Wprowadzenie - "koktajl" chorób
Lekarze ostrzegają przed groźnym "koktajlem" chorób. Jednoczesne zachorowanie na ospę wietrzną i szkarlatynę może być dla dziecka niebezpieczne. Eksperci przestrzegają, że takie połączenie infekcji może znacznie utrudnić leczenie i zwiększać ryzyko powikłań. Brytyjska Agencja Bezpieczeństwa Zdrowia (UKHSA) ostrzega rodziców w Wielkiej Brytanii, że wzrasta liczba przypadków połączenia ospy wietrznej i szkarlatyny, a taka "mieszanka" chorób występuje także w Polsce. Bakterie wywołujące szkarlatynę (paciorkowce grupy A) mogą infekować zmiany skórne występujące w przebiegu ospy wietrznej, co grozi głębokim zakażeniem skóry i tkanki podskórnej.
Ospa wietrzna - charakterystyka i przebieg
Przyczyny i zakaźność
Ospa wietrzna to jedna z najczęstszych i najbardziej zakaźnych chorób występujących u dzieci. Jest ona wywołana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV - Varicella-zoster virus). Wirus przenosi się drogą kropelkową, a infekcja może szerzyć się również poprzez kontakt bezpośredni i łożysko. Uwagę zwraca fakt, że wirus może przenosić się również z ruchem powietrza na odległość nawet kilkudziesięciu metrów, stąd nazwa tej choroby - ospa wietrzna.
Po bezpośrednim kontakcie z domownikiem chorym na ospę ryzyko zachorowania u osoby nieuodpornionej wynosi nawet 90%. Również w przypadku chorego na półpaśca ryzyko to jest wysokie i wynosi 20-40%. Chory zaraża już na dwa dni przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki i jest zakaźny aż do przeschnięcia wszystkich zmian skórnych, co trwa zwykle 6-7 dni. Okres wylęgania ospy wietrznej, czyli czas od zaatakowania organizmu przez wirus do pierwszych objawów, to około 14-21 dni. Na ospę wietrzną chorują najczęściej dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, najczęściej do 10 roku życia.
Po przebytym zakażeniu wirus w postaci utajonej pozostaje w naszym organizmie i w sprzyjających dla niego warunkach, np. przy spadku odporności, ulega reaktywacji i prowadzi do rozwoju półpaśca. Ospa wietrzna może wystąpić tylko raz, natomiast półpasiec kilkakrotnie, z wyjątkiem osób z głębokim niedoborem odporności, u których istnieje ryzyko ponownego zachorowania na ospę wietrzną.
Objawy ospy wietrznej
Ospa wietrzna przebiega w bardzo charakterystyczny sposób. Wirus mnoży się w tkance chłonnej migdałków i gardła, następnie namnaża się w organizmie, aby ostatecznie trafić do błony śluzowej górnych dróg oddechowych (jama nosowa, gardło, krtań) oraz skóry, gdzie powoduje powstanie wysypki. Wcześniejsze symptomy choroby, występujące 2-3 tygodnie po zakażeniu, mogą przypominać przeziębienie. Przez kilka dni dziecko może czuć się osłabione, mieć gorączkę i katar. U młodzieży i dorosłych pojawiają się tzw. objawy zwiastunowe, takie jak podwyższona temperatura ciała, ból głowy i mięśni, złe samopoczucie, katar i ból gardła, a także przemijające zaczerwienienie skóry. Przypomina ono płoniczą wysypkę i pojawia się przed wystąpieniem właściwych dla ospy wykwitów. Może pojawić się również ból brzucha i biegunka.
