Przepisy dotyczące ciągów komunikacyjnych i bezpieczeństwa pożarowego

Bezpieczeństwo pożarowe w budynkach i na terenach użytkowanych przez ludzi jest priorytetem, a kluczową rolę w jego zapewnieniu odgrywają prawidłowo zaprojektowane i utrzymane ciągi komunikacyjne. Wymagania dotyczące minimalnych wymiarów dróg transportowych, dróg dla pieszych oraz dróg ewakuacyjnych i pożarowych są ściśle określone w przepisach związanych z ochroną przeciwpożarową. Niniejsza artykuł przedstawia kompleksowy przegląd tych regulacji, bazując na kluczowych aktach prawnych.

Drogi Ewakuacyjne w Budynkach

Definicje i cel

Z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi powinna być zapewniona możliwość ewakuacji w bezpieczne miejsce na zewnątrz budynku lub do sąsiedniej strefy pożarowej, bezpośrednio albo drogami komunikacji ogólnej, czyli drogami ewakuacyjnymi. W pomieszczeniach, od najdalszego miejsca, w którym może przebywać człowiek, do wyjścia ewakuacyjnego na drogę ewakuacyjną lub do innej strefy pożarowej albo na zewnątrz budynku powinno być zapewnione przejście, zwane "przejściem ewakuacyjnym". Drogi ewakuacyjne to ciągi komunikacyjne umożliwiające szybkie i bezpieczne opuszczenie budynku w sytuacji awaryjnej. Są one kluczowym elementem systemu bezpieczeństwa budynków, a przestrzeganie norm prawnych i technicznych zapewnia skuteczną ewakuację i minimalizuje ryzyko ofiar w sytuacjach kryzysowych.

Wymagania ogólne i wymiary

Drogi ewakuacyjne w budynkach podlegają szczegółowym regulacjom zawartym w Rozdziale 4 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690 z późn. zm.). Szerokość i liczba przejść w budynkach zależą od ich przeznaczenia oraz liczby użytkowników. Szerokość poziomych dróg ewakuacyjnych należy obliczać proporcjonalnie do liczby osób mogących przebywać jednocześnie na danej kondygnacji budynku, przyjmując co najmniej 0,6 m na 100 osób, lecz nie mniej niż 1,4 m.

Zgodnie z § 236 tego rozporządzenia, ze strefy pożarowej powinno być wyjście bezpośrednio na zewnątrz budynku lub przez inną strefę pożarową. Drzwi stanowiące wyjście ewakuacyjne z budynku przeznaczonego dla więcej niż 50 osób powinny otwierać się na zewnątrz. Dopuszcza się stosowanie drzwi rozsuwanych spełniających wymagania określone w § 240 ust. 6.

Długość przejścia ewakuacyjnego, zgodnie z § 256 ust. 1, od wyjścia z pomieszczenia na tę drogę do wyjścia do innej strefy pożarowej lub na zewnątrz budynku, zwanego dalej "dojściem ewakuacyjnym", mierzy się wzdłuż osi drogi ewakuacyjnej. Wyjście z obudowanej klatki schodowej powinno prowadzić na zewnątrz budynku, bezpośrednio lub poziomymi drogami komunikacji ogólnej.

Odporność ogniowa i dymoszczelność drzwi oraz obudowa dróg ewakuacyjnych są również kluczowe. Drzwi, bramy i inne zamknięcia otworów o wymaganej klasie odporności ogniowej lub dymoszczelności powinny być zaopatrzone w urządzenia, zapewniające samoczynne zamykanie otworu w razie pożaru (§ 240). Obudowa poziomych dróg ewakuacyjnych powinna mieć klasę odporności ogniowej wymaganą dla ścian wewnętrznych, nie mniejszą jednak niż EI 15 (§ 241). Skrzydła drzwi stanowiących wyjście na drogę ewakuacyjną nie mogą, po ich całkowitym otwarciu, zmniejszać wymaganej szerokości tej drogi (§ 242). Na drogach ewakuacyjnych dopuszcza się stosowanie schodów wachlarzowych, pod warunkiem zachowania najmniejszej szerokości stopni określonych w § 69 ust. 3 (§ 244). Piwnice powinny być oddzielone od pozostałej części budynku, z wyjątkiem budynków ZL IV niskich (N) i średniowysokich (SW) stropami i ścianami o klasie odporności ogniowej co najmniej REI 60 i zamknięte drzwiami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 30 (§ 250).

