W służbach ratowniczych, w tym w Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), kluczowe znaczenie dla skuteczności działań ma sprawna komunikacja oraz jednoznaczna identyfikacja jednostek, pojazdów i sprzętu. Rozwój techniki pożarniczej i rosnąca liczba pojazdów na miejscu zdarzenia wymagały wprowadzenia ustandaryzowanych systemów, które usprawniają koordynację i dowodzenie.
Łączność radiowa w Państwowej Straży Pożarnej
W straży pożarnej najczęstszym sposobem kontaktowania się między sobą jest korespondencja radiowa, dzięki której ratownicy mają ciągły kontakt z dowódcą akcji, dowódca ze stanowiskiem kierowania itp. Podstawą tej komunikacji jest sieć radiowa, czyli zespół trzech lub więcej stacji radiowych (radiotelefonów) pracujących według wspólnych danych radiowych.
Każda komenda PSP (główna, wojewódzka, miejska/powiatowa) ma swój wyznaczony kanał radiowy, na którym pracują wszystkie zastępy prowadzące działania na terenie miasta i powiatu podległego pod daną komendę, np. B021T dla KM PSP Wrocław. Swoje wewnętrzne kanały mają także poszczególne Jednostki Ratowniczo - Gaśnicze.
Tryby pracy radiowej
- SIMPLEX - jest to sposób pracy radiowej, przy której nadawanie i odbiór są umożliwione naprzemiennie w obu kierunkach łącza telekomunikacyjnego przy wykorzystaniu jednej częstotliwości.
- DUPLEX - nadawanie i odbiór są możliwe jednocześnie w obu kierunkach łącza telekomunikacyjnego przy wykorzystaniu dwóch częstotliwości.
Kryptonim to umowny znak rozpoznawczy maskujący przynależność służbową korespondenta - tzw. adres radiotelefoniczny.
Państwowa Straż Pożarna dla potrzeb realizacji łączności radiowej UKF wykorzystuje częstotliwości z pasma pierwszego zakresu 160MHz, będącego w dyspozycji resortu spraw wewnętrznych. Pasmo to zostało podzielone na kanały radiowe z odstępem między nimi 12,5kHz.
System oznakowania pojazdów i sprzętu pożarniczego
Wraz z rozwojem techniki pożarniczej na szczeblu dowodzenia i kierowania działaniami ratowniczo-gaśniczymi pojawiły się problemy w szybkiej i sprawnej identyfikacji jednostek, pojazdów czy sprzętu, takiego jak łodzie ratownicze, przyczepy, kontenery czy motopompy. Często dochodzi do sytuacji, kiedy na miejscu zdarzenia pracuje nie jeden, nie dwa, a kilkanaście pojazdów pożarniczych różnego typu z różnych jednostek.
W związku z powyższym w jednostkach ochrony przeciwpożarowej wprowadzono odpowiednie oznakowanie pojazdów pożarniczych, którego właściwie zinterpretowane mówi odbiorcy o przynależności pojazdu lub sprzętu do jednostki ochrony przeciwpożarowej, jego rodzaju oraz o kryptonimie radiowym. Oznakowanie to jest zgodne z Załącznikiem do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r. Numer operacyjny powinien zostać wykonany według wytycznych zamieszczonych w Załączniku nr 1 do Zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r. oraz późniejszych aktualizacji (np. z 2012 r.).
Generowanie liter i cyfr zgodnie z zasadami określonymi w załączniku do Zarządzenia Komendanta Głównego jest możliwe po pobraniu kroju czcionki (fontu) pt. „Oznakowanie” umieszczonego na stronie Komendy Głównej PSP w dziale Logistyka, Wydział Logistyki i infrastruktury BT-I.
Wyróżniki wizualne pojazdów
- Na samochodach gaśniczych i specjalnych, których kolor lub kształt nadwozia nie sugeruje przynależności do straży pożarnej, może być umieszczony napis w kolorze numeru operacyjnego o treści: "STRAŻ POŻARNA" lub "PAŃSTWOWA STRAŻ POŻARNA".
- Na przednich drzwiach kabin samochodów gaśniczych, specjalnych lub ratowniczych może być umieszczony herb odpowiednio: województwa, powiatu, miasta, emblemat szkoły lub godło PSP. Wysokość herbu, emblematu lub godła powinna wynosić 25 cm.
Numer operacyjny - identyfikacja pojazdów pożarniczych
Oznaczenia operacyjne samochodów PSP - numery operacyjne mają podobne zadanie jak numery rejestracyjne na samochodach i mają za zadanie usprawnienie kierowania i prowadzenia działań ratowniczych poziomu interwencyjnego i taktycznego, poprzez przekazanie uczestnikom tych działań istotnych informacji o przynależności pojazdu (statku) do jednostki ochrony przeciwpożarowej, jego rodzaju oraz o kryterium radiowym.