Choroba zaczyna się gorączką i pojawieniem wysypki. Pierwsze pęcherzyki pojawiają się na tułowiu, twarzy, głowie, a następnie kończynach. Wysypka jest swędząca, a jej obraz jest na tyle charakterystyczny, że stanowi podstawę rozpoznania. Wysiew zmian przebiega z rzutami przez 6-7 dni. Charakterystyczna jest wielopostaciowość zmian, która przez lekarzy określana jest jako "obraz gwiaździstego nieba". Jednocześnie widoczne są plamki, grudki, pęcherzyki wypełnione płynem (zawierającym duże ilości wirusa), a także krostki i strupki. Te ostatnie po około tygodniu odpadają, pozostawiając blizny, które z czasem znikają. Strupki pojawiają się na całym ciele, nawet we wnętrzu jamy ustnej i na narządach płciowych.
Diagnostyka i leczenie ospy
Zmiany skórne w przebiegu ospy wietrznej są na tyle charakterystyczne, że zwykle nie stanowią problemu diagnostycznego. W razie wątpliwości lekarz może przeprowadzić dodatkową diagnostykę, która obejmuje wykonanie badań serologicznych, izolację wirusa z płynu pęcherzykowego, a także wykrywanie materiału genetycznego wirusa (metoda PCR).
Leczenie ospy u dzieci polega na zbijaniu gorączki i łagodzeniu świądu. Zwykle obejmuje postępowanie objawowe. Zaleca się odpoczynek w łóżku, właściwe nawodnienie oraz przestrzeganie higieny (codzienna kąpiel). Przeciwgorączkowo należy stosować paracetamol. Leki przeciwhistaminowe zmniejszają nasilenie towarzyszącego świądu i potrzebę drapania, które może powodować nadkażenie wykwitów i powstawanie blizn. W przypadku ospy wietrznej o ciężkim przebiegu stosuje się leczenie przeciwwirusowe - acyklowir.
Warto zaznaczyć, że obecnie nie jest zalecane stosowanie pudru, który może przyczynić się do powstania nadkażeń bakteryjnych w obrębie zmian skórnych. Można natomiast stosować Octenisept, a do kąpieli dodawać roztwór nadmanganianu potasu (woda powinna mieć lekko różowy kolor), co powoduje przysuszenie pęcherzyków. Nie wolno pocierać skóry gąbką ani ręcznikiem - osuszanie musi być delikatne, niepodrażniające. By zapobiec rozdrapywaniu strupków przez dziecko, trzeba przyciąć mu paznokcie, a najlepiej zakładać bawełniane rękawiczki. Jeśli dziecko ma krostki we wnętrzu jamy ustnej, nie wolno mu podawać kwaśnych napojów, pokarm zaś najlepiej przygotowywać w postaci papek (i również unikać potraw o kwaskowym smaku). Ważne jest, aby nie podawać choremu dziecku leków na bazie ibuprofenu, który może obniżać odporność.
Powikłania ospy wietrznej
Najczęstszym powikłaniem ospy wietrznej są nadkażenia bakteryjne zmian skórnych, takie jak liszajec, róża, ropowica, zapalenie tkanki łącznej, zakażenie paciorkowcami lub gronkowcami, sepsa, martwicze zapalenie powięzi. Jeśli dojdzie do nadkażenia, wykwity ustępują zwykle z pozostawieniem blizn. Zmiany pojawiające się na błonie śluzowej jamy ustnej mogą być bolesne i skutecznie zniechęcać dzieci do przyjmowania płynów, co stwarza ryzyko odwodnienia, szczególnie u najmłodszych pacjentów. Groźne są również zmiany, które pojawiają się w obrębie oka, ponieważ mogą doprowadzić do upośledzenia widzenia.
Powikłania neurologiczne najczęściej pojawiają się podczas okresu zdrowienia i związane są z nadmierną reakcją immunologiczną. Typowym, choć rzadkim, powikłaniem jest zapalenie móżdżku, które występuje głównie u dzieci w wieku przedszkolnym. Objawia się zaburzeniami równowagi, skandowaną mową, drżeniem zamiarowym, oczopląsem i innymi objawami neurologicznymi. Innym rzadko występującym powikłaniem jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, stanowiące zagrożenie życia. Do znacznie rzadszych schorzeń występujących na skutek ospy można zaliczyć zapalenia stawów, wątroby, nerek i mięśnia sercowego. Osoby z osłabioną odpornością, w tym noworodki, są bardziej narażone na ciężki przebieg ospy wietrznej i rozsiew uogólniony choroby, co może stanowić zagrożenie życia.