Drogi ewakuacyjne w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych

Droga ewakuacyjna w bloku ma szczególny charakter, ponieważ często jest jednocześnie korytarzem użytku codziennego. Zgodnie z przepisami, nie można go zastawiać, zwłaszcza rzeczami łatwopalnymi, uniemożliwiając swobodne przemieszczanie się. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. nr 109, poz. 719) zabronione jest w obiektach wykonywanie czynności, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się, utrudnianie prowadzenia działania ratowniczego lub ewakuacji. Obejmuje to m.in. składowanie materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej służących ewakuacji lub umieszczanie przedmiotów na tych drogach w sposób zmniejszający ich szerokość albo wysokość poniżej wymaganych wartości określonych w przepisach techniczno-budowlanych. Ponadto zabronione jest składowanie materiałów palnych w pomieszczeniach technicznych, na nieużytkowych poddaszach i strychach oraz na drogach komunikacji ogólnej w piwnicach. Jeżeli zatem korytarz stanowi drogę ewakuacyjną, to kategorycznie nie wolno składować na nim materiałów palnych ani przedmiotów zawężających szerokość, ponieważ mogą powodować rozprzestrzenianie się pożaru lub utrudniać ewakuację mieszkańców. Stanowią one również przeszkodę w prowadzeniu działań ratowniczo-gaśniczych przez jednostki straży pożarnej.

Minimalna szerokość poziomej drogi ewakuacyjnej w budynku mieszkalnym wielorodzinnym, czyli budynku zakwalifikowanym do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV, powinna wynosić co najmniej 1,4 m.

Kontrola i odpowiedzialność

W przypadku powzięcia informacji o występujących nieprawidłowościach w zakresie stanu bezpieczeństwa pożarowego, Państwowa Straż Pożarna podejmuje czynności kontrolno-rozpoznawcze w budynku w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Czynności kontrolno-rozpoznawcze mogą być przeprowadzone po doręczeniu kontrolowanemu upoważnienia do przeprowadzenia tych czynności przynajmniej na 7 dni przed terminem ich rozpoczęcia. W razie stwierdzenia w trakcie kontroli nieprawidłowości z zakresu ochrony przeciwpożarowej wszczynane jest postępowanie administracyjne w stosunku do podmiotu odpowiedzialnego za stan bezpieczeństwa pożarowego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu, zapewniając ich ochronę przeciwpożarową, jest obowiązany m.in. do zapewnienia osobom przebywającym w budynku, obiekcie budowlanym lub na terenie bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji.

Ciągi Transportowe i Komunikacyjne w Zakładzie Pracy

Podstawa prawna i ogólne zasady

Kwestię oznakowania na terenie zakładu pracy reguluje Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U.1997 nr 129 poz. 844). Zgodnie z § 4, pracodawca powinien wytyczyć na terenie zakładu pracy drogi transportowe, drogi komunikacyjne oraz dojazdy pożarowe. Drogi te nie mogą prowadzić przez miejsca, które stanowią zagrożenie dla użytkowników. Nawierzchnia dróg powinna być równa i twarda (bądź utwardzona), a także dostosowana do obciążenia wynikającego z użytkowanych pojazdów i transportowanych ładunków. Prawidłowe oznaczenie ciągów komunikacyjnych pomaga zapobiegać wypadkom, dlatego pracodawca powinien zadbać o to, aby wykonane oznakowanie było czytelne, trwałe i zgodne z obowiązującymi przepisami.

Wymiary ciągów komunikacyjnych

Drogi wewnątrzzakładowe powinny mieć odpowiednie wymiary, dostosowane do liczby użytkowników, a także gabarytów przemieszczających się pojazdów i ładunków. Zalecenia zostały ujęte w normie PN-68/M-78010, która, choć wycofana, nadal może być wykorzystywana podczas projektowania ciągów komunikacyjnych i transportowych w zakładzie pracy.

