Wielu podmiotów prowadzących działalność gospodarczą lub inną, która wpływa na środowisko, ma obowiązek uiszczania opłat za korzystanie ze środowiska. Kwestia ta dotyczy również Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), choć zasady ich obowiązków i możliwości finansowania bywają skomplikowane i często pomijane. Niniejszy artykuł wyjaśnia, jakie opłaty i obowiązki środowiskowe mają OSP oraz kiedy mogą liczyć na wsparcie finansowe z funduszy ekologicznych.
Czym jest opłata za korzystanie ze środowiska?
Podmioty korzystające ze środowiska mają obowiązek ponoszenia z tego tytułu opłaty zwanej niekiedy opłatą środowiskową. Zobowiązane podmioty muszą też samodzielnie określić wysokość opłaty za dany rok kalendarzowy, a następnie wnosić ją na właściwy rachunek bankowy.
Wysokość stawek opłaty za korzystanie ze środowiska zmienia się w każdym roku sprawozdawczym. Podmioty, które korzystają ze środowiska bez posiadania wymaganego przepisami pozwolenia lub decyzji, muszą płacić podwyższoną opłatę. Opłaty za korzystanie ze środowiska są zobowiązaniem podatkowym, dlatego jeśli nie zapłacisz ich w terminie, urząd przymusowo ściągnie te należności.
Opłaty wnoszone są za rok kalendarzowy na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego do 31 marca następnego roku. Oznacza to, że opłatę środowiskową za rok 2025 należy uiścić w terminie do 31 marca 2026 r.
Obowiązek ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska wynikających z ustawy − Prawo ochrony środowiska dotyczy między innymi wprowadzania gazów i pyłów do powietrza, a także składowania odpadów.
Stawki opłat
Jednostkowe stawki opłaty za poszczególne gazy, pyły i odpady znajdziesz w tabeli będącej załącznikiem do obwieszczenia Ministra Klimatu i Środowiska. Przykładowo, stawki opłat obowiązujące w roku 2024 zostały określone w obwieszczeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 4 sierpnia 2023 r., natomiast stawki na rok 2025 ogłoszono w obwieszczeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 28 lipca 2024 r.
Obowiązki Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w zakresie opłat środowiskowych
Niewielu pamięta o obowiązku uiszczania opłat za korzystanie ze środowiska przez Ochotnicze Straże Pożarne. Co do zasady OSP są zwolnione z tych opłat w zakresie działalności ratowniczo-gaśniczej, ale nie zwalnia ich to z obowiązku składania deklaracji, w tym także deklaracji zerowych. Każda OSP zobowiązana jest złożyć do Urzędu Marszałkowskiego roczną deklarację.
Zwolnienia i obowiązek sprawozdawczy
Mimo zwolnień dla działalności ratowniczo-gaśniczej, OSP mogą podlegać opłatom za inne rodzaje korzystania ze środowiska. Opłaty za korzystanie ze środowiska ponosi się m.in. za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, co w przypadku OSP może dotyczyć eksploatacji pojazdów spalinowych (poza akcjami ratowniczymi), agregatów prądotwórczych, kotłowni czy nawet paliw do grilla.
Co raz częściej przy aplikowaniu o środki, czy to w WFOŚiGW (w tym program "Bezpieczny Strażak") czy UMWM, wymagane są zaświadczenia o niezaleganiu przez OSP z opłatami za korzystanie ze środowiska. Jeśli nawet ktoś nie złożył deklaracji, przysługuje mu prawo złożenia deklaracji wstecz. Podmiot korzystający ze środowiska (w tym OSP) w przypadku nieprzedkładania sprawozdań w przeszłości może być zobowiązany do złożenia ich wstecz i uiszczenia zaległej opłaty wraz z odsetkami, jeśli naliczona opłata przekroczy określoną kwotę (np. 400 zł w pewnych okresach).
Zasady naliczania i składania wykazów
Nie musisz płacić za korzystanie ze środowiska, jeśli wyliczona roczna opłata dla jednego rodzaju korzystania ze środowiska (np. wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza) nie przekracza 100 zł. Ponadto, w przypadku gdy roczna wysokość opłaty dla jednego rodzaju korzystania ze środowiska nie przekracza 100 zł, podmioty nie przedkładają także wykazów o zakresie korzystania ze środowiska (art. 286 ust. 2 ustawy POŚ).
Do wypełnienia wykazów i wyliczenia należnej opłaty za korzystanie ze środowiska wykorzystaj dane z aktualnych ewidencji, które prowadzisz. Wykaz można złożyć w postaci papierowej albo elektronicznej. Wiele urzędów marszałkowskich udostępnia aplikację EkoPłatnik, która pomaga przygotować wykazy zawierające informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat. Serwis ten pomaga przygotować sprawozdanie, choć nie zawsze umożliwia jego złożenie.
