatury otwiera zawór, który zalewa żar wodą. W urządzeniu tym często montowany jest zawór termostatyczny firmy Danfoss, którego przeznaczenie jest dostosowane do kotłów z podajnikami, szczególnie tych opalanych pelletem, zrębkami drewnianymi, owsem czy wiórami. Biomasa, ze względu na rosnące ceny energii i troskę o środowisko, staje się paliwem przyszłości. Termostatyczny zawór Danfoss BVTS zapewnia bezpieczną, niezawodną i bezobsługową pracę, będąc stosowanym w instalacjach grzewczych jako zabezpieczenie dla kominów i kotłów na paliwo stałe. Chroni on również przed przegrzaniem kotła poprzez zrzut wody z podgrzewacza lub wężownicy kondensacyjnej, z wydajnością 2,4 m³/h przy ciśnieniu wody min. 1 bar.
Mechanizmy zapobiegania rozprzestrzenianiu się żaru
Systemy zapobiegające rozprzestrzenianiu się żaru i płomieni w kotłach z podajnikiem bazują na kilku rozwiązaniach:
- Układ wodny: Za gaszenie pożaru odpowiada zbiornik z wodą lub bezpośrednie podłączenie do rury wodociągowej, które zalewa podajnik, chroniąc zawartość zasobnika. Dzieje się tak po zadziałaniu zaworu termostatycznego lub roztopieniu woskowego korka.
- Bezpiecznik termiczny: Urządzenie automatycznie uruchamiające podajnik przy przekroczeniu dopuszczalnej temperatury paliwa, co powoduje wpychanie żaru do palnika. Wymaga to stałego zasilania, gdyż od niego zależy działanie motoreduktora obsługującego ślimak.
- Śluza przeciwpożarowa: Mechaniczne rozwiązanie w postaci śluzy, przez którą przechodzi opał. Domyślnym położeniem blokady jest pozycja „zamknięte”, co powstrzymuje dopływ paliwa w razie braku prądu i unieruchomienia wentylatora nadmuchowego. Blokada mechaniczna reaguje również na dane ze sterownika i może być aktywowana po przekroczeniu niebezpiecznego poziomu temperatury.
Firma Kotły Grzewcze Dragon montuje w swoich urządzeniach efektywne systemy przeciwpożarowe.
Różnorodność Systemów Grzewczych w Remizach Strażackich
Wybór optymalnego ogrzewania zależy od wielu czynników. Dyskusje o typach ogrzewania często koncentrują się na komforcie (elektryczne, gazowe), jednak kluczową kwestią są koszty eksploatacji. Należy podkreślić, że efektywność każdego systemu ogrzewania zależy od specyfiki danej jednostki OSP. Porównywanie rozwiązań między remizami ma ograniczony sens, gdyż kluczowe czynniki to: wielkość pomieszczeń, ich termoizolacja (ocieplenie ścian, szczelność okien, drzwi i bram garażowych, szczelność dachu) oraz rodzaj instalacji grzewczej. Istotna jest również częstotliwość użytkowania remizy.
Ogrzewanie gazowe
Często jako najlepsze rozwiązanie postrzegany jest piec gazowy na gaz ziemny ze względu na jego praktyczną bezobsługowość i małe wymagania przestrzenne, pod warunkiem istnienia możliwości podłączenia do sieci gazowej. W jednej z remiz, gdzie ogrzewanie opiera się na gazie, dodatkowo w garażach zamontowano dmuchawy. Koszt ogrzewania na dwa miesiące wynosi tam od 3000 do 4000 zł. Inna jednostka posiada piec gazowy, gdzie w garażu utrzymywana jest temperatura 15 stopni. Jeśli spada poniżej, piec automatycznie się załącza, a kaloryfery są ustawione na 2-3. Wcześniej używany był stary piecyk gazowy na gaz ziemny, który ogrzewał jedynie garaż i był nieskuteczny podczas dużych mrozów. Miesięczny koszt ogrzewania gazem oceniano na około 600 zł. W kolejnym przykładzie Urząd Miejski pokrywa koszty ogrzewania gazem w dużej remizie, która pomimo braku termoizolacji i starych okien (generujących znaczne straty ciepła) ma zapewnioną modernizację w budżecie gminy na ten rok.