Zgodnie z wytycznymi, szerokość przejść dla pieszych powinna wynosić:

• b = a + 30 cm - dla ruchu jednokierunkowego
• b = 2a + 60 cm - dla ruchu dwukierunkowego

gdzie:

• a - to maksymalna szerokość ładunku niesionego przez pieszego
• b - szerokość drogi transportowej (co najmniej 120 cm)

Zalecana szerokość dróg transportowych dla pojazdów i pieszych na odcinkach prostych:

gdzie:

• a - szerokość środka transportu lub przewożonego ładunku (jeżeli ładunek jest szerszy niż środek transportu)
• b - szerokość drogi transportowej

Ponadto, zgodnie z § 47 ust. 3 rozporządzenia, przejścia między maszynami a innymi urządzeniami lub ścianami powinny mieć co najmniej 75 cm szerokości. Jeżeli na przejściach tych odbywa się ruch dwukierunkowy, wówczas minimalna dopuszczalna szerokość wynosi 100 cm.

Oznakowanie ciągów komunikacyjnych w zakładzie pracy

Rozporządzenie odnosi się również do kwestii oznakowania dróg wytyczonych w zakładzie pracy. Wymagania są następujące: drogi, o których mowa w rozporządzeniu, muszą być wykonane i oznakowane zgodnie z Polskimi Normami. Miejsca stanowiące zagrożenie powinny być oznakowane barwami lub znakami bezpieczeństwa zgodnymi z PN. Znaki bezpieczeństwa powinny być umieszczone na wysokości wzroku, bezpośrednio w miejscu zagrożenia lub przy wejściu do strefy, w której występuje zagrożenie. Jeżeli na przejściach dla pieszych występuje zagrożenie potknięciem się, upadkiem lub uderzeniem, wówczas należy oznaczyć to miejsce barwami zgodnymi z PN. Drogi wewnątrzzakładowe powinny być oznakowane znakami zgodnymi z przepisami ruchu drogowego.

Linie wyznaczające drogi przemieszczania się pieszych i pojazdów należy oznaczać zgodnie z przepisami ruchu drogowego, tj. za pomocą znaków poziomych koloru białego lub żółtego, przy czym mogą to być linie przerywane lub ciągłe, linie podwójne lub pojedyncze, a także strzałki, symbole, napisy i punktowe znaki odblaskowe. Ciągi komunikacyjne dla pieszych należy wytyczać za pomocą linii w kolorze białym lub żółtym. Natomiast drogi transportowe powinny być wytyczone za pomocą żółtych linii. Kolor ten jest dobrze widoczny z daleka, a ponadto kojarzy się z ostrzeżeniem, co zwiększa świadomość pracowników o zagrożeniu, np. wynikającym z przemieszczających się pojazdów.

W miejscach, gdzie może dojść do upadku lub potknięcia pieszego (np. schody, rampy), należy zastosować oznaczenie w formie żółto-czarnych pasów. Takie samo oznakowanie należy umieścić w miejscach, gdzie występuje duże ryzyko kolizji z innymi pracownikami lub elementami konstrukcyjnymi budynku (można zastosować także biało-czerwone pasy). W celu usprawnienia ruchu na terenie zakładu pracy warto zastosować oznakowanie poziome w formie strzałek wskazujących na kierunek ruchu. Wytyczając drogi transportowe i ciągi komunikacyjne, należy zachować odpowiedni dystans linii od wyposażenia, maszyn, pól odkładczych czy stref przeładunkowych. Dla zwiększenia bezpieczeństwa warto zastosować napisy ostrzegawcze, np. STOP, ZWOLNIJ, ZACHOWAJ DYSTANS. Drogi ewakuacyjne i pożarowe należy oznaczać za pomocą fluorescencyjnych lub podświetlanych tabliczek. Oznaczenia wymagają również miejsca parkingowe znajdujące się na terenie zakładu.

Materiały do oznakowania i nowoczesne rozwiązania

Oznaczenia ciągów komunikacyjnych i transportowych powinny być odporne na warunki klimatyczne, a także uszkodzenia mechaniczne wynikające z intensywnego użytkowania nawierzchni. Do oznakowania poziomego najczęściej wykorzystuje się taśmy, naklejki, a także malowane linie i znaki. Niestety, wykonane w ten sposób oznaczenie zużywa się i brudzi pod wpływem dużego natężenia ruchu. Trzeba je co jakiś czas odświeżać, co wiąże się z czasowym wyłączeniem obszaru z użytkowania (zwłaszcza w przypadku linii i znaków wykonanych farbą). Ponadto, w razie zmian w organizacji ruchu oznaczenia trzeba usunąć/zamalować, co zajmuje czas i nie zawsze jest łatwe do wykonania.

