Rola Systemów Oddymiania w Ochronie Przeciwpożarowej oraz Znaczenie Skrótu CSO

portalcenter.cl

Wprowadzenie: Kluczowa rola urządzeń oddymiających

Wypada żałować, że nie wszyscy uczestnicy rynku nieruchomości są świadomi roli, jaką pełnią urządzenia oddymiające. Stanowią one ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków i w znaczny sposób chronią w przypadku pożaru. Urządzenia oddymiające chronią ludzkie życie i zdrowie, ułatwiając ewakuację i znacznie zmniejszając liczbę obrażeń. Statystyki pokazują, że podczas pożaru największe zagrożenie dla człowieka stanowi dym - 9 na 10 osób przebywających w budynku umiera z powodu zatrucia toksycznymi gazami spalinowymi. Właśnie dlatego dobrze zaprojektowany i skuteczny system oddymiania ma tak duże znaczenie. Podnoszą one bezpieczeństwo ludzi przebywających w danym obiekcie w razie zagrożenia pożarowego, a także chronią przed stratami materialnymi, które związane są z zadymieniem pomieszczeń i klatek schodowych.

Prawne aspekty ochrony przeciwpożarowej i definicja urządzeń

Bezpieczeństwo pożarowe budynków to bardzo szerokie zagadnienie, ściśle związane z ochroną przeciwpożarową, której ramy prawne wyznaczają Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 2057) oraz - na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 wspomnianej ustawy - Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2023 poz. 822 - Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 marca 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów).

Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o urządzeniach przeciwpożarowych, należy przez to rozumieć urządzenia (stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie) służące do zapobiegania powstaniu, wykrywania, zwalczania pożaru lub ograniczania jego skutków. Do tej kategorii zaliczają się w szczególności: stałe i półstałe urządzenia gaśnicze i zabezpieczające, urządzenia inertyzujące, urządzenia wchodzące w skład dźwiękowego systemu ostrzegawczego i systemu sygnalizacji pożarowej (w tym: urządzenia sygnalizacyjno-alarmowe, urządzenia odbiorcze alarmów pożarowych i urządzenia odbiorcze sygnałów uszkodzeniowych), instalacje oświetlenia ewakuacyjnego, hydranty wewnętrzne i zawory hydrantowe, hydranty zewnętrzne, pompy w pompowniach przeciwpożarowych, przeciwpożarowe klapy odcinające, urządzenia oddymiające, urządzenia zabezpieczające przed powstaniem wybuchu i ograniczające jego skutki, kurtyny dymowe oraz drzwi, bramy przeciwpożarowe i inne zamknięcia przeciwpożarowe (jeżeli są wyposażone w systemy sterowania), przeciwpożarowe wyłączniki prądu oraz dźwigi dla ekip ratowniczych. Spośród całej gamy wymienionych urządzeń, w niniejszym artykule skupimy się na urządzeniach oddymiających.

Dlaczego urządzenia oddymiające są tak ważne?

Urządzenia oddymiające to bardzo ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków, który znacząco ogranicza negatywne oddziaływanie pożaru na nieruchomość. Jak podaje Irena Orłowska w artykule zamieszczonym w Przeglądzie Pożarniczym KG PSP, systemy oddymiania umożliwiają utrzymanie bezpiecznych warunków ewakuacji na pionowych lub poziomych drogach ewakuacyjnych oraz zabezpieczenie konstrukcji budynku przed uszkodzeniem związanym z działaniem wysokiej temperatury. Zmniejszają również prawdopodobieństwo wystąpienia zjawiska rozgorzenia pożaru. Nie bez znaczenia jest tu także bezpieczeństwo ludzi znajdujących się w budynku (budynkach), w których pojawił się pożar. Dane statystyczne wskazują, że oddziaływanie termiczne pożaru przyczynia się do obrażeń osób znajdujących się w objętych pożarami budynkach w 23% przypadków, natomiast aż 66% obrażeń spowodowanych zostaje przez toksyczne produkty rozkładu termicznego materiałów palnych. Skuteczny i efektywny system odprowadzania dymu i gazów pożarowych, a także obniżania temperatury, chroni nie tylko budynek, ale także zdrowie i życie ludzkie.

Czym są grawitacyjne systemy oddymiania?

W niniejszym artykule skupimy się na zagadnieniach dotyczących systemów oddymiania grawitacyjnego. Wykorzystują one zjawisko konwekcji, czyli unoszenia gorącego dymu. Swobodna konwekcja ciepła wiąże się z ruchem powietrza wynikającym z różnicy temperatur pomiędzy źródłem ciepła a otaczającym powietrzem. Tzw. efekt kominowy nasila się, gdy temperatura zewnętrzna jest niższa niż temperatura dymu, który jako cieplejszy (a co się z tym wiąże - mający mniejszą gęstość) - zgodnie z prawami fizyki - unosi się do góry.

