W obliczu zagrożenia pożarowego kluczowe jest zastosowanie odpowiednich środków gaśniczych. Ze względu na wygodę użycia najczęściej wykorzystywane są gaśnice, które posiadają wyraźne oznaczenia literowe świadczące o tym, do gaszenia jakiego rodzaju pożarów są przeznaczone.
Dobór odpowiedniego środka gaśniczego
Należy pamiętać o tym, żeby do gaszenia pożarów użyć odpowiednich środków. Tak więc do pożarów z grupy A używana jest woda, piana gaśnicza, proszek gaśniczy, dwutlenek węgla. Do grupy B przeznaczone są piana gaśnicza, proszek gaśniczy, dwutlenek węgla oraz halon. Natomiast do grup C i E stosuje się proszek gaśniczy, dwutlenek węgla oraz halon.
Podczas doboru środka gaśniczego należy również pamiętać o tym, aby straty wywołane naszą działalnością nie były większe niż straty spowodowane samym pożarem. Na przykład, do gaszenia książek nie jest wskazana gaśnica pianowa. Choć ugasi ogień, to zmoczy również materiały, powodując dodatkowe zniszczenie zbioru. Ponadto, gaśnicy pianowej nie można wyłączyć, zanim się całkowicie nie opróżni. Gaśnica proszkowa z kolei powoduje ogromne zapylenie pomieszczenia.
Należy również pamiętać o tym, że przy użyciu gaśnic (żadnego typu) nie można gasić płonących na ludziach ubrań - do tego celu należy użyć koca gaśniczego. Obowiązuje również całkowity zakaz gaszenia przy użyciu wody lub gaśnic pianowych urządzeń pod napięciem, ponieważ grozi to porażeniem prądem. Woda nie nadaje się również do gaszenia metali oraz karbidu, a także tłuszczy, paliw i olejów.
Opis środków gaśniczych
Gaśnica pianowa
Jest przeznaczona do gaszenia pożarów grupy A i B. Jest wykonana z metalowego pojemnika o kształcie cylindrycznym, na którym znajduje się dysza do wyrzutu środka gaśniczego, zbijak do uruchomienia gaśnicy, uchwyty i instrukcja obsługi. Wnętrze gaśnicy wypełniają środki alkaliczne w roztworze wodnym środka pianotwórczego oraz kwas w podwieszonym pojemniku. Po uruchomieniu gaśnicy, czyli po uderzeniu zbijakiem o twardy przedmiot, następuje zmieszanie obu cieczy, wydzielenie dużej ilości związku węgla, tworzenie się piany i podwyższenie ciśnienia, które wyrzuca pianę na zewnątrz.
Gaśnica śniegowa (dwutlenek węgla)
Przeznaczona do gaszenia pożarów grupy B, C i D. Do wyrzucania środka gaśniczego służy dysza wylotowa połączona z korpusem za pomocą elastycznego węża. W głównej części ma zawór i dźwignię do uruchomienia gaśnicy, a z boku uchwyt. Wnętrze gaśnicy jest wypełnione ciekłym dwutlenkiem węgla, który po otwarciu zaworu wydostaje się na zewnątrz, gwałtownie się rozpręża i przechodzi w stan gazowy.
Gaśnica proszkowa
Zawiera proszek gaśniczy pod stałym ciśnieniem, na przykład azotu, znajdującego się w dodatkowym zbiorniku w korpusie gaśnicy.
Gaśnica halonowa
Wypełniona cieczą o bardzo niskiej temperaturze parowania. W trakcie gaszenia wydzielają się gazy szkodliwe dla zdrowia. Obecnie wycofuje się ten typ gaśnic z użycia.
Hydronetka
Przenośny pojemnik wyposażony w zbiornik, pompkę tłoczną i wężyk z prądowniczką. Zestaw zawiera około 15 litrów wody. Hydronetka wodna to niewielki, lecz wydajny sprzęt gaśniczy. Jej największym atutem są rozmiary oraz fakt, że jest przenośna. Świetnie sprawdzi się w gaszeniu niewielkich pożarów, które znajdują się w trudno dostępnych miejscach. Najczęściej strażacy używają hydronetek do gaszenia ściernisk, traw czy ściółki leśnej. Tego typu sprzęt posiada zbiornik na wodę, z którego płyn wydobywa się za pomocą pompki. Obsługiwana przez strażaka, pozwala dozować wodę w danym momencie. Na rynku dostępne są różne rodzaje hydronetek, w tym odmiany plecakowe o pojemności między 17 a 25 litrów, które dzięki specjalnym pasom można nosić na plecach, co zapewnia większą swobodę pracy. Dostępne są również hydronetki plastikowe, produkowane z lekkiego, ale trwałego tworzywa PCV, a także hydronetki metalowe, które sprawdzają się w akcji i są często spotykane podczas zawodów strażackich. Hydronetki są niezbędnym elementem w każdej jednostce straży pożarnej, używanym zarówno w jednostkach państwowych, jak i ochotniczych. Poza wodą mogą również podawać pianę gaśniczą. Specjalnie skonstruowany zbiornik hydronetki daje gwarancję, że płyn nie wydostanie się poza jego obszar. Dostępne są modele akumulatorowe, ułatwiające pracę podczas pożaru traw, a także modele takie jak Hydronetka plecakowa ERGO S1 z lancą dalekiego zasięgu, dwuwarstwowa Hydronetka plecakowa ERMAK o pojemności 25l dostosowana do podawania wody lub piany gaśniczej, czy Hydronetka plecakowa wodna HPE-19/M z pompką umożliwiającą wytwarzanie zwartego lub rozproszonego strumienia wody.