Przykładem sukcesu jest remiza, w której po wielu latach starań udało się uzyskać dwufunkcyjny piec gazowy i grzejniki w każdym pomieszczeniu. Projekt ten został dostosowany do potrzeb strażaków, a jego realizacja, obejmująca montaż pieca, komina i sześciu grzejników, wyniosła 12 tys. zł. Ogrzewanie to, uzyskane dzięki nowemu burmistrzowi, przyczyniło się do stworzenia ciepłej remizy, a dodatkowo przeprowadzono remont elewacji wraz z dociepleniem budynku.
Ogrzewanie węglowe i na ekogroszek
Niektóre remizy wciąż polegają na tradycyjnym ogrzewaniu węglowym. W garażach utrzymywana jest temperatura dodatnia, aby zapobiec zamarzaniu wody, natomiast w szatniach i pod prysznicami około 22°C, aby zapewnić komfort. Przy dużych mrozach często wykorzystuje się również dodatkowy piec gazowy, nastawiony na minimalną temperaturę, który włącza się w razie wygaśnięcia pieca węglowego. Koszty ogrzewania węglowego są często wysokie, zwłaszcza gdy gmina nie decyduje się na termomodernizację budynku. W tym kontekście, niektórzy wskazują, że piec na miał węglowy pozostaje najbardziej ekonomicznym rozwiązaniem, podczas gdy olej, gaz czy prąd są znacznie droższe. Remiza posiadająca piec na miał ponosi roczny koszt ogrzewania w wysokości 3000-4000 zł (obejmujący 4-5 ton miału i ryczałt za palenie), utrzymując w garażach niewielką, kilkustopniową temperaturę, intensywniej ogrzewając jedynie podczas szkoleń i zebrań.Wśród rozważanych rozwiązań grzewczych wymienia się piece na ekogroszek, sterowane elektronicznie i zasypywane raz na tydzień (celem utrzymania temperatury zapobiegającej zamarzaniu wody w układzie). Mimo że wymagają obsługi, zbiornik zasypowy można zamówić na dłuższy czas, a ich obsługa jest minimalna. Jedna z remiz, po doświadczeniach z nieefektywnym i drożejącym ogrzewaniem elektrycznym, zainstalowała centralne ogrzewanie z piecem na ekogroszek w całej remizie, oczekując szybkiego zwrotu kosztów.
Ogrzewanie elektryczne
Niektóre remizy korzystają z dwóch osobnych pieców elektrycznych ze sterownikami, co zapewnia dwa niezależne obwody grzewcze dla świetlicy i garaży. W świetlicy temperatury są programowane w zależności od zajęć, natomiast w garażu ustawiony jest program antyzamrożeniowy, a w przypadku większych mrozów temperatura jest podnoszona do około 9-10°C. To rozwiązanie jest wygodne, ponieważ nie wymaga ciągłego pilnowania ogrzewania. Cała remiza może być również ogrzewana elektrycznie, z temperaturą nie spadającą poniżej 5 stopni Celsjusza, a koszty energii często pokrywa urząd miasta. Stosuje się również piece akumulacyjne - mniejszy na tańszą taryfę i większy, dwufazowy, włączany ręcznie przy silnych mrozach, co wymaga bieżącej kontroli temperatury.Przykładem wysokich kosztów jest remiza, gdzie ogrzewanie elektryczne w świetlicy, kuchni i węźle sanitarnym (ok. 80 m² z temperaturą do 15°C) oraz w garażach (ok. 70 m² z temperaturą do 5°C, by nie zamarzło) generuje zimą koszt rzędu 7 tys. zł. To rozwiązanie jest uważane za mało ekonomiczne i niezalecane. W innej jednostce, gdzie remiza nie jest ogrzewana, strażacy ocieplili budynek styropianem, jednak bez źródła ciepła samo ocieplenie nie podnosi temperatury. Obecnie używają grzejnika elektrycznego, uruchamianego na 2-3 godziny wieczorem pod dozorem, aby zapewnić minimalne ogrzanie garażu. W przypadku braku ogrzewania, najtańszym, najłatwiejszym i najszybszym rozwiązaniem jest ogrzewanie elektryczne.
Ogrzewanie olejowe
Ogrzewanie olejowe jest również uważane za dobre rozwiązanie, choć jego montaż wymaga odpowiedniej przestrzeni. W jednej z remiz, gdzie ogrzewanie opiera się na oleju opałowym, roczne zużycie wyniosło 10 tys. litrów. Należy jednak zaznaczyć, że w tym budynku mieści się również biblioteka i świetlica, ogrzewane na pełnej mocy przez 8 godzin dziennie, a przez resztę dnia w trybie rezerwowym.
