Zarówno jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), jak i strażacy zawodowi w jednostkach państwowych mają mnóstwo obowiązków, a do ich poprawnego wykonywania niezbędny jest odpowiedni strój. Umundurowanie służy ratownikom nie tylko podczas akcji, ale również na specjalnych okazjach. Regulamin ZOSP wyznacza standardy noszenia umundurowania w jednostkach Ochotniczych Straży Pożarnych. Niezależnie od rodzaju ubrania, należy mu się szacunek ze względu na symbole, takie jak flaga państwowa, orzełek i logo Związku Ochotniczych Straży Pożarnych, które się na nim znajdują. Ubrania noszone są przez strażaków, żeby odróżnić ich od cywilów i innych służb, a także, by kultywować tradycję.
Rodzaje umundurowania w OSP
W zależności od sytuacji obowiązują trzy podstawowe rodzaje umundurowania: koszarowe, specjalne i galowe. Każdy rodzaj ubrania jest specjalnie dostosowany do sytuacji: specjalne ubranie zapewnia ochronę przed zagrożeniami, koszarowe zawiera elementy odblaskowe, a mundur galowy nadaje szacunku i elegancji podczas podniosłych okazji. Oprócz nich wyróżnia się także ubiór wyjściowy i letni.
Ubiór galowy strażaka OSP
Ubiór galowy OSP jest nieodłącznym elementem stroju strażaka podczas podniosłych okazji, takich jak walne zebranie, nadanie sztandaru jednostce, święta państwowe, jubileusze jednostek oraz asysty honorowe. Pozwala to na profesjonalną i godną prezentację jednostki oraz całej organizacji Ochotniczej Straży Pożarnej.
Skład ubioru galowego
W skład ubioru galowego wchodzą:
- mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski, damski),
- koszula w kolorze białym z długim rękawem,
- czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn),
- czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet),
- obuwie w kolorze czarnym,
- sznur galowy w kolorze srebrnym przeplatany niebieską nitką.
Wyposażeniem uzupełniającym do munduru galowego są:
- skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn),
- rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet),
- krawat w kolorze czarnym, gładki bądź z logiem związku.
Do mundurów wyjściowych i galowych przyszywane są guziki oksydowane o średnicach 16 i 22 mm.
Sznur galowy i jego znaczenie
Sznur galowy, w kolorze srebrnym przeplatany niebieską nitką, to kluczowy element wyróżniający pełny strój galowy. W przypadku druhów z jednostek ochotniczych ma on nieco inny wygląd niż sznur oficera Państwowej Straży Pożarnej, ale jego przeznaczenie jest takie samo. Sznur galowy jest używany wraz ze strojem galowym podczas specjalnych okazji. Sznur aspiranta kończy się stylizowaną prądownicą.
Sznur galowy do koszuli służy temu, aby strażak był w pełni wyposażony, gdy w okresie wysokich temperatur zamiast munduru nosi samą koszulę. Jest to standardowa praktyka, jednakże podczas wyjątkowych spotkań bez pełnego munduru się nie obejdzie.
Kiedy nosi się ubiór galowy ze sznurem?
Ubiór galowy (ze sznurem galowym) z orderami, odznaczeniami, medalami i odznakami nosi się podczas:
- świąt państwowych i w Dniu Strażaka, w tym również podczas świeckich spotkań oraz uroczystości religijnych organizowanych z tej okazji,
- uroczystości wręczenia sztandarów, orderów, odznaczeń, medali i odznak, otwarcia strażnic oraz innych uroczystości o ważnym i podniosłym dla jednostki OSP bądź właściwego zarządu ZOSP RP znaczeniu,
- uroczystości składania wieńców na Grobie Nieznanego Żołnierza, grobach poległych i zmarłych oraz pod pomnikami i tablicami pamiątkowymi.
Ubiór galowy (ze sznurem galowym) z baretkami nosi się podczas:
- uroczystych przedstawień w teatrach, salach koncertowych itp. gdy występuje się w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziału ZOSP RP, a dla pozostałych uczestników przyjęty jest strój wieczorowy,
- innych ważnych uroczystości na polecenie prezesa (naczelnika) OSP lub prezesa właściwego zarządu oddziału ZOSP RP.
Ubiór galowy dla pocztów sztandarowych i flagowych
W przypadku pocztów sztandarowych i flagowych do ubioru galowego w uzupełniające wyposażenie wchodzą:
- rękawiczki białe,
- pas główny koloru czarnego.
