Odpowiedzialność prawna za pożar i obsługę pieca bez uprawnień

Obsługiwanie pieca bez wymaganych uprawnień to kwestia niezwykle poważna, niosąca za sobą szereg konsekwencji prawnych, zwłaszcza w przypadku, gdy doprowadzi do powstania pożaru. Polskie prawo przewiduje w takiej sytuacji zarówno odpowiedzialność karną, jak i wykroczeniową. Niniejszy artykuł przedstawia szczegółowe regulacje dotyczące odpowiedzialności za sprowadzenie pożaru oraz za niedopełnienie obowiązków związanych z ochroną przeciwpożarową.

Przestępstwo sprowadzenia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (Art. 163 KK)

W polskim Kodeksie karnym kwestię sprowadzenia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego reguluje Art. 163 Kodeksu karnego. Dotyczy on zdarzeń, które zagrażają życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach.

Definicja i zakres Art. 163 KK

Czynność sprawcza polega na „sprowadzeniu” jednego ze zdarzeń wymienionych w przepisie. „Sprowadzenie” oznacza wywołanie, spowodowanie, pociągnięcie za sobą skutku. Art. 163 § 1 KK wymienia zamknięty katalog zdarzeń, których wspólną cechą jest zdolność do wywołania zagrożenia powszechnego.

Do zdarzeń tych należą:

• Pożar: Ogień o dużych rozmiarach, rozprzestrzeniający się z siłą żywiołową, dynamiczny. Nie każde zaprószenie ognia jest pożarem w rozumieniu tego przepisu. Pojęcie „pożar” nie zostało jednoznacznie zdefiniowane w prawie, jednak w doktrynie i judykaturze rozumiane jest jako ogień szerzący się siłą żywiołową, zdolny zniszczyć mienie i narazić na niebezpieczeństwo życie ludzkie. Inna definicja wskazuje na wzniecenie ognia w takich warunkach, kiedy zachodzi możliwość rozpętania jego siły żywiołowej i przeniesienia jej na inne przedmioty, lub samorzutne i niekontrolowane rozprzestrzenianie się ognia powodujące straty materialne.
• Zawalenie się budowli: Pojęcie „budowli” jest tu rozumiane szeroko i obejmuje także budynki oraz ich części.
• Zalew albo obsunięcie się ziemi, skał lub śniegu.
• Eksplozja materiałów wybuchowych lub łatwopalnych.
• Inne gwałtowne wyzwolenie energii: Może dotyczyć np. wybuchu butli z gazem.
• Rozprzestrzenianie się substancji trujących, duszących lub parzących.
• Gwałtowne wyzwolenie energii jądrowej lub wyzwolenie promieniowania jonizującego.

Wywołanie zagrożenia powszechnego w wyniku sprowadzenia innego zdarzenia niż wymienione nie wyczerpuje znamion tego przestępstwa.

Kluczowe znamiona przestępstwa

Aby doszło do przestępstwa z Art. 163 KK, sprowadzone zdarzenie musi zagrażać:

• Życiu lub zdrowiu wielu osób: W doktrynie i orzecznictwie często pojawia się pogląd, że „wiele osób” to co najmniej 10 osób, sugerując zdarzenie o charakterze masowym. Sąd Apelacyjny w Lublinie uznał, że zagrożenie dla pięciu osób nie wypełnia tego znamienia. Istnieją jednak także stanowiska wskazujące na niższe progi, np. 6 lub 7 osób. Sąd Najwyższy opowiedział się przeciwko sztywnej granicy 10 osób, wskazując, że jest to pojęcie ocenne, zależne od okoliczności, oznaczające więcej niż pojedynczą osobę i mające charakter „powszechny”. Należy podkreślić, że zagrożenie musi być realne, a nie jedynie hipotetyczne. Nie liczy się osób, które mogłyby znaleźć się w strefie niebezpieczeństwa, lecz te, które faktycznie były zagrożone.
• Mieniu w wielkich rozmiarach: Art. 163 KK mówi o „wielkich rozmiarach”, a nie „wielkiej wartości”. Oznacza to, że przy ocenie należy brać pod uwagę przede wszystkim kryterium przestrzenne, fizyczne gabaryty mienia, a nie wyłącznie jego wartość rynkową. Przykładem może być pożar dużej, pustej hali magazynowej, który może być uznany za zagrożenie dla mienia w wielkich rozmiarach ze względu na jej kubaturę. Dla bytu tego przestępstwa nie jest konieczne nastąpienie efektywnej szkody w mieniu w znacznych rozmiarach, bowiem art. 163 KK wymaga, aby zdarzenie groziło niebezpieczeństwem dla dóbr w tym przepisie wymienionych.

