Pożary w stolarniach, tartakach oraz zakładach produkujących meble i komponenty dla przemysłu drzewnego i meblarskiego stanowią poważne zagrożenie, prowadząc do znacznych strat materialnych i, co gorsza, obrażeń, a nawet śmierci. Zrozumienie głównych przyczyn tych zdarzeń jest kluczowe dla skutecznej prewencji i zwiększenia bezpieczeństwa pracy.
Statystyki i konsekwencje pożarów
Zjawisko pożarów w sektorze drzewnym ma tendencję wzrostową. Według Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, w pierwszym półroczu 2024 roku odnotowano 59 takich zdarzeń, co stanowi wzrost o 22,9% w porównaniu do roku poprzedniego. Pożary stolarni stanowią zdecydowaną większość, bo aż 62,7% wszystkich zdarzeń dotyczących zakładów zajmujących się obróbką drewna i produkcją mebli.
- 20,3% to pożary tartaków.
- 11,9% stanowiły pożary zakładów produkujących meble.
Najczęściej pożary obejmowały całe budynki gospodarcze i produkcyjne stolarni, ale płonęły też m.in. zbiorniki na trociny czy fragmenty instalacji. Na przykład, pożar w miejscowości Ozorków w woj. łódzkim, gdzie składowane były m.in. półprodukty, wymagał zaangażowania 18 jednostek straży pożarnej. Inną tragiczną ilustracją jest pożar na terenie stolarni w Laskowicach k. Świecia, gdzie w wyniku wybuchu pieca opalanego odpadami drzewnymi rannych zostało dziewięć osób, w tym cztery ciężko, doznając oparzeń twarzy, tułowia i kończyn.
Timber | Short Film about Solidarity by Nils Hedinger
Rozkład geograficzny i straty
Aż 10 pożarów (16,9% wszystkich) miało miejsce w województwie mazowieckim, natomiast po 6 - w województwach kujawsko-pomorskim, lubelskim, a także małopolskim. W Wielkopolsce, będącej krajowym potentatem w produkcji mebli, odnotowano 5 pożarów. Jedynym województwem, w którym pożary zakładów zajmujących się obróbką drewna i produkcją mebli w pierwszym półroczu nie wystąpiły, było opolskie.
Tegoroczne pożary stolarni, tartaków i zakładów meblarskich przyniosły straty rzędu 9,7 mln zł, co oznacza, że jeden pożar kosztował średnio 165 tys. zł. Jest to znaczący spadek w porównaniu z rokiem ubiegłym, gdzie 48 pożarów wygenerowało blisko 51,5 mln zł strat (średnio 1,07 mln zł na zdarzenie).
Główne przyczyny pożarów w stolarniach
Przyczyny pożarów w stolarniach są złożone i często wynikają z połączenia czynników technicznych, ludzkich błędów oraz specyfiki materiałów łatwopalnych. W Polsce urządzenia elektryczne są przyczyną około 9000 pożarów rocznie, a wady tych urządzeń i błędy w użytkowaniu stanowią znaczący odsetek.
Wady urządzeń i instalacji elektrycznych, przede wszystkim przewodów, osprzętu oświetlenia oraz odbiorników bez urządzeń grzewczych, stanowiły przyczynę 13 pożarów (22%) w analizowanym okresie. Jedną z najczęstszych grup przyczyn są awarie i nieprawidłowości związane z instalacjami i urządzeniami elektrycznymi.
-
Błędy w użytkowaniu i montażu
Błędne połączenia lub zwarcia w instalacjach są częstym źródłem zagrożenia. Zły stan zestyków w aparatach łączeniowych lub w bezpiecznikach topikowych (luźne lub zanieczyszczone zestyki), źle dokręcone (i zanieczyszczone) końcówki przewodów do zacisków lub niewłaściwie połączone przewody aluminiowe (utlenione powierzchnie źle przewodzą) powodują, że w miejscach styku powstaje rezystancja „zestykowa” o dużej wartości. Podczas przepływu prądu na tej rezystancji wydziela się ciepło, co prowadzi do nagrzewania się zestyku, utleniania jego powierzchni i braku kontaktu elektrycznego. Wydzielające się przy tym coraz intensywniej ciepło i w wielu przypadkach występujące iskrzenie może doprowadzić do zapłonu izolacji lub innych materiałów.