Opłatę za korzystanie ze środowiska, którą podajesz w Wykazie zawierającym zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska wpłać na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Wyjątek stanowią opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza wynikające z eksploatacji niestacjonarnych urządzeń technicznych (np. środków transportu).
Finansowanie OSP ze środków z opłat środowiskowych
Pojawia się pytanie, czy z budżetu powiatu, pochodzącego z tytułu opłat i kar za korzystanie ze środowiska, można udzielić dotacji Ochotniczym Strażom Pożarnym, np. na zakup samochodu pożarniczego, sprzętu ratowniczo-gaśniczego czy ubrań strażackich. Przepisy art. 403 ustawy Prawo ochrony środowiska nie umożliwiają finansowania przez powiat OSP w tym zakresie, jeśli środki te miałyby być przeznaczone na zakup typowego wyposażenia ratowniczo-gaśniczego. Zadania z zakresu ochrony przeciwpożarowej nie są ujęte w katalogu zadań ekologicznych wskazanych w art. 400a p.o.ś.
Nie ma natomiast przeszkód, aby z budżetu powiatu została udzielona dotacja na zakup wyposażenia OSP, w tym na zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego i pojazdu. W tej sprawie rada powiatu może podjąć uchwałę, określając w niej przedmiot dotacji i wysokość. Powyższe wynika z art. 221 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Ochrona przeciwpożarowa jest zadaniem powiatu, jakie wykonuje on na podstawie odrębnych ustaw, jednakże nie jest to zadanie związane stricte z ochroną środowiska.
Kiedy OSP może otrzymać dotacje ekologiczne?
OSP mogłyby otrzymać środki pochodzące z opłat środowiskowych i kar na realizację zadań związanych bezpośrednio z ochroną środowiska. Przykłady takich działań to:
- edukacja ekologiczna lub przeciwpożarowa w kontekście ekologii,
- termomodernizacja budynków,
- zakup i montaż instalacji fotowoltaicznych,
- zakup i montaż pomp ciepła lub wymiana źródeł ciepła na bardziej ekologiczne (np. biomasa, ogrzewanie elektryczne, hybrydowe) oraz modernizacja instalacji wewnętrznej c.o. lub c.w.u.
Do kosztów kwalifikowanych takich programów zaliczają się m.in.:
- przygotowanie i oczyszczenie podłoża pod ocieplenie,
- zakup materiału, wykonanie ocieplenia, wykonanie warstwy elewacyjnej,
- wykonanie drenażu (osuszania) przy ociepleniu fundamentów,
- wykonanie opaski wokół budynku przy ocieplaniu ścian przyziemia,
- użycie sprzętu, który jest niezbędny do wykonania prac termomodernizacyjnych (np. rusztowania),
- prace związane z modernizacją konstrukcji dachu/stropodachu niezbędne przy ociepleniu, wymiana pokrycia dachowego w przypadku, gdy towarzyszy jego ociepleniu,
- prace związane z izolacją i ociepleniem podłóg na gruncie, stropów, poddaszy, z wyłączeniem zakupu i montażu elementów wykończeniowych,
- wymianę okien wraz z wymianą parapetów okiennych zewnętrznych,
- wymianę drzwi zewnętrznych/bram garażowych,
- wykonanie demontażu i montażu obróbek blacharskich, instalacji odgromowej,
- wymianę wewnętrznej instalacji c.o. - rozbudowa istniejącej instalacji fotowoltaicznej,
- roboty budowlano-naprawcze, wykończeniowe towarzyszące termomodernizacji.
Podstawy prawne i narzędzia
Od 1 stycznia 2018 r. opłaty za korzystanie ze środowiska wynikające z ustawy - Prawo ochrony środowiska należy ponosić zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. Stawki opłat obowiązujące są ogłaszane corocznie w obwieszczeniach Ministra Klimatu i Środowiska. Wzory wykazów zostały określone w rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r.
Do składania wykazów i sprawozdań można wykorzystać dostępne narzędzia elektroniczne, takie jak serwis EkoPłatnik, udostępniany przez wiele urzędów marszałkowskich. Więcej informacji na ten temat, a także kalkulatory do naliczania opłat, można znaleźć na stronach internetowych jednostek samorządu terytorialnego lub bezpośrednio w urzędach.
Od 2010 r. podmioty korzystające ze środowiska, których działalność powoduje emisje, na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, mają obowiązek sporządzania i wprowadzania do Krajowej bazy raportu zawierającego informacje o wielkościach emisji gazów cieplarnianych i innych substancji oraz parametrach z nimi związanych, w terminie do końca lutego każdego roku za rok poprzedni. Krajową bazę prowadzi Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami IOŚ-PIB.
tags: #czy #osp #placi #za #odprowadzanie #zanieczyszczen