Bezpieczeństwo przeciwpożarowe odgrywa kluczową rolę w ochronie życia i mienia. W tym kontekście, System Sygnalizacji Pożarowej (SSP) oraz System Oddymiania stanowią fundament nowoczesnych rozwiązań zabezpieczających budynki. Chociaż oba systemy mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa, pełnią różne funkcje i działają w odmienny sposób. W niniejszym artykule wyjaśniono, czym różnią się te systemy, kiedy są wymagane i jak współpracują, aby skutecznie chronić życie oraz mienie.
Czym jest System Sygnalizacji Pożarowej (SSP)?
System Sygnalizacji Pożarowej (SSP), często nazywany również Systemem Alarmu Pożarowego (SAP), to zbiór zgodnie współpracujących ze sobą elementów, które są w stanie wykrywać pożar, inicjować alarm, automatycznie powiadamiać jednostkę straży pożarnej lub też wykonywać inne działania zmierzające do zmniejszenia skutków pożaru. Jest to automatyczny system elektroniczny, którego podstawowym zadaniem jest szybkie i bezbłędne wykrycie powstającego pożaru, zanim się on rozwinie i osiągnie rozmiary trudne do opanowania.
W obiektach, w których wymagane są uzgodnienia z rzeczoznawcą ds. SAP, system ten skupia się na podstawowej detekcji i alarmowaniu. SSP, jako rozwiązanie bardziej zaawansowane, oferuje dodatkowe funkcje, takie jak lokalizacja źródła pożaru. Wiele obiektów instaluje SSP dobrowolnie, aby zminimalizować ryzyko najpoważniejszego zagrożenia, jakim jest pożar, a coraz więcej klientów stosuje go również ze względu na wymagania ubezpieczyciela.
Jak działa SSP?
Zintegrowane w ramach systemu czujniki dymu i ciepła stale monitorują środowisko i wysyłają sygnał do centrali alarmowej w przypadku wykrycia oznak pożaru. Podobnie jak w przypadku SAP, informacja o wykryciu przez czujniki dymu lub niepokojącego wzrostu temperatury jest przekazywana do centrali alarmowej. Centrala analizuje otrzymane sygnały, a jeśli stwierdzi zaistnienie zagrożenia pożarowego, aktywuje system alarmowy.
Dzięki zaawansowanym technologiom, SSP jest w stanie nie tylko ostrzegać o pożarze, ale również wskazać jego dokładną lokalizację, co jest kluczowe dla skutecznej interwencji służb ratunkowych. Co ważne, system SSP może być zintegrowany z innymi systemami bezpieczeństwa i zarządzania budynkiem, co pozwala na kompleksową reakcję na zagrożenie.
Z czego składa się system sygnalizacji pożaru?
Elementy składowe systemu sygnalizacji pożaru zależą od charakterystyki chronionego obiektu. Najprostsze systemy składają się jedynie z centrali, czujek, ręcznych ostrzegaczy pożarowych i sygnalizatorów. Bardziej zaawansowane systemy obejmują także zasilacze pożarowe oraz moduły monitorujące, moduły sterujące oraz urządzenia do zdalnej transmisji alarmów. Poniżej przedstawiono krótki opis najważniejszych elementów, z których składa się SSP.
Centrala Sygnalizacji Pożaru (CSP)
Centrala (CSP) to główny komputer (mózg) systemu. Zbiera i analizuje dane z urządzeń detekcyjnych i wykonuje odpowiednie operacje (sterownicze, sygnalizacyjne) stosownie do jej konfiguracji. Nowoczesne centrale umożliwiają swobodną konfigurację scenariusza działania systemu. Centrala SSP wyposażona jest w panel oraz wyświetlacz służący m.in. do identyfikacji zdarzeń (alarmowych i uszkodzeniowych) i ich obsługi. Centrale różnią się ceną i funkcjonalnością; dostępne są zarówno małe centralki obsługujące kilkadziesiąt elementów, jak i rozbudowane centrale modułowe, mogące pracować w sieci i zdolne obsłużyć tysiące elementów i sterowań. Dobór odpowiedniej centrali powinien być poprzedzony analizą potrzeb inwestora, warunków panujących na obiekcie, poziomu bezpieczeństwa, wymaganych funkcjonalności oraz możliwości finansowych klienta. Należy wziąć pod uwagę także dostępność części zamiennych i wsparcie techniczne systemu.