Szczególny przypadek, wskazany w orzecznictwie, mówi, że „sprowadzeniem” zdarzenia może być także doprowadzenie osób lub mienia do miejsca, gdzie niebezpieczeństwo już obiektywnie istnieje, a osoby te lub mienie wcześniej nie były narażone na to konkretne zagrożenie. Przykładem może być niewłaściwe składowanie dużych ilości materiałów mających tendencję do samozapłonu, co może stworzyć takie zagrożenie.

Typy przestępstwa z Art. 163 KK

Przestępne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego występuje w czterech typach:

1. Typ podstawowy umyślny (Art. 163 § 1 KK): Wymaga umyślności, czyli działania z zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym. Dla bytu umyślnego przestępstwa wystarcza, że oskarżony godził się na stworzenie takiej sytuacji, której zdarzenie grozi bezpieczeństwu wielu osób lub mieniu w wielkich rozmiarach, choćby przypuszczał, że zdarzenie nie nastąpi. Sprawca umyślnego sprowadzenia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego musi obejmować zamiarem wszystkie znamiona przestępstwa, a więc zarówno sprowadzenie samego zdarzenia, jak i zagrożenie dla życia lub zdrowia wielu osób albo mienia w wielkich rozmiarach.
2. Typ podstawowy nieumyślny (Art. 163 § 2 KK): Penalizuje nieumyślne sprowadzenie takiego zdarzenia. Sprawca nie chce skutku ani się na niego nie godzi, lecz powoduje go na skutek niezachowania ostrożności.
3. Typ kwalifikowany umyślny (Art. 163 § 3 KK): Występuje, gdy następstwem umyślnego sprowadzenia zdarzenia jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu.
4. Typ kwalifikowany nieumyślny (Art. 163 § 4 KK): Występuje, gdy następstwem nieumyślnego sprowadzenia zdarzenia jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu.

Dla przyjęcia typu kwalifikowanego wystarczająca jest śmierć choćby jednej osoby. W przepisie mowa jest o śmierci człowieka i do znamienia tego nie odnosi się określenie „wiele”, które charakteryzuje osoby doznające uszczerbku na zdrowiu. Ciężkim uszczerbkiem są obrażenia ciała określone w art. 156 Kodeksu karnego.

Przestępstwo z Art. 163 KK ma charakter materialny, co oznacza, że dla jego zaistnienia konieczne jest wystąpienie skutku: musi dojść do sprowadzenia jednego z wymienionych zdarzeń (np. pożaru) oraz powstania stanu zagrożenia dla życia lub zdrowia wielu osób albo mienia w wielkich rozmiarach. Przykładem jest podpalenie kosza na śmieci, które szybko ugaszono i które nie stworzyło szerszego zagrożenia - nie będzie ono czynem z Art. 163 KK, co najwyżej może być zniszczenie mienia.

Nawet jeśli pożar został szybko zlikwidowany przez osoby trzecie, a funkcje straży pożarnej ograniczyły się do czynności zabezpieczających, fakt ten jest obojętny dla oceny winy. O winie z Art. 163 KK nie decyduje rozmiar wyrządzonej szkody, lecz spowodowanie pożaru (ognia) o cechach w tym przepisie wymienionych.