Nowoczesnym rozwiązaniem jest wirtualna linia bezpieczeństwa, która umożliwia m.in. wytyczenie przejść dla pieszych i dróg transportowych na terenie zakładu pracy. System polega na zastosowaniu projektorów przemysłowych, które wyświetlają kolorowe linie na podłożu. Za pomocą dwóch projektorów można wytyczać dwupasmowe korytarze, które mogą wyznaczać strefy komunikacyjne dla różnych grup pracowników. Wirtualna linia może służyć również do oznaczania stref niebezpiecznych, miejsc postojowych, stref wyłączonych z ruchu czy linii naprowadzających pojazdy. Takie rozwiązanie ma wiele zalet, ponieważ:

• oznaczenie można wykonać szybko, bez przestojów w pracy;
• oznaczenie jest dobrze widoczne w każdych warunkach oświetleniowych;
• oznaczenie nie zniszczy się pod wpływem zanieczyszczeń czy dużego natężenia ruchu;
• projektory sprawdzają się w miejscach, gdzie nie można zastosować farb czy taśm;
• oznaczenie można łatwo dostosować do bieżących potrzeb przedsiębiorstwa i zmian organizacji ruchu.

Projektory LED znaków BHP mogą służyć również do wyświetlania znaków, symboli oraz tablic informacyjnych, które zapewnią większe bezpieczeństwo i usprawnią komunikację na terenie zakładu pracy. Można je wykorzystać na przykład do oznaczania stref wyłączonych z ruchu (znak STOP), miejsc postojowych dla środków transportu (np. żółta przerywana linia), przejść dla pieszych (białe pasy) czy miejsc, w których występuje ryzyko kolizji (np. żółte pasy). W odróżnieniu od znaków naklejanych lub malowanych, znaki wykonane rzutnikiem zachowują trwałość i czytelność w trudnych warunkach (duże natężenie ruchu, brud, zapylenie, wysokie i niskie temperatury).

Drogi Pożarowe

Wymagania ogólne i lokalizacja

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr 124, poz. 1030), droga pożarowa powinna przebiegać wzdłuż dłuższego boku budynku na całej jego długości. W przypadku, gdy krótszy bok budynku ma więcej niż 60 m, droga pożarowa powinna znajdować się z jego dwóch stron. Bliższa krawędź drogi pożarowej musi być oddalona od ściany budynku o 5-15 m dla obiektów zaliczanych do kategorii zagrożenia ludzi i o 5-25 m dla pozostałych obiektów. W przypadkach uzasadnionych warunkami lokalnymi, w szczególności architektonicznymi, możliwe są inne rozwiązania, pod warunkiem spełnienia pozostałych wymagań. Wyjścia z obiektów budowlanych oraz każdy dźwig dla ekip ratowniczych w budynku powinien mieć połączenie z drogą pożarową.

Droga pożarowa powinna zapewniać przejazd bez cofania lub powinna być zakończona placem manewrowym o wymiarach 20 m x 20 m, względnie można przewidzieć inne rozwiązania umożliwiające zawrócenie pojazdu. Drogi pożarowe oraz place manewrowe powinny być odpowiednio przystosowane do ruchu pojazdów pożarniczych.

Nośność dróg pożarowych

Wymagania Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 2009 r. pozwalają projektować oraz wykonywać drogi pożarowe umożliwiające przejazd pojazdów o nacisku osi na nawierzchnię jezdni co najmniej 50 kN, poza obrębem miast oraz obiektów budowlanych produkcyjno-magazynowych. Aktualnie jednostki ochrony przeciwpożarowej dysponują w większości przypadków pojazdami gaśniczymi średnimi (o maksymalnej masie rzeczywistej 7,5t < MMR ≤ 16t) oraz ciężkimi (o maksymalnej masie rzeczywistej > 16t), posiadającymi nacisk osi na nawierzchnię jezdni przekraczający 50 kN. Część dwuosiowych, uterenowionych (z napędem na obie osie) ciężkich samochodów gaśniczych posiada nacisk osi na nawierzchnię jezdni przekraczający 100 kN. Przykładem jest ciężki samochód gaśniczy GCBA 5/35 na podwoziu MAN TGM 18.340, który ze względu na fakt, że jest pojazdem dwuosiowym z napędem na obie osie, posiada dopuszczalny nacisk osi na nawierzchnię jezdni wynoszący 112,70 kN.

