Współczesny system ochrony przeciwpożarowej w Polsce, oparty w dużej mierze na działalności Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), wymaga precyzyjnych mechanizmów identyfikacji i potwierdzania uprawnień dla strażaków ratowników oraz osób uprawnionych do świadczeń ratowniczych. Legitymacje dla tych grup pełnią kluczową rolę w zapewnianiu sprawnej realizacji zadań oraz dostępu do przysługujących im świadczeń. Niniejszy artykuł przedstawia kompleksowy obraz funkcjonowania systemu wydawania tych dokumentów, bazując na aktualnych przepisach oraz zgłaszanych wyzwaniach.
Wprowadzenie i Cel Legitymacji Strażaka Ratownika OSP
Kto Otrzymuje Legitymację?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, strażak ratownik OSP, na czas pełnienia tej funkcji, a także osoba, której przyznano świadczenie ratownicze, otrzymują specjalną legitymację. Jej głównym celem jest identyfikacja posiadacza oraz umożliwienie korzystania z dodatkowych świadczeń, o których mowa w art. 27 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych.
Forma i Przeznaczenie Dokumentu
Legitymacja jest udostępniana w postaci dokumentu mobilnego, o którym mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o aplikacji mObywatel. Uwierzytelnienie posiadacza legitymacji odbywa się przy użyciu certyfikatu podstawowego. Obecnie przepisy już umożliwiają wydawanie takich legitymacji elektronicznych, jednak Związek Powiatów Polskich wskazuje, że żadna z nich nie została dotąd wydana, co budzi pytania o praktyczne wdrożenie systemu.
Podstawy Prawne
Zasady funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych oraz uprawnienia strażaków ratowników OSP reguluje ustawa o ochotniczych strażach pożarnych. Zgodnie z nią, ochotnicze straże pożarne są umundurowanymi, wyposażonymi w specjalistyczny sprzęt jednostkami ochrony przeciwpożarowej, które realizują zadania związane z walką z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami.
Szczegółowe kwestie dotyczące legitymacji określa rozporządzenie w sprawie legitymacji strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej lub osoby posiadającej uprawnienie do świadczenia ratowniczego, które określa tryb wydawania legitymacji oraz jej wzór.
Świadczenie Ratownicze a Uprawnienia do Legitymacji
Świadczenie ratownicze jest istotnym elementem uprawnień, które wiążą się z posiadaną legitymacją. Przyznawane jest ono na podstawie art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. W przypadku okresów nieudokumentowanych przez Państwową Straż Pożarną, członek OSP jest zobowiązany do pozyskania oświadczenia trzech świadków (spełniających wymogi art. 50 ust. 1 ustawy). Aktualny wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 grudnia 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wniosku o przyznanie świadczenia ratowniczego (Dz. U. poz. 2579), wydane na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.
Zasady Wydawania Legitymacji: Stan Obecny i Propozycje Zmian
Obecny Tryb Wydawania Legitymacji
Obecnie, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1 czerwca 2022 r. (par. 3), legitymację wydaje Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej na wniosek strażaka ratownika lub osoby posiadającej uprawnienia do świadczenia ratowniczego.
Propozycje Zmian w Ramach Projektu Nowelizacji Ustawy o OSP
Poselski projekt nowelizacji ustawy o ochotniczych strażach pożarnych zakłada wprowadzenie zmian w procesie wydawania legitymacji. W myśl tych propozycji:
- Wydawanie legitymacji strażaków ratowników OSP i osób uprawnionych do świadczenia ratowniczego miałoby należeć do zadań własnych gminy.
- Legitymacja miałaby być wydawana na wniosek strażaka ratownika OSP albo osoby uprawnionej, złożony do wójta (burmistrza, prezydenta miasta) gminy, w której ma siedzibę jednostka OSP.
- Projekt zakłada również, że Minister właściwy do spraw wewnętrznych (lub według innego fragmentu - Minister właściwy do spraw administracji) będzie wydawał legitymacje (wyłącznie w aplikacji mobilnej) i prowadził w systemie teleinformatycznym rejestr legitymacji.
Obowiązek Zgłaszania Zmian Danych
Zarówno strażak ratownik OSP, jak i osoba, której przyznano świadczenie ratownicze, są obowiązani niezwłocznie zgłosić wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) wszelkie zmiany danych, które znajdują się na legitymacji.
Krytyka i Wyzwania Związane z Projektem Nowelizacji
Poselski projekt zmian w ustawie o OSP spotkał się z negatywną oceną ze strony Związku Powiatów Polskich (ZPP), który wskazuje na szereg problemów i wątpliwości związanych z proponowanymi rozwiązaniami.
Zastrzeżenia Związku Powiatów Polskich
Brak Dostępności Danych w Gminach
ZPP argumentuje, że gminy, którym miałby zostać nałożony nowy obowiązek wydawania legitymacji, mogą mieć problemy z jego realizacją, ponieważ nie mają dostępu do pełnych danych członków OSP ani strażaków pobierających świadczenia ratownicze. Gminy nie dysponują rejestrem aktualnych członków OSP i musiałyby zasięgać informacji od samych jednostek OSP, co komplikowałoby proces. Ponadto, za przyznawanie świadczeń ratowniczych odpowiada Komendant Powiatowy (Miejski) Państwowej Straży Pożarnej, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o OSP, co tworzy rozbieżność w dostępie do kluczowych informacji.
Wątpliwości Wokół Weryfikacji
Związek Powiatów Polskich wyraża również wątpliwość, kto będzie weryfikował, czy dana osoba jest nadal strażakiem OSP lub czy nadal posiada uprawnienia do świadczenia ratowniczego. ZPP nie rozumie, dlaczego projektodawca planuje zaangażować gminy, które nie posiadają informacji niezbędnych do takiej weryfikacji.
Kwestia Danych na Legitymacji
W zakresie danych, jakie ma zawierać legitymacja, określonych w art. 29 ust. 2 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, ZPP wskazuje, że nie wszyscy posiadają numer PESEL i nie każdy ma drugie imię. W projekcie brakuje wyrażenia „o ile posiada”, co mogłoby prowadzić do problemów z wydawaniem legitymacji osobom, które nie dysponują wszystkimi wymienionymi danymi.
Rekomendacje ZPP
Związek Powiatów Polskich stoi na stanowisku, że wydawaniem legitymacji strażaków OSP i osób uprawnionych do świadczenia ratowniczego powinny zajmować się właściwe jednostki Państwowej Straży Pożarnej (z poziomu powiatowego lub miejskiego). PSP posiada niezbędne informacje o członkostwie w OSP oraz o osobach pobierających świadczenia ratownicze, w przeciwieństwie do gmin, które takich danych nie posiadają.