Zapobieganie ospie wietrznej - szczepienia
Najlepszym sposobem zapobiegania infekcjom jest tzw. immunoprofilaktyka, czyli stosowanie szczepień ochronnych. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywy, osłabiony szczep wirusa. Jej skuteczność jest bardzo wysoka (przekracza 95%), jest również szczepionką bezpieczną i dobrze tolerowaną. Zalecana jest u zdrowych dzieci już od 9 miesiąca życia. Szczepienie zalecane jest również w przypadku kontaktu z chorą osobą (nawet do 5 dni od kontaktu) - łagodzi objawy choroby lub całkowicie zapobiega zachorowaniu. Szczepionka podawana jest podskórnie, w dwóch dawkach. Wielu lekarzy utrzymuje, że przechorowanie ospy w dzieciństwie jest najskuteczniejszym sposobem nabycia odporności na wirusa ospy, który powoduje również inną chorobę - półpaśca. Dlatego zaleca się zaszczepienie przeciwko temu wirusowi kobietom planującym ciążę, które nie chorowały na ospę w dzieciństwie, a także osobom o obniżonej odporności.
Szkarlatyna - charakterystyka i przebieg
Co to jest szkarlatyna (płonica)? Przyczyny i zakaźność
Szkarlatyna, inaczej płonica, to choroba zakaźna o podłożu bakteryjnym, powodowana przez szczepy paciorkowców Streptococcus pyogenes, które produkują egzotoksyny. Bakterie wywołujące szkarlatynę są jednocześnie przyczyną anginy. Infekcję powodują szczepy paciorkowców, które produkują egzotoksyny. Nie wszystkie mają zdolność wytwarzania egzotoksyn. U części pacjentów angina paciorkowcowa może przekształcić się w szkarlatynę, jeśli szczep bakterii odpowiedzialnych za rozwój anginy wytwarza toksynę, na którą pacjent nie jest odporny. Szkarlatyna jest silnie zaraźliwa, a bakterie roznoszą chorzy na szkarlatynę lub na anginę. Zakażenie szerzy się drogą kropelkową, a także przez bezpośredni kontakt z wydzielinami z dróg oddechowych chorego lub jego śliną, a także przez przedmioty lub pokarm zarażone przez chorego. Znacznie rzadziej bakterie wnikają do organizmu przez uszkodzoną skórę - jest to tzw. szkarlatyna przyranna.
Zakażenie paciorkowcami najczęściej dotyczy dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym (od 3 do 10 roku życia). Na szkarlatynę nie chorują niemowlęta, ponieważ posiadają one odporność bierną w wyniku przekazania przez matkę swoistych przeciwciał w czasie ciąży. Chorują również dorośli, choć znacznie rzadziej niż dzieci. Nosicielstwo paciorkowców z grupy A może dotyczyć znacznej ilości osób (nawet do 20% populacji). Nosiciel paciorkowca może nieświadomie przenosić drobnoustroje na osoby z bliskiego otoczenia. Częstość infekcji rośnie w okresie jesienno-zimowym.
Okres wylęgania szkarlatyny jest stosunkowo krótki i wynosi od 12 godzin do 5-7 dni, najczęściej 2-5 dni. Chora osoba przestaje być zaraźliwa po około dobie od rozpoczęcia kuracji antybiotykiem. Jeśli chory nie jest odpowiednio leczony, może zarażać kolejne osoby przez wiele tygodni. W przeciwieństwie do większości chorób wieku dziecięcego, na szkarlatynę można chorować wiele razy. Do ponownego zakażenia dziecka lub dorosłego dochodzi w wyniku kontaktu z paciorkowcem, który produkuje inną egzotoksynę. Paciorkowce posiadają zdolność wytwarzania różnych toksyn, dlatego kontakt z innym typem toksyny może wywołać ponowny rozwój szkarlatyny.