Ręczne Ostrzegacze Pożarowe (ROP)
Ręczne ostrzegacze pożarowe (ROP) to przyciski w kolorze czerwonym z napisem „pożar”, które pozwalają na wywołanie alarmu pożarowego przez użytkownika obiektu w sposób natychmiastowy. Odpowiednie rozmieszczenie przycisków alarmowych regulują normy projektowe. Jako, że systemy poszczególnych producentów używają własnych protokołów adresowania i komunikacji z centralą, przyciski różnych producentów nie są ze sobą kompatybilne. Dotyczy to także wszystkich innych elementów adresowalnych.
Sygnalizatory
Sygnalizatory (tzw. syreny) są urządzeniami alarmowymi, które sygnalizują alarm za pomocą dźwięku (sygnalizatory akustyczne), czasem także przy pomocy światła (sygnalizatory akustyczno-optyczne). Natężenie dźwięku sygnalizatora powinno przekraczać 65dB. Innym sposobem sygnalizowania alarmu jest podłączenie SSP do niezależnego systemu Dźwiękowego Systemu Ostrzegawczego (DSO). DSO to systemy służące do rozgłaszania komunikatów ostrzegawczych - w tym komunikatów głosowych, alarmów czy syren. Zazwyczaj są one wykorzystywane do wygłaszania zrozumiałych komunikatów, które pomagają osobom znajdującym się w budynku w bezpiecznej i sprawnej ewakuacji.
Moduły sterujące i monitorujące
Moduły sterujące i monitorujące sterują i monitorują urządzeniami peryferyjnymi, a także integrują SSP z innymi systemami i instalacjami w budynku. Przykłady akcji realizowanych poprzez moduły to:
- Uruchomienie sygnalizacji (dźwiękowej i optycznej).
- Transmisja sygnału pożarowego do zarządcy obiektu, ochrony lub straży pożarnej (Monitoring sygnałów alarmowych).
- Przekazanie sygnału do systemu zarządzania obiektem, systemu automatyki budynku, systemu monitoringu wizyjnego CCTV.
- Uruchomienie sterowań SSP do urządzeń wykonawczych, takich jak:
- Otwarcie klap oddymiających (poprzez centralkę oddymiania) / Otwarcie bram napowietrzających.
- Zamknięcie klap (bram) odcinających.
- Otwarcie bram i drzwi ewakuacyjnych (otwarcie rygli systemu kontroli dostępu).
- Wyłączenie urządzeń niebezpiecznych lub rozprzestrzeniających pożar: urządzeń elektrycznych, grzewczych, wentylacyjnych, gazowych.
- Sprowadzenie wind na dół.
- Uruchomienie urządzeń gaszących (tryskaczy, stałych urządzeń gaśniczych SUG).
Urządzenia detekcyjne (Czujki)
Podstawowym elementem każdego systemu sygnalizacji pożaru są urządzenia detekcyjne, służące do wykrywania zagrożenia pożarowego. Nazywa się je czujkami lub detektorami. Dobór odpowiedniego rodzaju detektorów do SSP ma kluczowe znaczenie w zapewnieniu optymalnego poziomu zabezpieczenia przy jednoczesnym uniknięciu fałszywych alarmów generowanych przez system. W tym celu należy wziąć pod rozwagę szereg czynników specyficznych dla chronionego obiektu.
Czujki optyczne dymu
Wykrywają dym widzialny powstający zwykle w pierwszej fazie pożaru. Pozwalają zidentyfikować źródło zagrożenia jeszcze przed pojawieniem szybko rozprzestrzeniającego się otwartego ognia. Działanie tej czujki opiera się na rejestrowaniu przez odbiornik czujki promienia rozproszonego przez wnikające do komory czujki cząstki dymu. Zabrudzenie komory czujki jest uwzględniane przez systemy kompensacji zabrudzeń, co pomaga uniknąć fałszywych alarmów i zmniejsza konieczność częstego czyszczenia. Zasada ich działania polega na wykryciu aerozoli widzialnych, z tego powodu mogą reagować także na fałszywe bodźce alarmowe (np. dym powstający w kuchni, para wodna, pył czy kurz). W zależności od modelu i funkcjonalności urządzenia, mogą także posiadać dodatkowe systemy eliminacji fałszywych alarmów.
Czujki jonizacyjne
Podobnie jak czujki optyczne, reagują na dym. Zasada ich działania jest jednak inna: reagują na zmniejszenie prądu jonizacji powietrza wywołane przez cząstki dymu. Jonizacja powstaje dzięki umieszczeniu w ich wnętrzu elementu promieniotwórczego. Nie zaleca się ich stosowania w miejscach narażonych na zmiany ciśnienia, wilgotności i temperatury, gdyż zmiany te mogą zakłócać stabilność ich działania. Z założenia lepiej reagują one na produkty spalania płomieniowego (mniejsze cząstki). Jednak ze względu na występowanie w ich wnętrzu elementu radioaktywnego, ich stosowanie wiąże się z dodatkowymi regulacjami prawnymi związanymi z ich składowaniem i utylizacją. Z tego względu są one coraz rzadziej stosowane w praktyce.
