Ospa wietrzna (łac. varicella) to wysoce zaraźliwa choroba wirusowa wywoływana przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV). Choć potocznie nazywana jest „chorobą wieku dziecięcego”, może dotknąć osoby w każdym wieku. Szacuje się, że po kontakcie z osobą zakażoną prawdopodobieństwo zachorowania u osób nieodpornych wynosi nawet 90%.
Czym jest ospa wietrzna i jak dochodzi do zakażenia?
Wirus VZV przenosi się drogą kropelkową (podczas kaszlu, kichania) oraz poprzez bezpośredni kontakt z wydzieliną z pęcherzyków. Warto zaznaczyć, że nazwa „wietrzna” nawiązuje do zdolności wirusa do przemieszczania się w powietrzu na znaczne odległości. Po wniknięciu do organizmu wirus namnaża się w węzłach chłonnych, a następnie drogą krwionośną dociera do naskórka i błon śluzowych.
Etapy rozwoju choroby
- Okres inkubacji: trwa od 10 do 21 dni. W tym czasie wirus namnaża się w organizmie, ale chory nie odczuwa żadnych objawów.
- Etap prodromalny: trwa 1-2 dni. Pojawiają się symptomy grypopodobne: gorączka, ból głowy, utrata apetytu, bóle mięśni oraz katar i ból gardła.
- Etap aktywny: pojawia się charakterystyczna wysypka.
- Etap regeneracji: proces gojenia się zmian skórnych i tworzenia strupów, trwający około 1-2 tygodnie.
Charakterystyczna wysypka i zmiany w jamie ustnej
Wysypka w przebiegu ospy wietrznej pojawia się „falami”. Początkowo są to drobne, czerwone grudki, które w ciągu kilkunastu godzin przekształcają się w pęcherzyki wypełnione klarownym płynem surowiczym. Z czasem płyn mętnieje, a pęcherzyki pękają i pokrywają się strupami.
Ospa w jamie ustnej i gardle
Zmiany mogą wystąpić również na błonach śluzowych, w tym w jamie ustnej i gardle. Objawiają się one jako bolesne białe wykwity z czerwoną obramówką. Mogą one powodować problemy z połykaniem i brak apetytu. W takich przypadkach zaleca się:
- Stosowanie preparatów z benzydaminą w sprayu, które łagodzą stan zapalny.
- Używanie roztworów antyseptycznych (np. z oktenidyną) do przemywania błon śluzowych.
- Spożywanie chłodnych, delikatnych potraw (np. koktajli mlecznych, lodów) i unikanie produktów kwaśnych lub pikantnych.
Leczenie i higiena podczas choroby
Leczenie ospy wietrznej ma zazwyczaj charakter objawowy. Skupia się na obniżaniu gorączki (paracetamolem, nie ibuprofenem) oraz łagodzeniu świądu. Ważne jest utrzymywanie skóry w czystości:
| Zalecenie | Działanie |
|---|---|
| Higiena | Krótkie kąpiele w letniej wodzie z dodatkiem nadmanganianu potasu. |
| Świąd | Kąpiele owsiane, balsamy kalaminowe, leki przeciwhistaminowe. |
| Ochrona | Przycinanie paznokci u dzieci, noszenie bawełnianej, przewiewnej odzieży. |
Powikłania i kiedy udać się do lekarza?
Choć ospa u dzieci zazwyczaj przebiega łagodnie, u dorosłych i osób z obniżoną odpornością ryzyko powikłań jest wyższe. Należą do nich: bakteryjne zakażenia skóry, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, a w rzadkich przypadkach zapalenie mózgu. Duszności, wysoka gorączka powyżej 38,9 °C, dezorientacja czy sztywność karku są sygnałami wymagającymi natychmiastowej konsultacji lekarskiej.
Ospa wietrzna a inne schorzenia
Warto odróżniać ospę wietrzną od półpaśca (reaktywacji wirusa VZV w zwojach nerwowych) oraz małpiej ospy (odzwierzęcej choroby wywoływanej przez wirus MPXV). Ospa wietrzna po przechorowaniu zostawia trwałą odporność, jednak wirus pozostaje w organizmie w stanie uśpienia.