Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) jest organizacją pozarządową utworzoną na takich samych zasadach jak stowarzyszenie. Tym, co odróżnia OSP od innych stowarzyszeń, jest podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska. Jako organizacja typu non-governmental organization (NGO) oraz część tzw. trzeciego sektora, OSP posiada osobowość prawną i działa w oparciu o szereg aktów prawnych.
Podstawy prawne funkcjonowania jednostki
Ochotnicze straże pożarne oraz Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP funkcjonują jako stowarzyszenia na podstawie następujących przepisów:
- Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach.
- Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
- Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Podstawowym dokumentem każdej jednostki jest statut. Stanowi on „konstytucję” organizacji, reguluje zasady jej działania i ułatwia sprawne zarządzanie. Stowarzyszenie jest zobowiązane posiadać zarząd oraz organ kontroli wewnętrznej, a także podlegać wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS).
Struktura władz w OSP
W każdej jednostce OSP, zgodnie z wymogami dla stowarzyszeń, organami władzy są:
- Walne zebranie członków (WZC) - najwyższa władza w OSP, podejmująca decyzje we wszystkich sprawach poddanych pod obrady.
- Zarząd - organ odpowiedzialny za bieżące zarządzanie jednostką.
- Komisja rewizyjna - organ obowiązkowy, pełniący rolę wewnętrznej kontroli. Działa jako wspierający i życzliwy „policjant”, dbający o poprawność działań organizacji.
Zarządzanie zasobami i wolontariat
Ludzie są fundamentem każdej organizacji pozarządowej. W OSP kluczowe role pełnią liderzy, zespoły, wolontariusze oraz członkowie Młodzieżowych i Dziecięcych Drużyn Pożarniczych. Zarządzanie tym zasobem wymaga precyzyjnego określenia zadań, zarówno tych ustawowych (zarząd, naczelnik), jak i tworzonych lokalnie.
Wolontariusze są angażowani w OSP na takich samych zasadach jak w innych stowarzyszeniach. Ich pomoc jest bezcenna i często umożliwia realizację działań statutowych. Warto pamiętać, że bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie OSP, którzy ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65. roku życia.
Zarządzanie wolontariatem
Finansowanie działalności i konkursy ofert
Jednostki OSP mogą pozyskiwać fundusze z różnych źródeł, w tym z 1% podatku dochodowego czy dotacji celowych z budżetów gminy, powiatu i województwa. Kluczowym sposobem finansowania jest udział w otwartych konkursach ofert na realizację zadań publicznych.
Zasady udziału w konkursach
Aby skutecznie ubiegać się o środki, jednostka musi przejść przez procedurę konkursową:
| Etap | Działanie |
|---|---|
| Ogłoszenie | Organ administracji publicznej ogłasza konkurs na stronie internetowej. |
| Oferta | Jednostka przygotowuje i składa ofertę zgodnie z wymogami. |
| Wybór | Komisja konkursowa ocenia oferty i wyłania zwycięzcę. |
| Realizacja | Podpisanie umowy i wykonanie zadania publicznego. |
| Rozliczenie | Złożenie sprawozdania merytorycznego i finansowego. |
Ważnym elementem współpracy z samorządem jest roczny program współpracy z organizacjami pozarządowymi, uchwalany do 30 listopada roku poprzedzającego. Dzięki niemu OSP może realnie wpływać na kształt działań prowadzonych na danym terenie.
Obowiązki formalne i księgowe
Ochotnicza Straż Pożarna, jako organizacja pozarządowa, musi prowadzić księgowość. Może to być pełna księgowość lub Uproszczona Ewidencja Przychodów i Kosztów (UEPiK). Ponadto, jednostki mają obowiązki związane z zatrudnianiem osób (np. ZUS) oraz konieczność dopełniania formalności rejestrowych w KRS przy każdej zmianie składu zarządu czy adresu siedziby.