Konsekwencje i środki karne

Jeżeli w wyniku przestępstwa powstała szkoda, sąd w razie skazania może, na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej, orzec obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części, lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (Art. 46 KK).

W razie skazania za przestępstwo z Art. 163 § 3 KK można orzec nawiązkę na rzecz instytucji, stowarzyszenia, fundacji lub organizacji społecznej, której podstawowym zadaniem lub statutowym celem jest spełnianie świadczeń na cele bezpośrednio związane z ochroną zdrowia (Art. 47 § 1 KK). Obecnie, jej orzeczenie następuje na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, a za przestępstwo z § 1 - tylko wówczas, gdy następstwem czynu jest ciężki uszczerbek na zdrowiu lub naruszenie czynności narządu ciała, lub rozstrój zdrowia.

Wykroczenia związane z ochroną przeciwpożarową (Art. 82a KW)

Poza odpowiedzialnością karną, Kodeks wykroczeń przewiduje również sankcje za naruszenia zasad ochrony przeciwpożarowej. Przedmiotem ochrony Art. 82a Kodeksu wykroczeń jest bezpieczeństwo przeciwpożarowe, prawidłowość przebiegu działań ratowniczych, a także życie i zdrowie człowieka oraz mienie.

Przedmiot ochrony i typy wykroczeń

W przepisie tym przewidziano trzy główne typy wykroczeń:

1. Niedopełnienie określonych obowiązków, jakie należy zrealizować w razie powstania pożaru, przewidzianych w przepisach o ochronie przeciwpożarowej oraz Państwowej Straży Pożarnej.
2. Utrudnianie prowadzenia działań ratowniczych.
3. Uniemożliwianie lub utrudnianie przeprowadzenia czynności kontrolno-rozpoznawczych z zakresu ochrony przeciwpożarowej przez uprawnionego strażaka Państwowej Straży Pożarnej.

Niedopełnienie obowiązków w razie powstania pożaru (Art. 82a § 1 KW)

Zgodnie z Art. 82a § 1 ustawy Kodeks wykroczeń, kto w razie powstania pożaru nie dopełnia określonych obowiązków, podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany. Obowiązki te obejmują:

• Niezwłoczne zawiadomienie o pożarze: Dotyczy to osób znajdujących się w strefie zagrożenia oraz centrum powiadamiania ratunkowego (numer 112) lub jednostki ochrony przeciwpożarowej (np. straży pożarnej), albo Policji, bądź wójta, albo sołtysa. Obowiązek ten jest zgodny z Art. 9 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, który stanowi, że kto zauważy pożar, klęskę żywiołową lub inne miejscowe zagrożenie, jest obowiązany niezwłocznie o tym zawiadomić. Słowo „niezwłocznie” oznacza natychmiast, bez nieuzasadnionej zwłoki.
• Podporządkowanie się zarządzeniu kierującego działaniem ratowniczym: Uprawnienia kierującego działaniem ratowniczym (KDR) przewidziane są w kilku aktach prawnych. Zgodnie z Art. 25 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, KDR może zarządzić ewakuację ludzi i mienia, wstrzymać ruch drogowy oraz wprowadzić zakaz przebywania osób trzecich w rejonie działania ratowniczego. Może również przejąć w użytkowanie na czas niezbędny dla działania ratowniczego nieruchomości i ruchomości, środki transportu, sprzęt, ujęcia wody, inne środki gaśnicze, a także przedmioty i urządzenia przydatne w działaniu ratowniczym. Art. 21 ust. 2 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej dodatkowo uprawnia KDR do zarządzania koniecznych prac wyburzeniowych i rozbiórkowych, udostępniania pojazdów i środków, a także odstąpienia od zasad działania uznanych powszechnie za bezpieczne, w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności.
• Udzielenie niezbędnej pomocy kierującemu działaniem ratowniczym, na jego żądanie: Kierujący działaniem ratowniczym ma prawo żądać niezbędnej pomocy od instytucji, organizacji, przedsiębiorców i osób fizycznych (Art. 25 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej). Podobna regulacja została zawarta w Art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Udzielenie pomocy może polegać na współdziałaniu, np. w ewakuacji ludzi z rejonu objętego działaniem ratowniczym w przypadku zagrożenia życia i zdrowia, w szczególności, gdy istnieje możliwość powstania paniki lub przewidywany rozwój zdarzeń może spowodować odcięcie drogi ewakuacyjnej.