Ogrzewanie miejskie (ciepłownia)
Są również przykłady, gdzie energia cieplna jest dostarczana przez elektrociepłownię, a gmina rozlicza się bezpośrednio z dostawcą.
Koszty, Finansowanie i Optymalizacja Ogrzewania
Finansowanie przez samorządy
Wybór optymalnego ogrzewania zależy od wielu czynników, w tym od tego, czy jednostka jest wiejska czy miejska, oraz czy koszty ogrzewania pokrywa sama OSP, czy gmina/miasto. Kwestia pokrywania kosztów ogrzewania przez Urząd Gminy jest często problematyczna, gdyż nie wszędzie samorządy wywiązują się z tego obowiązku. Niektóre jednostki OSP otrzymują pieniądze od gminy, inne są wspierane poprzez zakup mundurów czy sprzętu, a w skrajnych przypadkach z braku ogrzewania konieczne jest spuszczanie wody z samochodów na zimę. Przykładem dobrze finansowanej remizy jest duży obiekt ogrzewany w całości centralnym ogrzewaniem gazowym, opłacanym przez urząd miasta, który dodatkowo przekazuje 80 tys. zł rocznej dotacji na rachunki i bieżącą działalność.
Zróżnicowanie w poziomie wsparcia jest widoczne, a niektóre jednostki otrzymują jedynie 600 zł rocznie na ogrzewanie, co jest kwotą niewystarczającą. Innym problemem jest utrzymujące się stare, koksowo-węglowe ogrzewanie, często opisywane jako niewydajne i drogie. Jednostki OSP borykają się z brakiem środków na modernizację systemów grzewczych, a poszukiwania dotacji często okazują się bezskuteczne z powodu braku programów obejmujących takie inwestycje.
Czynniki wpływające na koszty ogrzewania
Kluczowe czynniki wpływające na koszty ogrzewania to:
- Wielkość i termoizolacja pomieszczeń (ocieplenie ścian, szczelność okien, szczelność drzwi i bram garażowych, szczelność dachu)
- Rodzaj instalacji grzewczej
- Częstotliwość użytkowania remizy - utrzymanie 5 stopni w garażu przez miesiąc to co innego niż 19 stopni dziennie.
Przykładowo, w przypadku starej instalacji pod piec węglowy (grube rurki, duża ilość wody) i słabej izolacji, montaż pieca gazowego niekoniecznie przełoży się na niskie koszty z powodu konieczności częstego podgrzewania dużej ilości wody.
Rozwiązania w zakresie minimalizacji kosztów
Koszty utrzymania w garażu można obniżyć poprzez wymianę okien, bram wjazdowych i docieplenie elewacji. Temperatura w granicach 5-10°C jest wystarczająca dla ochrony wody i łatwiejszego uruchomienia pojazdów. Rozważane są innowacyjne rozwiązania, takie jak ogrzewanie podłogowe w garażu, umieszczone tylko pod samochodami, aby ciepło unoszące się w górę efektywnie ogrzewało pojazdy. W przeszłości stosowano rozwiązania takie jak wbetonowany dołek pod silnikiem z pętlą z centralnego ogrzewania lub kabel grzewczy zalany w podłodze, choć ten drugi uznawany jest za energochłonny i mało efektywny. Alternatywnym i ciekawym rozwiązaniem jest montaż grzałki w misce olejowej silnika i zbiorniku wody pojazdu. Ogrzewanie podłogowe jest uznawane za dobre w łazienkach, ale jego przydatność w remizie budzi wątpliwości.
Ogrzewanie
Przepisy i Standardy Temperatury
Ważną kwestią jest, czy istnieją przepisy regulujące minimalną temperaturę w remizach, zwłaszcza w garażach. Przywołuje się normę PN-82/B-02402 "Ogrzewnictwo", która może dostarczać wytycznych w tym zakresie, jednak często dochodzi do sytuacji, gdzie jednostka samorządu terytorialnego utrzymuje jedynie temperaturę powyżej zera, co zapobiega zamarzaniu wody w pojazdach, ale nie zapewnia komfortu strażakom.
tags: #centralne #ogrzewanie #strazak