Jednostki Państwowej Straży Pożarnej oraz Ochotniczych Straży Pożarnych dysponują pojazdami gaśniczymi, których nacisk osi na nawierzchnię jezdni może przekroczyć nośność drogi pożarowej (o dopuszczalnym nacisku osi od 50 kN do 100 kN), zaprojektowanej zgodnie z parametrami określonymi w rozporządzeniu. Projektowanie drogi pożarowej umożliwiającej przejazd pojazdów o nacisku osi na nawierzchnię jezdni mniejszym niż 100 kN jest bezzasadne. Oszczędność w kosztach budowy drogi pożarowej o nośności co najmniej 50 kN względem drogi o nośności co najmniej 100 kN jest niewielka, a może stanowić podstawę do stwierdzenia braku spełnienia wymagań ochrony przeciwpożarowej, tj. braku przygotowania budynku, obiektu budowlanego lub terenu do prowadzenia akcji ratowniczej (obowiązek prawny określony w art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie przeciwpożarowej). Państwowa Straż Pożarna przeprowadzając przetargi na zakup samochodów pożarniczych w specyfikacjach zamówień wskazuje warunek, że maksymalny nacisk osi na nawierzchnię jezdni nie może przekroczyć 100 kN. Reasumując, projektując drogi pożarowe do wielopowierzchniowych obiektów produkcyjno-magazynowych, zasadnym jest zwiększenie ich projektowanej nośności do co najmniej 115 kN nacisku osi na nawierzchnię jezdni (dopuszczalny nacisk osi napędowej pojazdu, określony w § 5 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia).

Dojazdy pożarowe do lasów

Ze względu na zmiany klimatu, jednostki ochrony przeciwpożarowej coraz częściej mają do czynienia z pożarami obszarów leśnych. Przepisy określone w § 7 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów obligują do zapewnienia nośności co najmniej 10 ton i nacisku osi 5 ton dla budowanych i przebudowywanych dróg leśnych, wykorzystywanych jako dojazdy pożarowe. Na szczęście większość istniejących, projektowanych i budowanych dojazdów pożarowych do obszarów leśnych posiada wystarczającą nośność, wymaganą pojazdom jednostek ochrony przeciwpożarowej.

Inne Aspekty Bezpieczeństwa Pożarowego

Zagrożenie tlenkiem węgla (czadem)

Z tlenkiem węgla (czadem) można spotkać się podczas eksploatacji urządzeń spalinowych. Czad, będąc gazem trującym, w przypadku przedostania się do układu oddechowego człowieka wiąże się z hemoglobiną krwinek i hamuje proces oddychania tkankowego. W następstwie długotrwałego oddziaływania na organizm człowieka, stwarza poważne zagrożenie dla jego zdrowia i życia. Nie należy ogrzewać pomieszczeń kuchnią gazową, gdyż długotrwałe spalanie gazu powoduje znaczny ubytek tlenu w powietrzu oraz nadmierną zawartość produktów spalania gazu, która jest niekorzystna dla zdrowia, m.in. może powstawać bezwonny tlenek węgla (CO), który jest silnie trującym gazem. Podobnie, nie należy stosować do ogrzewania pomieszczeń, w których stale przebywają ludzie, gazowych przenośnych urządzeń promiennikowych bez odprowadzania spalin.

Zaczadzenie w budynkach mieszkalnych może również pośrednio powodować uszczelnianie okien i drzwi przed zimnem w okresie zimowym. W ten sposób ogranicza się wymianę powietrza, a tym samym do spalania paliwa nie dostarcza się odpowiedniej ilości tlenu. Niedostateczna ilość tlenu do spalenia paliwa powoduje niepełne spalanie paliwa w urządzeniach grzewczych i tworzenie się tlenku węgla. W takich przypadkach może dojść również do zaburzenia ciągu w przewodach kominowych i wydostawania się czadu do przestrzeni mieszkalnej, co poważnie zagraża życiu i zdrowiu mieszkańców. Dlatego przewody kominowe (dymowe, spalinowe i wentylacyjne) powinny być w czasie ich użytkowania poddawane okresowej kontroli, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu ich stanu technicznego. Należy również stosować do urządzenia grzewczego paliwo przewidziane dla niego w instrukcji eksploatacji, posiadające odpowiednią wartość opałową i konsystencję.

tags: #ciagi #komunikacyjne #pozar