Urządzenia oddymiające (lub inaczej nazywane systemy oddymiania) współpracują z innymi systemami z zakresu ochrony przeciwpożarowej, takimi jak instalacje tryskaczowe, wentylacja mechaniczna czy systemy sygnalizacji pożaru. Ich działanie jest zgodne ze scenariuszem pożarowym oraz matrycą sterowań, opracowanymi dla każdego budynku indywidualnie przez rzeczoznawcę ds. ppoż.

Rodzaje grawitacyjnych systemów oddymiania: pneumatyczne i elektryczne

Generalnie system oddymiania grawitacyjnego (bez względu na to, czy pneumatyczny, czy elektryczny) składa się z trzech podstawowych elementów:

• Klapy oddymiającej zainstalowanej na dachu obiektu.
• Systemu wyzwalającego.
• „Klapy” napowietrzającej.

Zależnie od obiektu i wymaganej projektem powierzchni napowietrzania, tą „klapą” może (mogą) być okno lub drzwi wyposażone w automatykę pozwalającą na otwarcie się w przypadku aktywacji systemu oddymiania (dotyczy zwłaszcza klatek schodowych) czy brama przemysłowa (bramy przemysłowe) w obiektach przemysłowych. W obiektach, w których nie ma możliwości instalowania klap oddymiających na dachu (lub gdy dach ma zbyt małą powierzchnię, by zainstalować na nim odpowiednią ilość klap dymowych zapewniających założoną projektem powierzchnię czynną oddymiania), wówczas „brakującą” powierzchnię czynną możemy dopełnić, instalując certyfikowane okna oddymiające na najwyższej kondygnacji budynku. W ramach systemów oddymiania grawitacyjnego rozróżniamy:

• system oddymiania o napędzie pneumatycznym;
• system oddymiania o napędzie elektrycznym.

Kiedy stosować system pneumatyczny, a kiedy elektryczny?

Miejsca zastosowania konkretnego systemu wynikają z kilku kwestii. Pierwsza z nich to kwestia formalno-prawna, w oparciu o którą dobierane są systemy oddymiania dla poszczególnych obiektów na etapie tworzenia projektów architektonicznych. W Polsce stosuje się projektowanie instalacji grawitacyjnych do odprowadzania dymu i ciepła zarówno według polskiej normy PN-B-02877-4:2001, podającej metodę obliczania powierzchni klap dymowych oraz ich rozmieszczenie na dachach budynków, jak i standardy zagraniczne.

Dla projektowania systemów oddymiania obiektów produkcyjnych powszechnie stosuje się normę amerykańską NFPA 204, a dla galerii handlowych także normę brytyjską BS 7346. Osobną kwestią są wytyczne dla projektowania oddymiania klatek schodowych, gdzie zastosowanie mają polska norma PN-B-02877-4:2001, norma DIN 18232-2:2007 oraz jej uzupełnienie w postaci normy - wytycznych VdS 2221:2001-08 „Urządzenia do oddymiania klatek schodowych. Projektowanie i instalowanie” oraz Wytyczne CNBOP-PIB W-003:2016.

Innš kwestią, z której wynika zastosowanie danego rodzaju systemu oddymiania, jest ściśle określony budżet inwestora.

Praktyczne zastosowanie systemów

• Systemy pneumatyczne oddymiania powszechnie stosuje się w obiektach przemysłowych (zakłady produkcyjne, hale magazynowe) ze względu na swoją funkcjonalność i przewagę cenową nad systemami elektrycznymi.
• Elektryczne systemy oddymiania bardzo często wyposaża się w galeriach handlowych, co wynika po części ze specyfiki tych obiektów.
• W przypadku klatek schodowych obligatoryjnie stosuje się elektryczne systemy oddymiania.

Szczegółowa budowa i działanie systemów oddymiania

Części składowe obydwu systemów wyglądają bardzo podobne, choć występują różnice w sposobie napędu i sterowania.

Pneumatyczny system oddymiania

Składa się z zainstalowanej na dachu obiektu klapy (lub klap) oddymiającej. Klapa może być urządzeniem samodzielnym (klapa oddymiająca punktowa) lub stanowić część pasma świetlnego (klapa w paśmie). Do otwarcia klapy potrzebuje ona napędu, którym w tym przypadku jest siłownik pneumatyczny. Gazem roboczym jest dwutlenek węgla (CO2), uwalniany z naboju o gramaturze adekwatnej do rozmiarów siłownika (jeśli jest zainstalowany w termowyzwalaczu) lub całej strefy oddymiania (jeśli jest zainstalowany w skrzynce alarmowej obsługującej wszystkie klapy w danej strefie).