Koc gaśniczy
Wykonany z tkaniny niepalnej o powierzchni około 2 m². Kocem okrywa się źródło ognia, a obrzeża dokładnie dociska do podłoża, ograniczając w ten sposób dostęp tlenu do palącego się materiału.
Agregat gaśniczy
Sprzęt gaśniczy wyposażony w koła, mający zapas środków gaśniczych w ilości większej niż 20 kg (od 25 kg do 750 kg). Agregaty dzielimy na pianowe, halonowe, proszkowe i śniegowe.
Klasyfikacja gaśnic i ich zastosowanie
Gaśnice proszkowe, śniegowe, pianowe oraz zestawy gaśnicze przewoźne przeznaczone są do gaszenia różnych grup pożarów. Każda gaśnica pochodząca ze sklepu PPOŻ posiada odpowiednie certyfikaty dopuszczające ją do użycia jako sprzęt przeciwpożarowy.
- Gaśnica A - do gaszenia ciał stałych.
- Gaśnica B - do gaszenia cieczy i ciał stałych topiących się.
- Gaśnica C - do gaszenia gazów.
- Gaśnica D - do gaszenia metali.
- Gaśnica F - do gaszenia olejów i tłuszczów (środków gotujących).
Dostępne są gaśnice przenośne o wadze od 1 do 12 kg, a także przewoźne gaśnice o wadze 25-50 kg oraz gaśnice śniegowe. Posiadanie gaśnic to nie tylko wymóg przepisów prawa i warunków ubezpieczenia, ale również zapewnienie podstawowego sprzętu do walki z ogniem.
Obsługa poszczególnych typów gaśnic
Gaśnica proszkowa
Jest to cylindryczny zbiornik zaopatrzony w dźwignię uruchamiającą zawór lub zbijak. Środek gaśniczy wyrzucany jest przez dyszę lub wężyk zakończony prądowniczką przy pomocy gazu obojętnego. Po dostarczeniu gaśnicy w miejsce pożaru zrywamy plombę i wyciągamy zawleczkę blokującą, uruchamiamy dźwignię lub wciskamy zbijak i kierujemy strumień środka gaśniczego na ognisko pożaru. Działanie gaśnicy proszkowej można w każdej chwili przerwać przez zwolnienie dźwigni uruchamiającej lub dźwigni prądowniczki. Ze względu na swoją budowę, gaśnicę podczas użycia należy utrzymywać w pozycji pionowej.
Gaśnica pianowa
Zasady obsługi gaśnicy pianowej są podobne do zasad obsługi gaśnicy proszkowej. Stosuje się ją do gaszenia pożarów grupy AB, co jest oznaczone na piktogramie gaśnicy.
Gaśnica śniegowa
Jest to cylindryczny zbiornik zaopatrzony w zawór i wężyk zakończony dyszą wylotową. Wewnątrz gaśnicy znajduje się skroplony dwutlenek węgla, który po uruchomieniu gaśnicy pod własnym ciśnieniem wydostaje się na zewnątrz, ochładzając się do temperatury około -78°C. Po dostarczeniu gaśnicy w miejsce pożaru zrywamy plombę zabezpieczającą, uruchamiamy zawór i kierujemy strumień środka gaśniczego na ognisko pożaru. Działanie gaśnicy śniegowej można w każdej chwili przerwać, zamykając zawór. Przeznaczona jest zasadniczo do gaszenia pożarów grupy BC oraz materiałów w obrębie urządzeń elektrycznych pod napięciem.
Hydrant wewnętrzny
Jest to urządzenie przeciwpożarowe umieszczone na sieci wodociągowej wewnętrznej, służące do gaszenia pożarów grupy A. Umożliwia dogodne gaszenie ewentualnego pożaru z większych niż gaśnice odległości, a w szczególności przydatny jest do gaszenia pożarów w zarodku oraz do dogaszania pogorzelisk.
Gaszenie urządzeń pod napięciem elektrycznym
Działania gaśnicze w obrębie urządzeń pod napięciem elektrycznym zawsze stanowiły wyzwanie dla strażaków ze względu na możliwość porażenia prądem elektrycznym. Powstaje pytanie, czy możliwe jest gaszenie urządzeń pod napięciem elektrycznym za pomocą wody, piany lub proszku gaśniczego.