Objawy szkarlatyny
Szkarlatyna to choroba zakaźna, która ma nagły i gwałtowny początek. Początek choroby jest dość ostry. Dziecko jest wyraźnie osłabione, czuje się bardzo źle i gorączkuje. Temperatura ciała może sięgać 39-40°C. Inne objawy szkarlatyny to silny ból gardła i ból podczas przełykania (gardło jest szkarłatne, wręcz „płonące”), ból głowy, dreszcze, ból brzucha, uporczywe nudności, wymioty, zapalenie migdałków oraz powiększone, bolesne węzły chłonne szyi. Kaszel i katar nie występują w przebiegu szkarlatyny. Język dziecka pokrywa się białym nalotem, słabszym na brzegach. Po 12-36 godzinach od zakażenia pojawia się wysypka.
Wysypka (tzw. płonicza) pojawia się w drugiej dobie choroby (sporadycznie w pierwszej). Na początku choroby można zauważyć ją w zgięciach stawów i na tułowiu, stopniowo rozprzestrzenia się na kolejne partie ciała. Wysypka ma postać drobnych plamek lub grudek o lekko czerwonym lub różowym zabarwieniu. Blednie ona pod wpływem ucisku. Skóra staje się chropowata w dotyku, szorstka, jak po uderzeniu drobną, ale ostrą szczoteczką. Rozlewa się na twarzy, z wyjątkiem trójkąta pomiędzy fałdami nosowymi i brodą (tzw. trójkąt Fiłatowa), w okolicach pachowych, w pachwinach i na pośladkach. Wysypka nie występuje na wewnętrznej powierzchni dłoni i podeszwach stóp. Nasilenie wysypki zależy od wrażliwości organizmu na toksyny. Może ona przypominać poparzenie słoneczne, a po jakimś czasie rozległa wysypka może zlewać się w plamy.
W przebiegu szkarlatyny pojawiają się również charakterystyczne zmiany na języku. W pierwszych dniach infekcji pojawia się na nim biały nalot, który zaczyna ustępować zazwyczaj już w drugiej dobie. W kolejnej fazie obserwuje się tzw. "malinowy język" - brodawki językowe są obrzęknięte i mocno zaczerwienione. U niektórych pacjentów można zauważyć też wykwity na podniebieniu. Wysypka zaczyna ustępować po 6-7 dniach. Można zaobserwować wtedy złuszczanie się skóry. Jest to kolejny objaw typowej szkarlatyny. W początkowym okresie złuszczanie naskórka dotyczy skóry twarzy (po ok. 7 dniach), a w kolejnych dniach również tułowia (po 2 tygodniach) oraz dłoni i stóp (po 3 tygodniach).
Objawy szkarlatyny mogą mieć różne nasilenie - od łagodnego po duże, w zależności od ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz funkcjonowania jego systemu odpornościowego. Im łagodniejszy jest przebieg choroby, tym trudniej może być postawić prawidłową diagnozę. U części chorych do rozpoznania choroby dochodzi dopiero wtedy, gdy objawy ustąpią i pojawi się charakterystyczne złuszczanie naskórka, które może trwać nawet kilka tygodni. U osób dorosłych choroba przebiega podobnie jak u dzieci, choć mogą pojawić się większe wypukłe wykwity, a ból brzucha, powszechny u dzieci, jest rzadkością u dorosłych. Wyjątkowo na szkarlatynę zapadają osoby powyżej 45. roku życia.
