W mediach pojawiło się szereg błędnych interpretacji zapisów projektu ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz zarzutów dotyczących odpowiedzialności gmin w kontekście braku wyposażenia jednostek OSP, w tym braku samochodów pożarniczych. Poniżej przedstawiamy wyjaśnienia kluczowych kwestii.
Finansowanie i Wyposażenie Jednostek OSP
Gmina jest podmiotem odpowiedzialnym za finansowanie i wyposażenie jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) działających na jej terenie. Obowiązek ten wynika z przepisów prawa, w tym ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz nowej ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Gmina ponosi koszty związane z wyposażeniem, utrzymaniem, wyszkoleniem i zapewnieniem gotowości bojowej OSP.
Obowiązki Gminy wobec OSP
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, gmina ma szereg obowiązków w stosunku do OSP:
- Zapewnienie obiektów, terenów, pojazdów, sprzętu specjalistycznego, środków ochrony indywidualnej, umundurowania i środków łączności oraz ich utrzymanie.
- Ubezpieczenie strażaków ratowników OSP, kandydatów na strażaków ratowników OSP oraz członków młodzieżowych i dziecięcych drużyn pożarniczych. Ubezpieczenie obejmuje odpowiedzialność cywilną oraz następstwa nieszczęśliwych wypadków podczas wykonywania zadań.
- Pokrywanie kosztów badań lekarskich strażaków ratowników OSP, mających na celu stwierdzenie braku przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych.
- Pokrywanie kosztów badań lekarskich kandydatów na strażaków ratowników OSP, mających na celu stwierdzenie braku przeciwwskazań do udziału w szkoleniu podstawowym.
- Bezpłatne umundurowanie członków OSP.
Koszty wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej OSP ponosi gmina, z zastrzeżeniem określonych przepisów. Gmina ma również obowiązek ubezpieczenia członków OSP oraz ponoszenia kosztów okresowych badań lekarskich.
W przypadku, gdy gmina nie posiada własnej jednostki ochrony przeciwpożarowej, jest zobowiązana do zawarcia umowy z gminą sąsiednią, która dysponuje taką jednostką. Podpisanie takiej umowy wymaga uzgodnienia z właściwym komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej. Celem tych rozwiązań jest zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpożarowego na terenie każdej gminy.
Ekwiwalent Pieniężny dla Strażaków OSP
Strażak OSP, który brał udział w działaniach ratowniczych lub akcjach, otrzymuje ekwiwalent pieniężny. Naliczanie ekwiwalentu powinno odbywać się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki do momentu powrotu do macierzystej jednostki. Jest to forma rekompensaty za czas poświęcony na służbę.
Naliczanie ekwiwalentu jest godzinowe, co oznacza, że nawet za akcję trwającą krócej niż godzinę (np. 15 minut) strażak otrzyma pełny ekwiwalent za jedną godzinę. Wysokość ekwiwalentu jest zazwyczaj ustalana w uchwale Rady Gminy.
Ekwiwalent przysługuje strażakowi w momencie złożenia oświadczenia o utracie wynagrodzenia za pracę z powodu udziału w akcji. Dokumentowanie uczestnictwa w akcjach ratowniczych lub szkoleniach jest kluczowe dla umożliwienia gminy wypłaty ekwiwalentu. Najczęściej stosowanym dokumentem potwierdzającym utratę wynagrodzenia jest zaświadczenie wystawione przez pracodawcę, choć możliwe jest również oświadczenie członka OSP.
Umowy i Porozumienia
Wszelkie sprawy dotyczące funkcjonowania OSP w gminie powinny być regulowane przez zawartą umowę. Umowa ta może doregulować lub rozszerzać zakres obowiązków i uprawnień.
W przypadku, gdy gmina nie posiada własnej jednostki OSP, może podpisać porozumienie z gminą sąsiednią, która taką jednostkę posiada. Porozumienie to powinno być uzgodnione z właściwym komendantem powiatowym lub miejskim PSP.
Szkolenia Strażaków OSP
Udział strażaka OSP w działaniach ratowniczych wymaga ukończenia odpowiedniego szkolenia. Wymóg ten został uregulowany w ustawie. Obecnie przewiduje się, że szkolenia z zakresu BHP będą realizowane przez Państwową Straż Pożarną.
Zamysłem ustawodawcy było wykorzystanie potencjału posiadanych uprawnień i umiejętności przez strażaków OSP w PSP. Odbycie przez strażaka OSP wszystkich wymaganych szkoleń jest równoważne z ukończeniem szkolenia w zawodzie strażaka. Strażak OSP posiadający stosowne dokumenty potwierdzające ukończenie szkoleń nie będzie kierowany na szkolenia podstawowe w zawodzie strażak.