Uwolnienie gazu roboczego następuje w wyniku pęknięcia ampułki alkoholowej, pełniącej rolę bezpiecznika w termowyzwalaczu w danej klapie, bądź w wyniku aktywacji skrzynki alarmowej za pośrednictwem sygnału z centrali systemu sygnalizacji pożaru (SSP) lub z centrali instalacji tryskaczowej. Dystrybucja gazu roboczego pomiędzy termowyzwalaczem lub skrzynką alarmową a siłownikiem (siłownikami) przebiega za pośrednictwem instalacji pneumatycznej, którą stanowi grubościenna rurka miedziana o średnicy 6 lub 8 mm. Elementem pośrednim pomiędzy centralą SSP lub centralą instalacji tryskaczowej a skrzynką alarmową jest centrala oddymiania, która po przyjęciu sygnału wysyła swój sygnał zwrotny (za pośrednictwem instalacji elektrycznej ognioodpornej, np. kabli (N)HXH-J FE180/E90), w efekcie czego następuje aktywacja systemu napowietrzania (otwarcie drzwi lub bram napowietrzających). Często dla optymalizacji kosztów, gdy na obiekcie nie ma SSP, w skład instalacji oddymiania instaluje się presostaty.

Elektryczny system oddymiania i znaczenie skrótu CSO

Elektryczny system oddymiania to również klapa (klapy) oddymiająca, punktowa (klatki schodowe) lub w paśmie (rzadki, bo drogi przypadek oddymiania obiektów przemysłowych). W tym przypadku czynnikiem roboczym jest prąd elektryczny 24V DC. Siłownik w klapie (klapach) również jest elektryczny. Systemem sterują centrale sterowania oddymianiem (CSO). W jego skład wchodzą także optyczne czujki dymu, ręczne przyciski oddymiania, przyciski przewietrzania oraz automatyka pozwalająca na otwarcie drzwi lub okien napowietrzających.

Elektryczne systemy oddymiania najczęściej stosuje się w przypadku oddymiania klatek schodowych. Aktywacja systemu następuje po wykryciu zadymienia przez optyczną czujkę dymu, za pośrednictwem systemu SSP lub manualnie - ręcznym przyciskiem oddymiania, zainalowanym na klatce schodowej w co drugiej kondygnacji, z zastrzeżeniem, że instalacja na pierwszej i ostatniej kondygnacji jest obowiązkowa. Po alarmowym otwarciu się klapy oddymiającej aktywowane są siłowniki w drzwiach lub oknach napowietrzających. Kluczowym elementem systemu pozostaje okablowanie, które musi zostać wykonane z certyfikowanych kabli niepalnych w klasie PH90 (HDGS, HTKSH) oraz ekranowanych kabli pomiędzy czujkami dymu a centralą sterującą (YntksY ekw).

Producenci systemów oddymiania

Na polskim rynku działa wielu producentów systemów oddymiania. Na uwagę zasługuje prekursor systemów oddymiania grawitacyjnego w Polsce - firma UNIMA, gdańska firma MERCOR, do której należy większość rynku w Polsce oraz znaczący udział w krajach europejskich. Inni polscy producenci to np. wielkopolska Kera Awak czy podkarpacka Rewa. Obecni są również producenci z zagranicy, np. Lamilux. Inną firmą zasługującą na uwagę jest Kingspan, która kilka lat temu nabyła firmę Essmann, a także firma Colt. Wspomniani producenci korzystają z produkowanej pod ich markami automatyki bądź z obecnej na rynku dedykowanej systemom oddymiania, np. poznańskiej firmy AFG, czy niemieckiej D+H.

Utrzymanie systemów oddymiania w sprawności

Obowiązek utrzymywania systemów oddymiania w sprawności, jako elementu ochrony przeciwpożarowej budynku, ciąży na właścicielu lub zarządcy obiektu budowlanego. Tu kłania się obsługa posprzedażna i profesjonalny serwis - gwarancyjny i pogwarancyjny, wykonywany w zgodzie z aktualnymi przepisami prawnymi.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2023 poz. 822) przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne powinny być przeprowadzane w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku. Jest to o tyle ważne, iż w razie wystąpienia pożaru chcemy mieć pewność, że system oddymiania zadziała prawidłowo i ludzie zdążą się ewakuować z budynku na czas. Każdorazowo przeprowadzony przegląd powinien być wpisany do Książki Obiektu Budowlanego, a jego brak może być podstawą dla ubezpieczyciela obiektu do odmowy wypłacenia odszkodowania po wystąpieniu pożaru. Dlatego profesjonalny serwis przez cały czas użytkowania obiektu powinien mieć miejsce i nie mam tu na myśli przysłowiowej miejscowej „złotej rączki”, lecz serwis autoryzowany przez producenta.