Diagnostyka i leczenie szkarlatyny
Rozpoznać szkarlatynę można na podstawie dość charakterystycznych objawów, choć zdarza się, że przebieg choroby nie jest typowy. Lekarz diagnozuje płonicę na podstawie badania fizykalnego oraz wywiadu z pacjentem. Wówczas pomocne są badania dodatkowe, takie jak test na obecność antygenów paciorkowca i posiew wymazu z gardła. Pomocne może być również wykonanie morfologii (można wykryć podwyższoną liczbę krwinek białych i granulocytów obojętnochłonnych) oraz oznaczenie CRP. Wartość diagnostyczną ma także test punktowy, tzw. skala Centora i McIsaaca, która pozwala określić prawdopodobieństwo zakażenia paciorkowcem. Alarmujące mogą być też wyniki badań laboratoryjnych krwi.
Szkarlatyna to choroba o podłożu bakteryjnym, dlatego leczenie polega przede wszystkim na przyjmowaniu antybiotyku (najczęściej z grupy penicylin; przez 10 dni). Ich zastosowanie skraca czas utrzymywania się objawów choroby, zmniejsza ryzyko przeniesienia infekcji na kolejne osoby (zakaźność skraca się do pierwszej doby po wprowadzeniu antybiotyku) oraz ogranicza ryzyko pojawienia się groźnych powikłań, takich jak ostra gorączka reumatyczna. W przypadku uczulenia na penicyliny lekarz może zadecydować o podaniu innego antybiotyku. Dawkę preparatu dostosowuje się do wagi pacjenta. Ważne jest ścisłe stosowanie się do zaleceń lekarza i regularne przyjmowanie zaleconego środka, aby uzyskać stałe stężenie leku w organizmie. Nie należy przedwcześnie przerywać leczenia, nawet jeśli objawy szkarlatyny ustąpią.
Dodatkowo można zastosować leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (ibuprofen lub paracetamol) w dawce wyliczonej na podstawie masy ciała, które poprawią komfort chorego. Aby złagodzić dokuczliwe objawy szkarlatyny w obrębie gardła (ból, obrzęk i trudności z przełykaniem), można sięgnąć po leki miejscowe z substancjami znieczulającymi, przeciwbólowymi i odkażającymi (pastylki do ssania lub aerozol). Należy zadbać o nawodnienie pacjenta oraz o odpowiednią, lekko- i łatwostrawną dietę, bogatą w białko. Nie istnieje skuteczna szczepionka przeciwko szkarlatynie. Przebycie płonicy uodparnia tylko na konkretny typ egzotoksyny, która spowodowała pojawienie się objawów szkarlatyny. Jedynym sposobem zapobiegania infekcji paciorkowcowej jest częste mycie rąk i przestrzeganie podstawowych zasad higieny. Dzieci, u których rozpoznano szkarlatynę, nie powinny uczęszczać do przedszkola lub szkoły do momentu upływu pierwszej doby od wprowadzenia antybiotyku.
Powikłania szkarlatyny
Powikłania szkarlatyny nie zdarzają się często, o ile w porę rozpocznie się antybiotykoterapię. Rokowania w takim przypadku są dobre. Nieleczona szkarlatyna ma wyższe ryzyko powikłań i jest obarczona dość wysoką śmiertelnością (15-20%). Możliwe powikłania szkarlatyny to:
- Powikłania ropne: zapalenie ucha środkowego, ropne zapalenie węzłów chłonnych szyjnych, zatok przynosowych, ropowica dna jamy ustnej (angina Ludwiga), zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
- Powikłania immunologiczne: pojawiają się na późnym etapie choroby i głównie u małych pacjentów, są to m.in. ostre kłębuszkowe zapalenie nerek, ostra gorączka reumatyczna (jej objawem może być zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie stawów i zmiany skórne).
- Inne: zapalenie stawów, żółtaczka, zapalenie mięśni.
- Poważnym powikłaniem, które zdarza się bardzo rzadko, jest zespół wstrząsu toksycznego. Jest to stan zagrożenia życia, który wymaga pilnej hospitalizacji.
Jeśli stan dziecka mimo początkowej poprawy pogarsza się, pojawia się nawrót gorączki lub inne, dodatkowe objawy, konieczna jest pilna wizyta u lekarza. Zaburzenia pracy układu krążenia, szmery skurczowe, zapalenie węzłów chłonnych i zapalenie tkanek dna jamy ustnej to tylko niektóre z możliwych powikłań szkarlatyny. Częściej pojawiają się one u pacjentów, którzy nie są odpowiednio leczeni.