Do ubioru galowego z pasem głównym stosuje się obuwie typu "skutery" (nogawki spodni wpuszczane w cholewki butów). Dopuszcza się noszenie spodni bryczesów do butów wysokich typu "oficerki", a także nakrycia głowy w postaci hełmu ozdobnego bądź hełmu bojowego łącznie z pasem bojowym z przypiętym toporkiem.
Ubiór wyjściowy strażaka OSP
Mundur wyjściowy to symbol dumy, bogatej tradycji i przynależności do braci strażackiej. Reprezentuje daną jednostkę podczas różnego rodzaju spotkań, konferencji czy turniejów.
Skład ubioru wyjściowego
W skład ubioru wyjściowego wchodzą:
- mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski, damski),
- koszula w kolorze białym z długim rękawem,
- czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn),
- czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet),
- obuwie w kolorze czarnym,
- kurtka 3/4 z odpinaną podpinką w kolorze czarnym.
Wyposażeniem uzupełniającym do ubioru wyjściowego są:
- skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn),
- rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet),
- krawat w kolorze czarnym.
Kiedy nosi się ubiór wyjściowy?
Ubiór wyjściowy z baretkami nosi się podczas:
- uczestniczenia w posiedzeniach władz statutowych OSP i oddziałów ZOSP RP,
- występowania w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziałów ZOSP RP na oficjalnych spotkaniach i imprezach.
Na mundurze wyjściowym noszone są również pogony do koszuli, baretki i dystynkcje.
How to Properly Put on Your Shoulder Cord
Ubiór letni strażaka OSP
Okres letni liczy się od 1 maja do 30 września. Stosowanie ubioru letniego warunkuje temperatura powyżej 20°C i zasada jednolitości w ramach OSP lub oddziału ZOSP RP. Ustalenia w tym zakresie należą do prezesa OSP lub zarządu oddziału ZOSP RP organizującego wspólne wystąpienie.
Skład ubioru letniego
W skład ubioru letniego wchodzą:
- koszula letnia w kolorze białym z krótkim rękawem, z guzikami oksydowanymi o średnicy 16 mm,
- spodnie (spódnica) w kolorze ciemnogranatowym,
- czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn),
- czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet),
- obuwie w kolorze czarnym.
Wyposażeniem uzupełniającym do ubioru letniego są:
- skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn),
- rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet),
- krawat w kolorze czarnym,
- sznur galowy w kolorze srebrnym przeplatany niebieską nitką,
- naramienniki w kolorze ciemnogranatowym.
Kiedy nosi się ubiór letni?
Ubiór letni nosi się podczas:
- występowania w okresie letnim w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziału ZOSP RP w spotkaniach i imprezach, np. zawodach sportowo-pożarniczych oraz w okolicznościach, gdy nie obowiązuje umundurowanie wyjściowe bądź galowe,
- odbywania w okresie letnim koncertów - członkowie orkiestr OSP,
- uczestniczenia w okresie letnim w posiedzeniach władz statutowych OSP i oddziałów ZOSP RP.
Ubiór ochronny i specjalny strażaka OSP
Ubranie specjalne ma na celu ochronę podczas działań ratowniczo-gaśniczych przed wysokimi temperaturami, niebezpiecznymi substancjami i urazami mechanicznymi. Koszarowe ubranie zawiera elementy odblaskowe i jest traktowane jako strój "roboczy" strażaka. Każdy rodzaj ubrania jest specjalnie dostosowany do sytuacji.
Skład odzieży ochronnej i specjalnej
W skład odzieży ochronnej i specjalnej wchodzą:
- ubranie ochronne dwuczęściowe,
- ubranie specjalne popularne dwuczęściowe (np. Fire Max SF, FHR 008),
- ubranie koszarowe (koszarówka),
- rękawice i kominiarka (niepalne),
- buty specjalne,
- hełm.
Dwuczęściowe ubranie bojowe może być wykonane z różnych mieszanek materiałów, takich jak Nomex i Aramid, stąd też potoczna nazwa w nomenklaturze strażackiej "Nomex". Elementy dodatkowe ubrania, które warto uwzględnić przy wyborze, to jakość, umiejscowienie oraz wielkość elementów odblaskowych, rodzaj wykonania elementów wzmacnianych na łokciach i kolanach, ilość, rozmieszczenie i rodzaj kieszeni oraz zamek ubrania specjalnego.
Według obecnych wytycznych, nowe ubranie specjalne powinno być jasnopiaskowe i spełniać normy CNBOP. Ubranie składa się z kurtki i spodni, a także opcjonalnej kurtki letniej, która jest lżejsza i idealna na lato oraz do zadań związanych z ratownictwem technicznym.