Podstawowym źródłem informacji jest ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 16 września 2008 r. w sprawie zwalczania pozarow i innych zagrożeń życia i środowiska. Interpretując te paragrafy pod kątem realnych działań strażackich, jeżeli na miejscu nie ma pracowników Pogotowia Energetycznego, którzy potwierdzają brak prądu w instalacji lub urządzeniu, strażacy przyjmują, że instalacja lub urządzenie cały czas jest pod napięciem. Mimo że rozporządzenie wskazuje bezpośrednio przestrzeganie tych paragrafów tylko przez strażaków PSP, strażacy OSP są również zobligowani do ich przestrzegania. Stan ten jest podyktowany analogią przepisu prawnego (analogia legis), gdzie ze względu na brak konkretnego dla tej grupy rozporządzenia, zastosowanie ma inne, najbliższe rozporządzenie.
Drugim istotnym dokumentem jest ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ENERGII z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych. W paragrafie 23, punkt 3 określono minimalne odstępy w powietrzu od nieosłoniętych urządzeń elektroenergetycznych lub ich części znajdujących się pod napięciem, wyznaczające zewnętrzne granice strefy pracy. Jedną z wartości jest odstęp minimum 30 centymetrów przy napięciu mniejszym lub równym 1000V (1kV). Możemy z tego wywnioskować, że w momencie, gdybyśmy znaleźli się przypadkowo przy urządzeniu pod napięciem do 1000V, aby nie zostać porażonym prądem, musimy zachować odstęp od urządzenia minimum 30 centymetrów.
Norma PN-EN 3-2:1999 „Gaśnice przenośne. Szczelność, badanie przewodności elektrycznej, wymagania szczególne” jest normą dla gaśnic, dzięki której użytkownik końcowy otrzymuje odpowiedź, czy gaśnica z danym środkiem gaśniczym może być wykorzystana do gaszenia pożarów urządzeń pod napięciem elektrycznym. Informacja ta zawarta jest na etykiecie gaśnicy, gdzie widnieje napis np. „Do gaszenia urządzeń elektrycznych do 1000V z odległości powyżej 1m”. Badania dielektryczne przechodzą gaśnice proszkowe, pianowe i płynowe.
Inne możliwości zastosowania konkretnych środków gaśniczych do gaszenia urządzeń lub instalacji pod napięciem elektrycznym można znaleźć w książkach dotyczących taktyki działań gaśniczych lub w opracowaniach strażaków. Możliwości zastosowania konkretnych środków gaśniczych wiążą się ściśle z odstępami, jakie powinniśmy zachować podczas gaszenia. Odległości i konkretne środki gaśnicze pojawiające się w bibliografii na przestrzeni lat były zapożyczane najczęściej z literatury europejskiej.
Norma niemiecka DIN VDE 0132
Norma niemiecka DIN VDE 0132 zawiera przepisy dotyczące gaszenia pożarów i pomocy technicznej w zakresie instalacji elektrycznych:
- Urządzenie pod napięciem niskim:
- Prąd rozproszony wody - odstęp minimum 1 metr.
- Prąd zwarty wody - odstęp minimum 5 metrów.
- Urządzenie pod napięciem średnim:
- Prąd rozproszony wody - odstęp minimum 5 metrów.
- Prąd zwarty wody - odstęp minimum 10 metrów.
Badanie prowadzone przez berlińską straż pożarną (zakończone w 2018 roku) dotyczyło możliwości gaśniczych piany sprężonej (CAFS) w kontekście gaszenia urządzeń pod napięciem elektrycznym.
TAK się gasi pożar gorącego oleju na patelni ....a NIE WODĄ...!!!
Należy pamiętać o okresowych przeglądach sprzętu gaśniczego. Urządzenia elektryczne należy gasić za pomocą gaśnicy proszkowej i śniegowej. Coraz popularniejsze są również gaśnice mgłowe i halonowe. W przypadku urządzeń pod wysokim napięciem od 18 do 24 kV używa się gaśnicy energetycznej (proszkowej lub płynowej).
Czy gaśnica ABC można gasić instalacje elektryczne?
Gaśnica proszkowa ABC ugasi pożar materiałów stałych (np. drewna lub tkaniny), gazów (np. metanu), cieczy i materiałów topiących się (np. farb) oraz sprzętów elektrycznych do 1000 V.
Czy gaśnicą śniegową można gasić urządzenia pod napięciem?
Gaśnicami śniegowymi CO2 można gasić pożary typu BC (pożary cieczy palnych i materiałów topiących się; pożary gazów palnych) oraz urządzeń elektrycznych znajdujących się pod napięciem do 1000 V - przy zachowaniu odległości 1 m od gaszonego sprzętu.