-
Niewłaściwe zabezpieczenia przetężeniowe
Jeżeli zabezpieczenia przetężeniowe, np. bezpieczniki topikowe lub wyzwalacze nadprądowe, mają zbyt duży prąd znamionowy w stosunku do obciążalności przewodów lub do mocy zasilanych urządzeń, które mają zabezpieczać, mogą one być przyczyną powstania pożaru. Szczególnie niebezpieczna sytuacja występuje wtedy, gdy zamiast oryginalnej wkładki topikowej jest zastosowana wkładka „naprawiana” - kawałkiem drutu lub innym przypadkowym przedmiotem - stosowanie takich „rozwiązań” jest niedozwolone. W takich przypadkach przy przeciążeniach, a w szczególności podczas zwarć, następuje silne nagrzanie materiału przewodzącego i izolacyjnego, ponieważ urządzenia zabezpieczające nie wyłączają zasilania w odpowiednio krótkim czasie.
-
Zwarcia niepełne (rezystancyjne lub słaboprądowe)
Podczas pełnych zwarć metalicznych w instalacjach i urządzeniach elektrycznych zasilanie powinno z reguły zostać szybko wyłączone przez urządzenia zabezpieczające. Jednakże mogą powstać tzw. zwarcia niepełne, nazywane również rezystancyjnymi lub słaboprądowymi, na skutek uszkodzenia izolacji lub powstania ścieżki przewodzącej na powierzchni izolacji. Ma to miejsce nierzadko wskutek zmniejszenia się rezystancji izolacji w wyniku jej starzenia, zanieczyszczenia lub zawilgocenia. W miejscu uszkodzenia, wskutek wystąpienia prądu upływu, dochodzi do silnego nagrzania materiału izolacyjnego (mogącego prowadzić nawet do zwęglenia), mogącego być przyczyną pożaru - urządzenia zabezpieczające reagujące na wzrost wartości prądu w obwodzie nie mogą wyłączyć zasilania z powodu zbyt małej wartości prądu. Natomiast skuteczną ochronę zapewnić tutaj mogą zabezpieczenia różnicowoprądowe, reagujące na pojawienie się upływu prądu z obwodu.
-
Łuk elektryczny
W urządzeniach elektroenergetycznych może powstać łuk elektryczny przy zwarciach oraz podczas błędnych czynności łączeniowych. Łuk elektryczny może spowodować pożar, a nawet wybuch, np. w przypadku zwarcia wewnętrznego w aparacie lub urządzeniu zawierającym palny olej mineralny.
-
Grzejniki elektryczne i przepięcia
Bardzo częstą przyczyną pożarów są wszelkiego rodzaju grzejniki elektryczne, nie posiadające automatycznej regulacji lub ograniczników temperatury oraz ich pozostawianie bez nadzoru w pobliżu łatwo palnych materiałów. Ponadto, przepięcia powstające samoistnie w sieciach elektroenergetycznych w chwili dokonywania łączeń powodują naprężanie elektryczne izolacji i możliwość jej przebicia, prowadząc do powstania upływu prądu mogącego spowodować pożar. Podobne działanie mają przepięcia indukowane przez pobliskie wyładowania atmosferyczne w czasie burzy.
Specyfika stolarni wiąże się z obecnością dużej ilości materiałów łatwopalnych, takich jak drewno, trociny, pył drzewny oraz półprodukty. Pył drzewny, zwłaszcza ze szlifowania, jest szczególnie niebezpieczny. Pył drzewny w odpowiednim stężeniu (rozpyleniu w powietrzu) i w kontakcie z bodźcem termicznym może spowodować wybuch. Jest to zjawisko podobne do pożarów w młynach, gdzie ze względu na ryzyko wybuchu nie wolno gasić prądami zwartymi.
Pozostawianie bez nadzoru w pobliżu łatwo palnych materiałów również stanowi poważne ryzyko pożarowe.
Urządzenia ogrzewcze na paliwo stałe
Nieprawidłowa eksploatacja urządzeń ogrzewczych na paliwo stałe była przyczyną 10 pożarów, czyli 16,9% wszystkich w pierwszym półroczu. Wady urządzeń mechanicznych, a także urządzeń ogrzewczych na paliwo stałe przyczyniły się do powstania 8 pożarów, czyli 13,6%. Przykładem jest wspomniany pożar w Laskowicach, wywołany wybuchem pieca opalanego odpadami drzewnymi, który znajdował się w pomieszczeniu na parterze, a nad nim mieścił się magazyn odpadów produkcyjnych. Po wybuchu ogień objął również magazyn.
Czynniki naturalne
Przyroda w niewielkim stopniu przyczynia się do pożarów w stolarniach, ale może je wywołać, na przykład, uderzenie pioruna.
Podsumowując, większość pożarów w stolarniach wynika z usterek instalacji elektrycznych i błędów eksploatacyjnych, specyfiki łatwopalnych materiałów, w tym ryzyka wybuchu pyłu drzewnego oraz nieprawidłowego użytkowania urządzeń grzewczych. Skuteczna prewencja wymaga regularnych przeglądów, szkolenia personelu i przestrzegania rygorystycznych zasad bezpieczeństwa.