Dokumenty normujące organizację i realizację szkoleń strażaków OSP są obecnie nowelizowane w związku z wejściem w życie ustawy o OSP. Do czasu wprowadzenia nowych rozwiązań nie należy rozpoczynać nowych szkoleń dla strażaków OSP, a jedynie dokończyć te już rozpoczęte przed wejściem w życie ustawy. Nowe szkolenia należy realizować zgodnie z zapisami ustawy i programami zatwierdzonymi przez MSWiA.
Materiały szkoleniowe, takie jak prezentacje i konspekty, są przygotowywane przez organizatora szkolenia i prowadzącego zajęcia. Baza Wiedzy na stronie internetowej KG PSP udostępnia materiały dydaktyczne do wykorzystania w ramach działalności służbowej i szkoleniowej.
Odpowiedzialność Kierowców i Ubezpieczenie
Kwestia odpowiedzialności materialnej kierowców pojazdów OSP jest złożona. W przypadku wyrządzenia szkody pracodawcy (gminie) z winy pracownika, ponosi on odpowiedzialność materialną. Pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania.
Członek OSP pełniący funkcję kierowcy może uniknąć odpowiedzialności odszkodowawczej poprzez zawarcie z towarzystwem ubezpieczeniowym umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody na samochodzie bojowym. Niedopuszczalne jest wpisywanie hipoteki na nieruchomości kierowcy jako zabezpieczenia ewentualnych szkód.
W przypadku, gdy pojazd pożarniczy jest własnością OSP, gmina może wspomóc jednostkę w sfinansowaniu składki na ubezpieczenie pojazdu poprzez udzielenie dotacji na podstawie ustawy o ochronie przeciwpożarowej.
Przekazywanie Mienia Gminnego na Rzecz OSP
Gmina może przekazać swoje środki trwałe i pozostałe środki trwałe na rzecz OSP. Przekazanie to może nastąpić w formie umowy użyczenia, która reguluje zasady korzystania z mienia. W takim przypadku mienie pozostaje w ewidencji księgowej gminy.
W przypadku budynków stanowiących własność gminy, w których znajdują się OSP, gmina może pokrywać koszty utrzymania budynku, jeśli umowa użyczenia tak stanowi. W przeciwnym razie, jeśli OSP nie dysponuje środkami, gmina może przekazać środki na ten cel w formie dotacji.
Systemy Informatyczne i Weryfikacja Wniosków
Systemy informatyczne używane do obsługi wniosków o świadczenia będą korzystać z istniejącego „słownika” w celu uniknięcia zróżnicowania wpisów. Dokonywana będzie weryfikacja danych takich jak PESEL, NIP, numer konta bankowego oraz REGON. Systemy te będą również weryfikować, czy dana osoba nie złożyła wniosku w kilku miejscach.
Komenda Główna PSP wraz z wykonawcą pracuje nad możliwością generowania decyzji (pozytywnej lub negatywnej) już w pierwszym etapie wdrożenia Systemu Świadczenia Ratowniczego.
🚨 STRAŻ POŻARNA – Film edukacyjny | Zawód STRAŻAK 🚒🔥
Podsumowanie Kwestii Finansowych
Kwestie finansowania OSP przez gminy od lat budzą kontrowersje. Podstawą prawną dla finansowania działalności OSP są:
- Ustawa o samorządzie gminnym (art. 7 ust. 1 pkt 14), która wymienia ochronę przeciwpożarową jako zadanie własne gminy.
- Ustawa o ochronie przeciwpożarowej (uchylona), która określała koszty ponoszone przez gminę.
- Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, która precyzuje zakres zadań gminy w zakresie wspierania OSP.
Gmina jest zobowiązana do ponoszenia kosztów wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej OSP, w tym zakupu umundurowania, ubezpieczenia oraz pokrywania kosztów badań lekarskich.
Zgodnie z nową ustawą:
- Gmina zapewnia OSP obiekty, tereny, pojazdy, sprzęt specjalistyczny, środki ochrony indywidualnej, umundurowanie, środki łączności oraz ich utrzymanie.
- Gmina zapewnia ubezpieczenie strażaków ratowników OSP i kandydatów, członków młodzieżowych i dziecięcych drużyn pożarniczych.
- Gmina pokrywa koszty badań lekarskich strażaków ratowników OSP i kandydatów.
Organy nadzoru finansowego nad samorządem gminnym (Regionalne Izby Obrachunkowe) wielokrotnie zajmowały stanowisko w sprawie możliwości finansowania przez gminy różnych aspektów działalności OSP. Zazwyczaj dopuszczano finansowanie działań związanych z wyposażeniem, utrzymaniem i gotowością bojową, podczas gdy wydatki na uroczystości czy zakup sztandaru były uznawane za niedopuszczalne.
Ważne jest, aby gminy wywiązywały się ze swoich ustawowych obowiązków finansowych wobec OSP. W przypadku braku finansowania lub jego niewystarczającego poziomu, jednostki OSP mogą podejmować działania w celu zwrócenia uwagi na swoje potrzeby, np. poprzez pisma do komend PSP lub organów samorządowych.