Inne utrudnienia stwarzane jednostkom ochrony przeciwpożarowej (Art. 82a § 2 i 3 KW)

Karze aresztu, grzywny albo karze nagany podlega także ten, kto utrudnia prowadzenie działań ratowniczych (Art. 82a § 2 KW). Oznacza to każde zachowanie powodujące trudności, przeszkody w prowadzeniu działań ratowniczych. Może się to przejawiać w utrudnianiu dojazdu jednostkom ochrony przeciwpożarowej do obiektów zagrożonych, np. przez zaparkowanie samochodu na drodze pożarowej, a także w innych zachowaniach, takich jak zabieranie gaśnic osobom prowadzącym akcję ratowniczą.

Karane jest także uniemożliwianie lub utrudnianie przeprowadzenia czynności kontrolno-rozpoznawczych z zakresu ochrony przeciwpożarowej przez uprawnionego strażaka Państwowej Straży Pożarnej. Osoba taka podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny (Art. 82a § 3 KW). Czynności te są przeprowadzane przez Państwową Straż Pożarną w celu rozpoznawania zagrożeń, realizacji nadzoru nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych i przygotowania do działań ratowniczych.

Konsekwencje obsługiwania pieca bez uprawnień

Obsługiwanie pieca bez wymaganych uprawnień stanowi poważne naruszenie zasad bezpieczeństwa przeciwpożarowego. W przypadku, gdy brak kwalifikacji i wynikające z niego zaniedbania doprowadzą do powstania pożaru, osoba obsługująca piec może ponieść odpowiedzialność zarówno karną, jak i wykroczeniową.

Jeśli pożar osiągnie rozmiary zagrażające życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, sprawca może odpowiadać za przestępstwo z Art. 163 § 2 KK (nieumyślne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego) z uwagi na niezachowanie należytej ostrożności i brak wymaganych uprawnień. Umyślność może być również brana pod uwagę, jeśli sprawca świadomie, mimo braku uprawnień, podjął działania prowadzące do pożaru, godząc się na możliwe konsekwencje.

Ponadto, w zależności od okoliczności, osoba ta może również ponieść odpowiedzialność za wykroczenia określone w Art. 82a KW, na przykład w przypadku niedopełnienia obowiązku niezwłocznego zawiadomienia o pożarze, niepodporządkowania się zarządzeniom kierującego działaniem ratowniczym lub utrudniania działań ratowniczych.

Odpowiedzialność zarządcy lub użytkownika obiektu

Należy pamiętać, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo przeciwpożarowe może spoczywać nie tylko na osobie fizycznie obsługującej urządzenia. Zgodnie z Art. 3 ust. 3a Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, odpowiedzialność za realizację obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej, stosownie do obowiązków i zadań powierzonych w odniesieniu do budynku, obiektu budowlanego lub terenu, przejmuje - w całości lub w części - ich zarządca lub użytkownik, na podstawie zawartej umowy cywilnoprawnej. W przypadku gdy umowa taka nie została zawarta, odpowiedzialność spoczywa na faktycznie władającym budynkiem, obiektem budowlanym lub terenem. Oznacza to, że brak uprawnień u osoby obsługującej piec może skutkować odpowiedzialnością również dla zarządcy lub użytkownika, jeśli nie dopełnili oni swoich obowiązków w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i nadzoru.

tags: #co #grozi #za #obslugiwanie #pieca #bez