Szkarlatyna w ciąży
Nie ma obecnie dowodów na to, że szkarlatyna może być niebezpieczna dla kobiet w ciąży i powodować uszkodzenia płodu. Szkarlatyna rzadko występuje u osób dorosłych. Kobiety w ciąży najczęściej zarażają się paciorkowcami od swoich dzieci, które uczęszczają do szkoły lub przedszkola. W środowisku domowym istnieje ok. 25% szans przeniesienia infekcji na kolejnego członka rodziny. W przypadku wykrycia szkarlatyny u któregoś z domowników, jeśli jest taka możliwość, warto opiekę nad chorym powierzyć innej osobie, aby zmniejszyć ryzyko zarażenia kobiety ciężarnej. Konieczne jest też częste mycie rąk. Pojawienie się objawów choroby u kobiety w ciąży wymaga wizyty u lekarza. Stosuje się wówczas antybiotyki, które uważane są za bezpieczne dla rozwijającego się dziecka i nie zagrażają ciąży.
Jednoczesne występowanie ospy wietrznej i szkarlatyny
Czy to możliwe i dlaczego jest groźne?
Jednoczesne zachorowanie na ospę wietrzną i szkarlatynę jest możliwe i może być dla dziecka szczególnie niebezpieczne. Jest to zjawisko, przed którym ostrzegają lekarze, a Brytyjska Agencja Bezpieczeństwa Zdrowia (UKHSA) odnotowała wzrost liczby takich przypadków. Podobnie, jak wskazują informacje z polskich placówek, odnotowuje się przypadki zarażenia się ospą wietrzną i jednocześnie szkarlatyną.
Główne zagrożenie wynika z faktu, że bakterie wywołujące szkarlatynę (paciorkowce grupy A - Streptococcus pyogenes) mogą infekować uszkodzone zmiany skórne, które są charakterystyczne dla ospy wietrznej. Jeśli ospa i szkarlatyna występują jednocześnie, uszkodzona skóra może zostać zasiedlona przez paciorkowce, co grozi głębokim zakażeniem skóry i tkanki podskórnej. Taka mieszanka dwóch infekcji bakteryjnych (wirusowej i bakteryjnej) znacznie utrudnia leczenie i zwiększa ryzyko poważnych powikłań dla chorego dziecka, w tym ropnych powikłań skórnych, a także tych związanych z infekcją paciorkowcową, jak ostra gorączka reumatyczna czy kłębuszkowe zapalenie nerek.
Wirus atakuje komórkę
Wzrost zachorowań na choroby zakaźne i znaczenie profilaktyki
Statystyki i przyczyny wzrostu
Od początku roku do końca października niedawno odnotowano drastyczny wzrost zachorowań na ospę wietrzną. W porównaniu do poprzedniego roku liczba chorych na wybrane choroby zakaźne, takie jak ospa wietrzna, szkarlatyna, krztusiec, odra, świnka i różyczka, zwiększyła się dwu- lub nawet czterokrotnie. Przykładowo, w tym roku rozpoznano ok. 139 tys. przypadków ospy wietrznej, podczas gdy w analogicznym okresie poprzedniego roku było ich ok. 37 tysięcy. Podobnie na szkarlatynę zachorowało znacznie więcej osób. Tendencja wzrostowa zachorowań na tzw. choroby zakaźne wieku dziecięcego ma związek z jednej strony z pandemią, lockdownem i obostrzeniami, a z drugiej z ruchem antyszczepionkowym, przez który wielu rodziców zdecydowało, że nie podda dzieci szczepieniom ochronnym. Konsekwencje tych czynników widać gołym okiem w statystykach epidemiologicznych.