Czujki ciepła (temperatury)
Ten rodzaj detektora reaguje (w zależności od jego typu) na przekroczenie progowej wartości temperatury lub jej gwałtowny wzrost. Są stosunkowo mniej czułe w porównaniu z czujkami optycznymi, gdyż zadziałają dopiero w momencie wzrostu temperatury spowodowanej pożarem. Używane są jednak z powodu ich odporności na bodźce mylące standardowe czujki optyczne, np. kurz, dym, pył czy para wodna.
Czujki płomienia
Wykrywają promieniowanie podczerwone emitowane przez płomień. Są stosunkowo drogie i nie reagują na pożary bezpłomieniowe. Z tego względu wykorzystuje się je stosunkowo rzadko, tylko do specjalistycznych zastosowań.
Czujki liniowe
Zbudowane są z nadajnika i odbiornika (zwykle znajdującego się w jednej obudowie) oraz z lustra znajdującego się po drugiej stronie obszaru chronionego. Nadajnik emituje wiązkę promieniowania podczerwonego, które zostaje odbite od lustra i wraca do odbiornika. Dym zmniejsza klarowność powietrza, co zaburza wiązkę promieniowania, a to z kolei zostaje zarejestrowane przez odbiornik i powoduje wyzwolenie sygnału alarmowego. Plusem tego rodzaju detektorów jest ich duży zasięg (zwykle 50 lub 100 metrów), co pozwala efektywnie chronić obszar nawet 1400m² (wobec 100m² dla czujki optycznej punktowej). Kolejnym udogodnieniem jest mniejsza pracochłonność instalacji - jedna czujka liniowa może zastąpić nawet kilkanaście sztuk czujek punktowych optycznych. Minusem tego rozwiązania jest konieczność dokładnego skalibrowania czujki, która może z czasem ulec przesunięciu, co wymaga ponownej kalibracji. Zarówno lustro, jak i element odbiorczo-nadawczy muszą być okresowo czyszczone. Ważne jest także, by w zasięgu promienia nie występowały żadne przeszkody fizyczne, gdyż zasłonięcie drogi między nadajnikiem a lustrem jest interpretowane przez system jako uszkodzenie.
Czujki multisensorowe (np. dualne)
Są kombinacją kilku sensorów w jednej obudowie, np. optycznego i temperaturowego. Informacja o alarmie jest wynikiem analizy przez odpowiednie algorytmy czujki sygnałów docierających do obu sensorów. Dzięki temu pozwalają zachować wysoki poziom bezpieczeństwa przy jednoczesnej eliminacji fałszywych bodźców alarmowych. Zwykle można także wybrać tryb działania takiej czujki, używając tylko jednego sensora lub dwóch jednocześnie. Przełączanie trybu zgodnie z warunkami panującymi na obiekcie pozwala na wybór trybu bardziej odpornego na fałszywe alarmy lub trybu o podwyższonej czułości reagowania. Oprócz czujek dwu-sensorowych występują także trzy-sensorowe, które posiadają dodatkowy detektor tlenku węgla (CO).
Czujki zasysające
Ich działanie polega na zasysaniu powietrza z chronionego obszaru poprzez system rur z otworami. Zassane powietrze przepływa przez element detekcyjny, który analizuje skład powietrza. Wykrycie cząstek występujących przy pożarze powoduje alarm. Plusem tego rozwiązania jest bardzo wysoka czułość, dzięki czemu są one w stanie wykryć pożar najwcześniej ze wszystkich opisanych rozwiązań.
Zasilacze pożarowe i akumulatory
Zasilanie SAP (System Sygnalizacji Pożaru) poprzez sieć elektryczną realizowane jest poprzez zasilacze wbudowane do centrali oraz certyfikowane zewnętrzne zasilacze pożarowe. Oprócz tego system musi posiadać akumulatory (zasilanie rezerwowe) pozwalające na nieprzerwaną pracę przez 72 godziny w stanie dozoru oraz dodatkowo co najmniej 30 minut w stanie alarmu.
