Hydranty przeciwpożarowe, montowane w sieciach wodociągowych, są ważnym elementem ochrony ludzi i obiektów. Hydranty zewnętrzne są wykorzystywane do poboru wody do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdów straży pożarnej do celów gaśniczych. Z kolei hydranty wewnętrzne stanowią podstawę urządzeń przeciwpożarowych w większości obiektów budowlanych, umożliwiając szybkie podjęcie akcji gaśniczej jeszcze przed przybyciem jednostek straży pożarnej. Ich rola wykracza daleko poza symboliczne znaczenie czerwonego zaworu; są to urządzenia, od których sprawności i dostępności może zależeć przebieg akcji ratunkowej, ochrona mienia, a nawet ludzkie życie.
Podstawy prawne w zakresie ochrony przeciwpożarowej
Kluczowe obowiązki związane z utrzymaniem, kontrolą i eksploatacją hydrantów wynikają z obszernego katalogu aktów prawnych, które stanowią fundament krajowego systemu mającego na celu minimalizowanie ryzyka wystąpienia zagrożeń oraz zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpożarowego użytkownikom obiektów i otoczenia. Do najważniejszych przepisów związanych z ochroną przeciwpożarową oraz zaopatrzeniem w wodę należą:
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej - stanowi podstawę organizacji ochrony, kompetencji organów administracji publicznej oraz odpowiedzialności właścicieli, zarządców i użytkowników obiektów budowlanych.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719) - uszczegóławia zasady lokalizacji hydrantów, ich minimalne parametry techniczne oraz wymagania w zakresie dostępności podczas działań ratowniczo-gaśniczych.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2010 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr 124, poz. 1030) - jest kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, oraz warunkującym możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst ujednolicony - mówi, że obiekt budowlany należy projektować i budować w sposób określony w przepisach i zgodnie z zasadami technicznej, zapewniając m.in. spełnienie podstawowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego.
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz 690).
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 243 z 2005 r. poz. 2063).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. dotyczy hydrantu przeciwpożarowego nadziemnego DN100. Dokument ten wydawany jest przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego (CNBOP-PIB).
Warto wspomnieć, że przepisy w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków nie odnoszą się wyłącznie do konstrukcji nowych obiektów, ale obejmują także budynki już istniejące, w których konieczne jest dostosowanie instalacji przeciwpożarowych do aktualnych norm.
Wymagana dokumentacja techniczna hydrantów
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale także posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Sieć wodociągowa przeciwpożarowa - wymagania techniczne
Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych, zwana dalej „siecią wodociągową przeciwpożarową”, powinna spełniać ściśle określone wymogi dotyczące zasilania, wydajności i konstrukcji.
Zasilanie i parametry wydajnościowe
Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, zapewniających wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny. Powinna ona zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala), przez co najmniej 2 godziny. Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.
Konstrukcja sieci wodociągowej
Sieć wodociągową przeciwpożarową należy wykonywać jako sieć obwodową. Dopuszcza się budowę sieci wodociągowej przeciwpożarowej rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s. Dopuszcza się także budowę odgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych.
W przypadku, gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci. Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.
Należy pamiętać, że podane w rozporządzeniu średnice dotyczą średnic nominalnych wewnętrznych. Projektując sieci z tworzyw sztucznych, gdzie rury oznaczane są przez podanie średnicy zewnętrznej, należy sprawdzić, czy po odjęciu grubości ścianki spełnione są założenia rozporządzenia.
Hydranty zewnętrzne - typy, lokalizacja i parametry
Hydranty zewnętrzne to urządzenia umożliwiające pobór wody do celów przeciwpożarowych bezpośrednio z sieci wodociągowych. Są to zazwyczaj charakterystyczne, czerwone słupki montowane na trawnikach, parkingach, poboczach dróg czy placach manewrowych, choć występują również w formie podziemnej.
Typy i stosowanie hydrantów zewnętrznych
Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Dopuszcza się instalowanie hydrantów podziemnych o średnicy nominalnej DN 80 w przypadkach, gdy zainstalowanie hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudnione lub niewskazane, na przykład ze względu na utrudnienia w ruchu drogowym, pieszych lub uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych. Hydranty zewnętrzne powinny spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących tych urządzeń, będących odpowiednikami norm europejskich (EN). Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci. W celu łatwego otwarcia zasuwy odcinającej hydrant, odległość między trzpieniem zasuwy hydrantowej a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.
Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające następujące wymagania:
- średnica nominalna hydrantu powinna wynosić DN 100 lub DN 150;
- wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody nie może być mniejsza niż 20 dm³/s;
- hydranty powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej;
- miejsce usytuowania hydrantu należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu;
- przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu;
- na stanowisku czerpania wody należy umieścić zakaz parkowania.
Wydajność nominalna hydrantów zewnętrznych
Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s;
- dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 Rozporządzenia - 5 dm³/s.
Lokalizacja i oznakowanie hydrantów zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne umieszcza się wzdłuż dróg i ulic, a także przy ich skrzyżowaniach. Należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów. Przy odbiorze niektórych obiektów strażacy wymagają, aby wymiar 150 metrów spełniony był w polu widzenia.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu. Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 m.
Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy. Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami. Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. Na czerwonych tabliczkach umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego, natomiast na białych - informacje dotyczące pozostałych elementów sieci.
Wymagania dla konkretnych obiektów, w tym stacji obsługi pojazdów
Hydranty muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach budynki użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego, obiekty produkcyjne i magazynowe. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia).
Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s). Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.
Hydranty wewnętrzne - zastosowanie, wyposażenie i rozmieszczenie
Hydranty wewnętrzne stanowią kluczowy element systemów przeciwpożarowych w budynkach i są obowiązkowe w budynkach użyteczności publicznej i przemysłowych, a także w budynkach innych obiektów budowlanych o określonej powierzchni stref pożarowych. Wymóg ten nie zawsze dotyczy budynków mieszkalnych, ale zaleca się ich instalację dla bezpieczeństwa.
Wyposażenie i wymagania techniczne
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, każde stanowisko hydrantów wewnętrznych ma być wyposażone w szafkę hydrantową, w której znajdują się węże hydrantowe o odpowiedniej średnicy, prądownica oraz zawory hydrantowe umożliwiające podłączenie i uruchomienie przepływu wody. Standardowo stosuje się węże hydrantowe półsztywne o średnicy 25 mm, choć w budynkach wysokich i wysokościowych występują również hydranty o średnicy 52 mm. Wybór ten zależy od gęstości obciążenia ogniowego, charakteru obiektu oraz powierzchni strefy pożarowej.
Normy i rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazują m.in. minimalną długość węży oraz wymóg, aby umożliwiały one dotarcie do każdego punktu chronionej kondygnacji. Oznacza to, że jeden hydrant wewnętrzny powinien umożliwiać skuteczne gaszenie pożaru w poszczególnych pomieszczeniach danej kondygnacji.
Szczególnie ważnym elementem są zawory hydrantowe. To one umożliwiają regulację przepływu wody i zapewniają właściwe parametry pracy. Każdy zawór podlega okresowym próbom szczelności oraz kontroli, w ramach których wykonuje się pomiar ciśnienia oraz sprawdzenie ciśnienia statycznego. W praktyce oznacza to konieczność przeprowadzania cyklicznych badań, które gwarantują, iż maksymalne ciśnienie robocze nie zostanie przekroczone, a hydranty będą w pełni funkcjonalne w razie potrzeby.
Lokalizacja i dostępność
Hydranty wewnętrzne są montowane nie wcześniej niż na etapie wykańczania wnętrz budynku, aby nie kolidować z innymi pracami budowlanymi. Montaż hydrantów powinien być wykonany tak, aby dostęp do nich nie był utrudniony przez meble czy innego rodzaju przeszkody. Odpowiednie rozmieszczenie hydrantów umożliwia szybki dostęp do wody na wypadek pożaru, co jest jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa pożarowego budynku. W przepisach wskazano m.in., że hydranty wewnętrzne muszą być rozmieszczone w taki sposób, aby zasięg węża obejmował całe piętro budynku.
UŻYCIE HYDRANTU WEWNĘTRZNEGO
Kontrola, konserwacja i dokumentacja hydrantów
System hydrantów - zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych - funkcjonuje prawidłowo tylko wtedy, gdy utrzymywany jest w pełnej sprawności technicznej i gotowości do użycia. Podstawą takiego utrzymania są regularne przeglądy hydrantów, których zakres, częstotliwość i sposób dokumentowania wynika bezpośrednio z obowiązujących przepisów oraz norm technicznych.
