Szkolenie podstawowe jest przepustką do udziału w pierwszej akcji ratowniczo-gaśniczej, a jego programy regularnie ewoluują, aby sprostać rosnącym wymaganiom i wyzwaniom. Artykuł ten przedstawia przegląd systemu szkolenia członków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), ze szczególnym uwzględnieniem programu z 2006 roku, jego wpływu na ratownictwo techniczne oraz zmian wprowadzonych w nowszych regulacjach.
Ewolucja Systemu Szkolenia Ochotniczych Straży Pożarnych
Zmieniające się potrzeby i rozwój sprzętu ratowniczego wymuszają ciągłą aktualizację programów szkoleniowych dla strażaków-ratowników. Ewolucja ta jest widoczna w przejściu od starszych systemów do obecnie obowiązujących zasad.
System Szkolenia z 2006 Roku
Dotychczas obowiązujący "System szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych" z 2006 roku był kluczowym dokumentem określającym zakres i formę przygotowania ochotników. Zgodnie z tym programem, istniało szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP, które obejmowało dwie części. Na przykład, szkolenie "część II" z programu z dnia 11 maja 2006 roku trwało łącznie 51 godzin wraz z egzaminem, natomiast część pierwsza tego szkolenia liczyła 60 godzin. Program ten miał na celu uregulowanie wielu kwestii, choć nie był pozbawiony wad.
Wiele jednostek OSP opierało swoje działania na wytycznych z 2006 roku, a strażacy zdobywali uprawnienia dowódców oraz specjalistyczne kwalifikacje, takie jak kursy operatorów aparatów ochrony dróg oddechowych (ODO) czy ratownictwa technicznego.
Nowe Zasady z Lutego 2022 Roku
Od lutego 2022 roku obowiązują nowe "Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych". Obecnie szkolenia podstawowe realizowane są w oparciu o program szkolenia podstawowego strażaka ratownika OSP z dnia 4 marca 2022 roku. Wraz z wprowadzeniem nowych zasad, zmianie uległ zakres tematyczny i godzinowy poszczególnych szkoleń, w tym szkoleń podstawowych, dla kierowców-konserwatorów oraz kierujących działaniem ratowniczym.
Szkolenie Podstawowe Strażaka-Ratownika OSP (Ogólne Zasady)
Szkolenie podstawowe ma na celu przygotowanie strażaków-ratowników do szerokiego spektrum działań ratowniczo-gaśniczych.
Warunki Uczestnictwa i Organizacja
- W szkoleniu podstawowym mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat i nie przekroczyły 65 lat.
- W przypadku osób nieletnich wymagana jest zgoda rodziców/prawnych opiekunów na udział w szkoleniu. Osoby niepełnoletnie, które zdały egzamin, otrzymują zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, natomiast w działaniach ratowniczo-gaśniczych będą mogły brać udział po ukończeniu 18 roku życia.
- Warunkiem udziału w szkoleniu jest bycie członkiem jednostki OSP, która jako jedyna może skierować na kurs.
- Szkolenie realizowane jest przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej (PSP).
- Może być realizowane stacjonarnie lub w zakresie teoretycznym przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość. Zajęcia praktyczne powinny być realizowane z zachowaniem zasady: 1 instruktor na 4-10 słuchaczy.
Przebieg Szkolenia
Szkolenie podstawowe rozpoczyna się spotkaniem organizacyjnym, podczas którego realizowana jest tematyka instruktażu ogólnego w ramach szkolenia wstępnego BHP. Po przeprowadzeniu instruktażu kursant otrzymuje kartę szkolenia wstępnego z zakresu BHP. Następnie w macierzystej jednostce OSP naczelnik przeprowadza instruktaż stanowiskowy dla kursantów i potwierdza to wpisem w otrzymanej wcześniej karcie szkolenia.
Zakres tematów poruszanych na szkoleniu podstawowym jest bardzo szeroki i obejmuje między innymi:
- Bezpieczeństwo i higiena pracy
- Służba wewnętrzna
- Podstawy organizacji akcji gaśniczej
Szkolenie z ratownictwa technicznego OSP Cięcina.
Egzaminy
Egzamin składa się z części teoretycznej, praktycznej oraz z BHP. Do egzaminu praktycznego zostają zakwalifikowane osoby, które zrealizowały zagadnienia poruszane na szkoleniu, otrzymały zaliczenie z części teoretycznej egzaminu i zaliczyły test w komorze dymowej.
- Jeżeli zajęcia teoretyczne realizowane były przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość, część teoretyczna egzaminu przeprowadzana jest po ukończeniu modułu teoretycznego i przed rozpoczęciem zajęć praktycznych.
- W przypadku gdy zajęcia teoretyczne odbywały się stacjonarnie, cały egzamin jest organizowany na zakończenie szkolenia.
- Egzamin z części teoretycznej jest egzaminem pisemnym, zazwyczaj składającym się z kilkudziesięciu pytań zamkniętych jednokrotnego wyboru. Zostaje zaliczony, jeżeli zdający uzyskał minimum 70% możliwych do zdobycia punktów.
- Na egzaminie praktycznym sprawdza się umiejętność posługiwania się specjalistycznym sprzętem, znajomość zasad prowadzenia korespondencji radiowej czy znajomość przepisów BHP.
- Egzamin z zakresu BHP przeprowadzany jest na zakończenie szkolenia i składa się z testu (minimum 10 zadań wielokrotnego wyboru z jedną prawidłową odpowiedzią).
Kwalifikacje i Uprawnienia w Ratownictwie Technicznym i Medycznym
Specjalistyczne szkolenia są kluczowe dla efektywnego działania OSP, zwłaszcza w zakresie ratownictwa technicznego i medycznego.