Podstawy prawne i wytyczne dotyczące SSP
System sygnalizacji pożaru (SSP), zwany także system alarmu pożarowego (SAP) lub potocznie system przeciwpożarowy, to instalacja, która w odróżnieniu od innych systemów teletechnicznych (niskoprądowych) wymaga uwzględnienia określonych wymagań natury technicznej i prawnej. Wykorzystywane urządzenia muszą posiadać odpowiednie certyfikaty i aprobaty, aby można było je zastosować w ochronie pożarowej. Wskazane jest posiadanie przez instalatora i projektanta systemu odpowiednich kwalifikacji, najlepiej potwierdzonych certyfikatami i autoryzacjami. Konieczne jest zastosowanie się do wymagań natury technicznej, formalnej i prawnej związanych z projektowaniem, instalacją i eksploatacją systemów sygnalizacji pożaru. Pozwoli to z jednej strony zachować wysokie standardy bezpieczeństwa na obiekcie, a z drugiej uniknąć problemów z wypłatą ubezpieczenia oraz odpowiedzialności zarządcy i właściciela budynku w razie tragedii.
Podstawy prawne i wytyczne projektowania, instalacji i eksploatacji systemów stanowią:
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351).
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719).
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690).
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414).
- Aktualnie obowiązująca z 2018 roku Norma PKN-CEN TS 54-14: Systemy sygnalizacji pożarowej - wytyczne planowania, projektowania, instalowania, odbioru, eksploatacji i konserwacji.
Kiedy wymagany jest system SSP?
Obiekty, w których wymagany jest system sygnalizacji pożaru (SSP, SAP), określa Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. System sygnalizacji pożaru jest wymagany, kiedy budynek spełnia poniższe, wymienione w rozporządzeniu kryteria. Dla ułatwienia nawigacji umownie podzielono obiekty na prywatne i publiczne.
Obiekty prywatne
- Handlowe i wystawowe:
- o jednej kondygnacji przy powierzchni strefy pożarowej ponad 5000m².
- wielokondygnacyjne przy powierzchni strefy pożarowej ponad 2500m².
- Kina (ponad 600 miejsc).
- Budynki, gdzie znajduje się ponad 300 miejsc do celów gastronomicznych.
- Zakłady pracy zatrudniające więcej niż 100 niepełnosprawnych.
- Budynki zamieszkania zbiorowego (Hotele) (mające ponad 50 miejsc noclegowych).
- Centra przetwarzania danych o zasięgu krajowym i wojewódzkim.
- Centrale telefoniczne (przy pojemności powyżej 10 000 numerów) oraz centrale telefoniczne tranzytowe (przy pojemności 5000 - 10000 numerów) o znaczeniu miejscowym lub regionalnym.
- Podziemne garaże (mające strefę pożarową ponad 1500m²) lub mające więcej niż jedną kondygnację podziemną.
- Banki, gdzie strefa pożarowa (zawierająca salę operacyjną) przekracza 500 m².
Obiekty publiczne
- Teatry (mające ponad 300 miejsc).
- Sale sportowe i widowiskowe (ponad 1500 miejsc).
- Szpitale (z wyłączeniem psychiatrycznych) i sanatoria (mające ponad 200 łóżek).
- Szpitale psychiatryczne (mające ponad 100 łóżek).
- Domy pomocy społecznej i ośrodki rehabilitacji niepełnosprawnych (mające ponad 100 łóżek).
- Budynki użyteczności publicznej (wysokie lub wysokościowe).
- Budynki zamieszkania zbiorowego (mające ponad 50 miejsc noclegowych).
- Archiwa określone przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.
- Muzea i zabytki budowlane (określa Generalny Konserwator Zabytków z Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej).
- Centra przetwarzania danych o zasięgu krajowym i wojewódzkim.
- Urzędy obsługujące organy administracji rządowej.
- Stacje podziemnej kolei oraz metra.
- Porty i dworce przeznaczone dla ponad 500 osób jednocześnie.
- Biblioteki, gdzie zbiory stanowią narodowy zasób biblioteczny.
Wymienione wyżej obiekty zobligowane do instalacji SSP stanowią tylko część obiektów, które w praktyce stosują system sygnalizacji pożaru. Wiele obiektów instaluje system dobrowolnie w celu zminimalizowania najpoważniejszego zagrożenia, jakim jest pożar. Coraz więcej klientów stosuje SSP ze względu na wymagania ubezpieczyciela lub istotne potrzeby zwiększenia bezpieczeństwa.