Koszarówki produkowane są z trzech rodzajów materiału: poliamidu, rib-stopu i elanobawełny. Do niedawna ubranie koszarowe miało kolor wyłącznie czarny, jednak nowe przepisy pozwalają na noszenie ubrania w kolorze piaskowym.
Do koszarówki niezbędne jest obuwie, które będzie nie tylko wygodne, ale i praktyczne. Wzór umundurowania opisuje również obuwie koszarowe wysokie, które różni się od butów specjalnych tym, że nie jest przeznaczone do działań ratowniczych (np. Zephyr Grom).
Kiedy nosi się odzież ochronną i specjalną?
Odzież ochronną i specjalną nosi się podczas:
- akcji ratowniczo-gaśniczych,
- ćwiczeń i działań ze sprzętem oraz sprawdzianów wyszkolenia bojowego.
Dopuszcza się noszenie ubrania typu "moro" bądź ubrania koszarowego podczas akcji ratowniczych, jeśli nie jest konieczne użycie ubrania ochronnego lub specjalnego. O rodzaju użytej odzieży decyduje kierujący akcją po dokonaniu rozpoznania zagrożeń w miejscu interwencji. Odzież ochronną stosuje się do czasu zniszczenia bądź naturalnego zużycia.
Ekwipunek osobisty strażaka-ochotnika
W zestaw przedmiotów ekwipunku osobistego strażaka-ochotnika wchodzą:
- pas bojowy,
- zatrzaśnik,
- toporek strażacki,
- latarka,
- podpinka linkowa,
- maska do aparatu powietrznego,
- opatrunek osobisty,
- worek brezentowy na odzież ochronną i ekwipunek osobisty.
Ubiór Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP)
Dopuszcza się stosowanie poprzedniego wzoru mundurków MDP (wiatrówka niebieska, spodnie/spódnica czarne) do czasu naturalnego ich zużycia.
Skład ubioru MDP
W skład ubioru Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych wchodzą:
- koszula w kolorze czerwonym z guzikami oksydowanymi o średnicy 16 mm,
- szorty w kolorze czarnym,
- spodnie w kolorze czarnym (dla chłopców),
- bluza w kolorze czarnym,
- spódnica w kolorze czarnym (dla dziewcząt),
- obuwie sportowe w kolorze czarnym,
- podkolanówki w kolorze białym,
- krawat w kolorze czarnym.
Kiedy nosi się mundur MDP?
Mundur MDP nosi się podczas:
- występowania w charakterze przedstawiciela MDP na oficjalnych spotkaniach i uroczystościach strażackich, religijnych i świeckich,
- apeli, wart i innych ważnych wydarzeń na obozach MDP,
- uroczystych zbiórek MDP.
Członkowie MDP noszą emblematy i dystynkcje haftowane czarną nitką na czerwonym tle, przy czapkach dżokejkach oraz koszulach na lewym rękawie, przy czym górna krokiewka powinna znajdować się w odległości 5 cm powyżej górnego szwu rękawa. Członkowie MDP noszą emblematy haftowane czerwoną nitką na czarnym tle przy bluzach koloru czarnego na ich lewym rękawie, przy czym górna krokiewka powinna znajdować się w odległości 5 cm poniżej górnego szwu rękawa. Członkowie MDP noszą naszywki-oznaki specjalności dla MDP na ramieniu prawego rękawa munduru.
Nakrycia głowy strażaka OSP
Do ubiorów stosuje się następujące rodzaje nakrycia głowy w kolorze noszonych mundurów:
- czapkę rogatywkę ze srebrnym okuciem daszka (dla mężczyzn),
- czapkę dżokejkę (dla kobiet),
- czapkę uszankę (w okresie zimowym).
W MDP nakryciem głowy jest czapka dżokejka w kolorze czerwonym.
Oznaki funkcji na nakryciach głowy
Członkowie zarządów OSP i oddziałów ZOSP RP noszą srebrne galony na otokach czapek, przy czym:
- jeden galon - członkowie zarządów OSP, zarządów gminnych ZOSP RP i Komisji Rewizyjnych tych szczebli,
- dwa galony - członkowie zarządów oddziałów powiatowych, wojewódzkich, powiatowych i wojewódzkich komisji rewizyjnych, wojewódzkiego sądu honorowego oraz Zarządu Głównego ZOSP RP, Głównej Komisji Rewizyjnej, Głównego Sądu Honorowego.