Co decyduje o tym, czy dany system zadziała właściwie w sytuacji pożaru?

1. Projektowanie: Niezależnie od tego, czy system oddymiania ma obsługiwać kompaktową klatkę schodową czy duży obiekt podzielony na wiele stref, każdorazowo musi zostać zaprojektowany z uwzględnieniem kilku kluczowych parametrów. W projekcie pod uwagę bierze się nie tylko kubaturę i specyfikę obiektu, ale także kąt nachylenia dachu i czynniki zewnętrzne takie, jak strefa klimatyczna czy kierunek wiatru bocznego.
2. Montaż i konfiguracja: Właściwy montaż i konfiguracja urządzeń mają kluczowe znaczenie dla późniejszego działania systemu oddymiania grawitacyjnego. Najlepiej zlecić instalację autoryzowanemu serwisowi, który specjalizuje się w obsłudze urządzeń danej marki. Podczas instalacji i uruchomienia ważna jest współpraca pomiędzy wykonawcą i producentem urządzeń, która pozwala uniknąć błędów montażowych i niepotrzebnych kosztów. Często wymagana jest konsultacja czy po prostu dostęp do dokumentacji technicznej.
3. Kontrola i konserwacja: Kontrola i konserwacja urządzeń, które wchodzą w skład systemu oddymiania, powinny odbywać się okresowo, w regularnych odstępach czasu - raz lub nawet dwa razy do roku w zależności od zaleceń producenta sprzętu. Konserwacja systemu oddymiania powinna zostać podsumowana protokołem, w którym zarządca znajdzie informację o stanie urządzeń, przeprowadzonych czynnościach, zaleceniach i terminach naprawy.

Dodatkowe znaczenie skrótu CSO w kontekście zarządzania

Oprócz znaczenia w kontekście systemów przeciwpożarowych, skrót CSO (podobnie jak CEO, CFO, CMO, CTO, CCO czy CIO) jest również powszechnie stosowany w świecie biznesu i korporacji do określania stanowisk kierowniczych. Trzyliterowe skróty te oznaczają najważniejsze role w firmie, które mają określone obowiązki i wpływ na funkcjonowanie organizacji.

• CEO (Chief Executive Officer): dyrektor generalny lub prezes zarządu, osoba stojąca na czele grupy zarządzającej przedsiębiorstwem, dysponująca ostateczną władzą wykonawczą.
• CFO (Chief Financial Officer): dyrektor finansowy, osoba zajmująca się zarządzaniem środkami finansowymi organizacji, planowaniem i ewidencjonowaniem budżetu.
• CSO (Chief Security Officer): szef działu bezpieczeństwa lub dyrektor ds. ochrony i bezpieczeństwa. Osoba ta odpowiada za rozwój, wdrażanie i zarządzanie odgórnie przyjętą strategią bezpieczeństwa organizacji. Do jej zadań należy identyfikowanie i utrzymywanie zaawansowanych procesów bezpieczeństwa we wszystkich obszarach przedsiębiorstwa, w tym ustanawianie standardów i procedur kontrolnych związanych z zachowaniem własności intelektualnej, ochrony danych osobowych czy ochrony informacji niejawnych. W wielu sytuacjach CSO wprowadza także politykę oraz procedury dotyczące danych w systemach informatycznych, co może prowadzić do wyodrębnienia stanowiska CISO (Chief Information Security Officer), czyli szefa działu bezpieczeństwa informatycznego.
• CIO (Chief Information Officer): dyrektor do spraw informacji, odpowiedzialny za rozwój technologii informacyjnych w przedsiębiorstwie.
• CMO (Chief Marketing Officer): dyrektor marketingu lub kierownik działu marketingu, zajmujący się szeroko pojętym marketingiem firmy, kampaniami reklamowymi, komunikacją z mediami.
• CTO (Chief Technology Officer): dyrektor technologiczny, odpowiedzialny za rozwój technologii w firmie.
• CCO (Chief Commercial Officer): dyrektor handlowy, nadzorujący sprzedaż i rozwój biznesowy firmy.

Każde z wymienionych stanowisk odgrywa ważną rolę w spółce, zapewniając sprawne funkcjonowanie i rozwój organizacji. CEO nadzoruje całość, CFO dba o finanse, CSO o bezpieczeństwo, CMO o marketing, CTO o technologie, CCO o sprzedaż, a CIO o informatykę.

tags: #cso #skrot #oddymiani