Szkolenie w Zakresie Aparatów Ochrony Dróg Oddechowych (ODO)
Szkolenie w zakresie aparatów ODO jest obowiązkowe dla strażaków biorących udział w akcjach w środowisku zadymionym lub toksycznym. Wielu strażaków OSP, którzy ukończyli kurs podstawowy przed 2006 rokiem, musi zaliczyć dodatkowe szkolenie w zakresie obsługi aparatów ODO, aby ich uprawnienia były aktualne w świetle nowych programów szkolenia.
Komora Dymowa: Testy Odporności Psychofizycznej
Zgodnie z zasadami zatwierdzonymi przez Komendanta Głównego PSP, strażacy OSP włączeni do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) mają obowiązek przystępować do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat. Celem testu jest sprawdzenie odporności strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych, obejmujących orientację oraz zdolność do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności.
Kartę skierowania podpisuje właściwy komendant gminny, prezes OSP lub naczelnik OSP kierujący na test. Próba wysiłkowa (bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca) realizowana jest w obuwiu sportowym, a ścieżka treningowa pokonywana jest w obuwiu specjalnym. Nie zaliczenie komory dymowej, podobnie jak w systemach szkoleniowych w Niemczech (np. w Bawarii), może skutkować brakiem możliwości wyjeżdżania do akcji.
Kwestia Uznawania Dotychczasowych Uprawnień
Nowe regulacje wprowadziły zmiany w uznawaniu kwalifikacji zdobytych na podstawie wcześniejszych programów. Osoby, które ukończyły kursy dowódców OSP według dotychczasowych programów, zachowują swoje uprawnienia pod warunkiem ukończenia szkolenia strażaków-ratowników OSP część II (według systemu z 2006 roku) lub spełnienia warunków określonych w odpowiednich punktach Systemu Szkolenia, czyli ukończenia szkolenia według „Programu Szeregowców Ochotniczych Straży Pożarnych” oraz szkolenia przygotowującego do pracy w aparatach oddechowych. W przypadku braku tych szkoleń według nowego programu, konieczne jest uzupełnienie kwalifikacji przez odbycie drugiej części szkolenia szeregowych. Jest to często przedmiotem dyskusji i poczucia urażonych strażaków, którzy posiadali już sprzęt do ratownictwa technicznego i regularnie się na nim szkolili, a mimo to muszą przechodzić dodatkowe kursy.
Wyzwania i Kontrowersje Związane z Nowymi Programami
Wprowadzenie nowych systemów szkoleniowych, choć często podyktowane potrzebą unowocześnienia, wiąże się z szeregiem wyzwań i kontrowersji, szczególnie w kontekście licznych i doświadczonych kadr OSP.
Konieczność Doszkalania Doświadczonych Strażaków
Jednym z najbardziej dyskusyjnych aspektów jest nakaz doszkalania strażaków ochotników posiadających szkolenia według starego systemu. Strażacy, którzy od lat posiadają sprzęt do ratownictwa technicznego i aparaty oddechowe, regularnie się na nim szkolą i prowadzą działania ratownicze, często czują się urażeni koniecznością ponownego przechodzenia przez kursy. Taka polityka, mimo że ma na celu ujednolicenie kwalifikacji, bywa postrzegana jako dyskwalifikacja zdobytej wiedzy i umiejętności, wymagająca dodatkowego czasu i wysiłku dla "kawałka świstku papieru". Postuluje się, aby nowe zasady szkoleń dotyczyły głównie nowo wstępujących do OSP oraz strażaków z jednostek, które dopiero otrzymują nowy sprzęt.
Brak Uściśleń i Problemy Organizacyjne
System szkolenia bywa krytykowany za brak uściśleń, na przykład w kwestii kwalifikacji i uprawnień do prowadzenia zajęć dydaktycznych przez funkcyjnych Związku OSP, a także podmiotów uprawnionych do prowadzenia szkoleń z zakresu pierwszej pomocy. Problemy organizacyjne, takie jak trudności z kontaktem z wojewódzkimi ośrodkami szkolenia PSP czy niedostateczna ilość szkoleń dla dowódców OSP, dodatkowo utrudniają realizację programów. Zdarzają się również sytuacje, gdzie wojewódzkie ośrodki szkolenia PSP kwestionują ilość godzin kursów, pomimo zapisów w Systemie Szkolenia, co prowadzi do sztucznego wydłużania szkoleń.
Zauważalne jest także, że mimo ustawowego obowiązku PSP do szkolenia OSP, ochotnicy często muszą sami organizować sobie szkolenia, aby zapewnić ciągłość i rozwój swoich umiejętności.
Dostępne Zasoby i Materiały Szkoleniowe
Wspierając proces szkoleniowy, dostępne są różnorodne materiały i platformy edukacyjne, które ułatwiają strażakom zdobywanie i utrwalanie wiedzy.
Platforma Edukacyjna wint.pl
Komenda Powiatowa PSP w Brzozowie, między innymi, informuje o uruchomieniu platformy edukacyjnej www.platforma.wint.pl. Serwis ten zawiera materiały szkoleniowe z zakresu ratownictwa dla członków OSP w ramach "Systemu szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych" z 2006 roku. Możliwość logowania do serwisu, opartego na loginie i haśle, wymaga wcześniejszej rejestracji użytkownika za pomocą kodu dostępu przyznanego dla danej jednostki OSP.
Materiały Pomocnicze
Materiały pomocne dla OSP znajdują się w dziale "IV" platformy. Dostępne są również materiały szkoleniowe w formie prezentacji (.pps), które obejmują teoretyczną część poszczególnych szkoleń. Są one dostępne na stronach internetowych, oferując dodatkowe wsparcie w przygotowaniu do egzaminów i pogłębianiu wiedzy.