Obowiązkowe przeglądy i ich zakres
Przeglądy hydrantów powinny być przeprowadzane co najmniej raz w roku i obejmować szczegółową kontrolę stanu technicznego urządzenia oraz funkcjonalności całego systemu. Profesjonalny przegląd hydrantów obejmuje kilka etapów:
- sprawdzenie stanu technicznego zaworów hydrantowych i ich szczelności,
- kontrolę węży hydrantowych, w tym ocenę ich elastyczności i szczelności,
- sprawdzenie kompletności wyposażenia hydrantów wewnętrznych (prądownice, szafki, mocowania),
- pomiary ciśnienia statycznego i dynamicznego,
- test przepływu wody i obliczenie wydajności hydrantów.
Regularne przeglądy hydrantów, prowadzone zgodnie z instrukcją bezpieczeństwa pożarowego, obejmują również weryfikację drożności przewodów wodociągowych, stan techniczny szafki hydrantowej, kompletność osprzętu oraz drożność prądownicy. W przypadku wykrycia nieprawidłowości konieczne jest natychmiastowe podjęcie odpowiednich kroków w celu naprawy i odnotowanie tego faktu w stosownej dokumentacji technicznej.
Dokumentacja i nadzór
Właściciele i zarządcy obiektów są zobligowani do tego, aby hydrantów wewnętrznych nie traktować jedynie jako formalnego wymogu. Każdy przegląd hydrantów musi być wykonywany przez uprawnione podmioty, które mają dostęp do odpowiedniego sprzętu pomiarowego. Przepisy przewidują, że regularne przeglądy hydrantów powinny być dokumentowane i przechowywane w dokumentacji technicznej obiektu. To właśnie te dane są następnie weryfikowane przez organy Państwowej Straży Pożarnej w trakcie kontroli.
Organy nadzoru, w tym komendy Państwowej Straży Pożarnej, kontrolują, czy użytkownicy obiektów stosują instrukcję bezpieczeństwa pożarowego w praktyce i czy procedury te są spójne z aktualnym stanem technicznym hydrantów. Wdrażając instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, zarządcy muszą więc zapewnić pełną transparentność i gotowość systemów na wypadek pożaru.
Komendant PSP ma 14 dni na zajęcie stanowiska ws. zabezpieczenia przeciwpożarowego obiektu budowlanego. Należy pamiętać, że regularne przeglądy hydrantów to obowiązek ustawowy i powinien być wykonany przez wyspecjalizowane podmioty, a ich brak może skutkować konsekwencjami prawnymi dla właściciela lub zarządcy obiektu.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego
W każdym obiekcie użyteczności publicznej, a także w innych obiektach budowlanych, w których występuje określona powierzchnia strefy pożarowej, niezbędne jest opracowanie i wdrożenie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Dokument ten pełni dwojaką rolę: jest zbiorem zasad eksploatacji budynku w taki sposób, aby ryzyko wystąpienia pożaru zostało zminimalizowane, a także zawiera wytyczne dotyczące działań w sytuacjach kryzysowych, scenariusze ewakuacji, obsługi hydrantów wewnętrznych oraz współdziałania z jednostkami Państwowej Straży Pożarnej.
Obecne przepisy wymagają, aby instrukcje bezpieczeństwa pożarowego były aktualizowane nie rzadziej niż raz na dwa lata, a także w przypadku zmian w sposobie użytkowania budynku, które mogą wpływać na poziom ryzyka. Oznacza to, że zarządcy i właściciele obiektów muszą pilnować zgodności stosowanych rozwiązań technicznych i organizacyjnych z aktualnie obowiązującymi przepisami.
Szkolenie personelu
Należy podkreślić, że przepisy nakładają również obowiązek szkolenia użytkowników obiektów. Osoby te powinny znać podstawowe procedury działania w sytuacjach kryzysowych, w tym zasady użycia hydrantów wewnętrznych, posługiwania się wężami hydrantowymi oraz znajomość lokalizacji kurków głównych instalacji gazowej. Tylko wtedy możliwe jest zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpożarowego w realnym działaniu. Prawidłowa lokalizacja hydrantów zapewnia ich łatwy i szybki dostęp w sytuacjach awaryjnych. Szkolenia powinny obejmować zarówno aspekt teoretyczny, jak i praktyczny w obsłudze urządzeń przeciwpożarowych.