"Przechorować" vs. "zaszczepić" - stanowisko ekspertów
Przez działalność antyszczepionkowców wiele osób straciło zaufanie do szczepień, wychodząc z założenia, że lepiej przechorować niż się zaszczepić. Najlepszym na to dowodem były modne jeszcze niedawno tzw. "ospa party" czy "odra party" - specjalnie organizowane spotkania dzieci zdrowych z tymi zarażonymi. Zwolennicy takich imprez tłumaczyli, że ospa wietrzna, jak i odra, jest niegroźna, a jej przechorowanie pozwala zyskać odporność na całe życie, w dodatku w sposób znacznie bardziej naturalny i bezpieczny niż zapewniają to szczepienia. Lekarze odpowiadają na to jednogłośnie: nic bardziej mylnego. Eksperci z Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS) podkreślają, że jedynym skutecznym i bezpiecznym sposobem profilaktyki są szczepienia. Udział w "ospa party" daje wątpliwe korzyści i łączy się z nieprzewidywalnym ryzykiem.
Dziecko świadomie narażone na zakażenie wirusem ospy wietrznej może ulec zakażeniu innymi drobnoustrojami. Nie można zapominać, że rodzice bądź opiekunowie, którzy świadomie narażają dziecko na zakażenie, mogą spowodować tzw. łańcuch kolejnych zakażeń o nieprzewidywalnych, poważnych skutkach zdrowotnych. Na wspomniane poważne skutki zdrowotne najbardziej narażeni są najsłabsi: noworodki, kobiety ciężarne, osoby z niedoborami odporności. Trzeba jednak wiedzieć, że powikłania po ospie wietrznej mogą wystąpić także u nastolatków i dorosłych spoza grupy podwyższonego ryzyka. Podobnie jest z odrą i różyczką. Ta ostatnia jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży, a różyczka wrodzona w 15% przypadków kończy się śmiercią i często wiąże się z opóźnieniem rozwoju psychofizycznego i innymi trwałymi konsekwencjami.
Ogólne zasady profilaktyki
Choroby zakaźne, które kiedyś nazywano "wieku dziecięcego" (choć równie często rozwijają się u dorosłych), są w natarciu. Aby się przed nimi bronić, przede wszystkim należy korzystać ze szczepień ochronnych (tam, gdzie są dostępne) i różnych metod wspierania odporności nabytej. Wśród nich odpowiednia ilość ruchu na świeżym powietrzu, jakościowy sen oraz codzienna dieta, która powinna być różnorodna, kolorowa, oparta na sezonowych produktach, a niekiedy uzupełniana odpowiednimi preparatami z witaminą D, kwasami omega-3 i -6 czy beta-glukanem.
Należy również przestrzegać zasad szeroko zakrojonej profilaktyki. W miarę możliwości nie zabierajmy dzieci na zakupy do marketu ani w inne zatłoczone miejsca. Jeśli nie mamy wyjścia, zabierajmy ze sobą maseczki ochronne. Pamiętajmy też o higienie rąk. Przypominajmy dzieciom o higienie kaszlu i kataru, aby podczas kasłania czy kichania zasłaniały twarz nie dłonią, lecz przedramieniem. I najważniejsze - nie posyłajmy ich z objawami przeziębienia do szkół i przedszkoli. Jest to duże wyzwanie, zwłaszcza gdy chorują niemal non stop. Warto jednak mieć tę świadomość, że dziecko nawet z lekkim katarem może zarazić kolegów i koleżanki z grupy. W przypadku ospy wietrznej czy świnki osoba zakażona rozsiewa chorobotwórcze wirusy kilka (a czasem kilkanaście) dni przed wystąpieniem pierwszych objawów, które zresztą nie zawsze są wyraźne (niekiedy to osłabienie, gorsze samopoczucie, ból głowy i mięśni, suchy kaszel, lekki katar). Dlatego warto być czujnym, bacznie obserwować pociechę, a w miarę potrzeby szybko reagować. To najprostszy sposób, aby nie tworzyć łańcucha kolejnych zakażeń, których ostatnio jest coraz więcej.