Członkowie władz oddziałów ZOSP RP noszą na denku czapki srebrne galony w kształcie krzyżaka. Prezes Zarządu Głównego ZOSP RP nosi czapkę rogatywkę ze srebrnym okuciem daszka, srebrnym wężykiem na otoku czapki i naszytymi na denku czapki srebrnymi galonami w kształcie krzyżaka.
Emblematy i dystynkcje w OSP
Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP noszą emblematy w kolorze srebrnym na ciemnogranatowym tle, haftowane nitką lub bajorkiem, przy następujących przedmiotach mundurowych:
- czapkach,
- pagonach ubiorów wyjściowych, galowych, paradnych, kurtek, koszul letnich i MDP, naszyte w odległości 2 cm od dolnej krawędzi pagonu,
- ubraniach ochronnych, specjalnych i koszarowych, w miejscach na to wyznaczonych i odpowiednio przygotowanych przez producenta ubrań.
Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP, pełniący funkcje kierowców, mechaników motopomp, łącznościowców, a także członkowie orkiestr i drużyn sanitarnych noszą przy mundurach wyjściowych i galowych na ich lewym rękawie naszywki-oznaki specjalności, haftowane srebrną nitką na ciemnogranatowym tle. Naszywki umieszcza się 15 cm od dolnej krawędzi rękawa. Wzory tych naszywek określone są odrębnymi przepisami.
Członkowie OSP noszą na kurtkach odzieży ochronnej i specjalnej napisy "STRAŻ" w kolorze czarnym na żółtym tle w miejscach na to wyznaczonych i odpowiednio przygotowanych przez producenta ubrań. Dopuszcza się noszenie emblematu z napisem "Ochotnicza Straż Pożarna" na mundurach wyjściowych i galowych, na ich prawym rękawie haftowanego czerwoną nitką na ciemnogranatowym tle.
Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej dystynkcje pełnionych funkcji, haftowane srebrną nitką lub bajorkiem na ciemnogranatowym tle. Członkowie OSP, zarządów i komisji rewizyjnych OSP RP oraz funkcyjni oddziałów ZOSP RP mają prawo do noszenia dystynkcji odpowiadających najwyższej z pełnionych funkcji.
Zasady noszenia umundurowania na walnych zebraniach OSP
Zgodnie z Regulaminem ZOSP RP, na walne zebranie wszyscy druhowie posiadający własne umundurowanie powinni udać się w mundurach wyjściowych (bez sznura). Mundur wyjściowy to symbol dumy, bogatej tradycji i przynależności do braci strażackiej. Jest on także wyrazem szacunku dla jednostki oraz jej władz.
Dylematy związane z umundurowaniem na walnych zebraniach
Często pojawia się dyskusja na temat tego, czy wszyscy członkowie OSP powinni przychodzić na walne zebranie w mundurze. Niektórzy uważają, że tylko członkowie zarządu powinni nosić mundur, a pozostali mogą przyjść "w cywilu". Inni podkreślają, że obecność na walnym zebraniu w cywilu świadczy o braku zaangażowania i szacunku dla jednostki.
W niektórych jednostkach OSP istnieje tradycja, że na walne zebranie w mundurze przychodzi tylko prezes lub komendant powiatowy i przedstawiciel ZOSP, a reszta członków w cywilu. Bywa to również spowodowane tym, że mało osób posiada mundury. Jednakże, spotkania takie jak walne zebranie są okazją do rozmowy, planów i powinny być traktowane z powagą, co wiąże się z odpowiednim ubiorem.
Strażak PSP a walne zebranie OSP
Pojawiają się również pytania dotyczące umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej (PSP), którzy jednocześnie są członkami OSP. Jeśli strażak jest członkiem OSP, to na zebrania OSP nosi mundur OSP, a nie PSP, jeśli ma do wyboru. W przypadku braku munduru OSP, dopuszcza się ubiór wyjściowy PSP. Strażak w służbie kandydackiej w PSP powinien godnie reprezentować PSP, w takim przypadku udając się w wyjściowym mundurze PSP, jeśli nie posiada munduru OSP.
Podsumowując, koszarówka, ubranie specjalne czy też mundur galowy to nieodłączne elementy garderoby każdego strażaka wykonującego swoje obowiązki służbowe i ratownicze. Aby zagwarantować komfort podczas podniosłych uroczystości czy też bezpieczeństwo podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, niezbędne jest wysokiej jakości umundurowanie, skrojone zgodnie z aktualnymi regulaminami.