Od połowy 2002 roku samochody Państwowej Straży Pożarnej zostały oznakowane numerami operacyjnymi. Numer operacyjny jest umieszczany na pojazdach samochodowych straży pożarnych wyposażonych i oznakowanych jako pojazdy uprzywilejowane w ruchu drogowym oraz na statkach pożarniczych.
Numer operacyjny zawiera istotne fragmenty kryptonimu radiowego pojazdu i odnosi się do jednego i tylko jednego samochodu lub statku. Numer operacyjny lub numer na sprzęcie powinien mieć barwę kontrastującą z elementem lub nadwoziem, na którym został umieszczony.
Struktura numeru operacyjnego pojazdu (XXXzYY)
Numery operacyjne dla pojazdów PSP przyjmują format XXXzYY, gdzie:
- XXX (prefix) - oznacza jednostkę, z której pochodzi pojazd, np. 301, 405, 362.
- z (infix) - oznacza kategorię lub typ pojazdu w ramach jednostki, np. w przykładach: 301-D-21, 405-E-25, 362-D-53.
- YY (sufiks) - oznacza rodzaj pojazdu.
Ważna uwaga: Sufiks (YY) na wozach Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) nie ma związku z pełnionymi przez te pojazdy funkcjami. Sufiks w tym kontekście dotyczy wyłącznie PSP.
Znaczenie sufiksów (YY) dla pojazdów PSP
Poniżej przedstawiono przykładowe znaczenia sufiksów dla różnych typów pojazdów Państwowej Straży Pożarnej:
- Pojazdy gaśnicze:
- 20 - lekki gaśniczy
- 21 - pierwszy wyjazdowy
- 22, 23, 24 - gaśniczy
- 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34 - ciężki gaśniczy
- 35 - pierwszy proszkowy
- 36, 37 - proszkowy
- 38, 39 - cysterna wodna
- Pojazdy ratownictwa specjalistycznego:
- 40, 41, 42 - ratownictwa drogowego
- 43, 44, 45 - ratownictwa technicznego
- 46, 47 - samochód oświetleniowy
- 48 - samochód dźwig
- 49 - ciężki ratownictwa drogowego
- 51, 52 - autodrabina
- 53, 54 - autopodnośnik
- 59 - ambulans
- 60, 61, 62, 63, 64, 65 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79 - pojazd specjalistycznej grupy
- 80 - samochód wężowy
- Pojazdy kwatermistrzowskie i operacyjne:
- 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88, 89 - pojazd kwatermistrzowski
- 90, 91, 92 - samochód operacyjny
- 98, 99 - samochód dowodzenia
Oznakowanie sprzętu niebędącego pojazdami (XXX-z-**)
Poza pojazdami, również specjalistyczny sprzęt używany przez straż pożarną jest oznaczony w celu szybkiej identyfikacji. W tym przypadku format oznakowania to XXX-z-**, gdzie XXX to oznaczenie jednostki, z to litera identyfikująca kategorię sprzętu, a ** to jego indywidualny numer.
Infiksy (z) dla sprzętu specjalistycznego
Poniżej przedstawiono litery (infiksy) oraz kategorie sprzętu, które identyfikują:
| Infix (z) | Kategoria sprzętu | Przykłady |
|---|---|---|
| A | Agregaty (powietrzne, prądotwórcze) | agregaty powietrzne, sprężarki, AODO, agregaty prądotwórcze, stacje uzdatniania wody, najaśnice |
| B | Butle ciśnieniowe | butle ciśnieniowe do gazów |
| C | Aparaty oddechowe | aparaty oddechowe |
| H | Sprzęt hydrauliczny, piły | sprzęt hydrauliczny, piły |
| K | Kontenery | kontenery |
| Ł | Łodzie i pontony | łodzie i pontony |
| M | Motopompy | motopompy |
| N | Naczepy | naczepy |
| P | Przyczepy | przyczepy z wyposażeniem ratowniczym oraz ciągnione: motopompy, działka i agregaty |
| R | Sprzęt medyczno-ratowniczy | sprzęt ratownictwa medycznego, nosze, sanie, zestawy ratownicze |
| W | Działka i armatura wodno-pianowa, węże pożarnicze | działka i kurtyny przenośne, armatura wodno-pianowa, węże pożarnicze |
| Z | Zapory, skokochrony, namioty | zapory, skokochrony, namioty |