Przegląd i konserwacja Systemów Sygnalizacji Pożarowej
Aby zapewnić ciągłe i właściwe funkcjonowanie systemów sygnalizacji pożarowej, należy zadbać o ich regularne przeglądy, testy oraz konserwacje. Zgodnie z prawem, obowiązek konserwacji SSP jest nałożony na właściciela, zarządcę budynku lub jego użytkowników. Przeglądy i konserwacje wykonuje się z różnych powodów, przede wszystkim ze względu na wymogi prawne. Przeglądy i obsługa techniczna to niezwykle ważne działania, które mają wpływ na zapewnienie prawidłowego funkcjonowania systemów ppoż. w obiektach prywatnych, firmowych lub publicznych. Według informacji zawartych w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., zarówno przegląd, jak i konserwacja systemów sygnalizacji pożaru może być wykonywany wyłącznie przez osoby właściwie przeszkolone w tym zakresie.
Rodzaje przeglądów
Codzienna
Sprawdzenie, czy Centrala Sygnalizacji Pożaru oraz tablice sterownicze są w stanie standardowej pracy i czy instalacja jest włączona. Taką czynność może przeprowadzać personel obiektu, jednak po wcześniejszym wdrożeniu w obsługę i kontrolę takich systemów. Ewentualne nieprawidłowości należy odnotować w książce eksploatacyjnej, a także bezzwłocznie usunąć.
Miesięczna
Należy sprawdzić awaryjne zespoły prądotwórcze, przeprowadzić testy wskaźników, a także kontrolę zapasów papieru lub tuszu w drukarkach. Kontrolę może przeprowadzić personel obiektu.
Kwartalna
Raz na kwartał wymagana jest weryfikacja działania przynajmniej jednego czujnika lub ręcznego ostrzegacza pożarowego w każdej strefie. Należy także sprawdzić, czy monitoring uszkodzeń centrali sygnalizacji pożarowej funkcjonuje we właściwy sposób. Konserwację wykonuje kompetentna i wykwalifikowana do tego osoba.
Roczna
Dokładne sprawdzenie każdego czujnika, centrali, połączeń kablowych, sprzętu, ręcznych ostrzegaczy pożarowych, baterii oraz akumulatorów. Specyfikacja techniczna CEN/TS 54-14:2004 opisuje wytyczne planowania, projektowania, instalowania, odbioru, a także eksploatacji oraz konserwacji systemów sygnalizacji pożarowej. Sprawny System Sygnalizacji Pożaru (SSP) to gwarancja, że nawet w sytuacji zagrożenia pożar zostanie wcześnie wykryty i zlikwidowany. Funkcjonalne systemy dają poczucie bezpieczeństwa i zmniejszają ryzyko poniesienia ogromnych strat pożarowych.
Czym jest System Oddymiania?
System oddymiania to kluczowy element ochrony przeciwpożarowej, którego głównym zadaniem jest zapewnienie bezpiecznych warunków ewakuacji dla ludzi oraz lepszych warunków do akcji gaśniczej dla straży pożarnej. Poprzez usuwanie dymu i gorących gazów z zagrożonych stref, system ten zapobiega rozprzestrzenianiu się toksycznych substancji i poprawia widoczność, co jest niezbędne podczas ewakuacji. System oddymiania może działać naturalnie (poprzez okna, klapy dymowe) lub mechanicznie (przy użyciu wentylatorów oddymiających).
Kiedy system oddymiania jest wymagany?
System oddymiania jest obowiązkowy w wielu typach budynków, w tym w budynkach wysokich, garażach podziemnych, w halach produkcyjnych i magazynowych oraz w strefach ewakuacyjnych, gdzie nagromadzenie dymu mogłoby znacząco utrudnić bezpieczne opuszczenie obiektu.
Współpraca SSP i systemu oddymiania - klucz do bezpieczeństwa
System SSP i system oddymiania pełnią różne, ale komplementarne funkcje w ochronie przeciwpożarowej budynku. W wielu obiektach oba systemy działają razem - SSP wykrywa pożar i uruchamia system oddymiania, co znacząco zwiększa bezpieczeństwo. Dzięki szybkiemu wykryciu dymu i ognia przez SSP, możliwe jest natychmiastowe podjęcie działań, takich jak ewakuacja budynku oraz podjęcie akcji gaśniczej, a także aktywacja systemu oddymiania. To wsparcie dla straży pożarnej umożliwia skuteczniejszą akcję gaśniczą, minimalizując straty materialne i ludzkie.
Dlatego system sygnalizacji pożaru SSP i instalacje SAP są najczęściej stosowane w budynkach, w których znajdują się duże skupiska ludzi lub cenne dobra materialne. Systemy sygnalizacji pożaru są projektowane i instalowane zgodnie z określonymi przepisami, aby zapewnić skuteczne działanie i spełnienie wymogów bezpieczeństwa.
tags: #stwiorb #sap #i #oddymianie