Certyfikacja radiotelefonów nasobnych w OSP: Wymagania i zasady użytkowania

Komunikacja radiowa stanowi kręgosłup działań ratowniczo-gaśniczych. Bez sprawnej łączności nawet najlepiej wyszkolona załoga Państwowej Straży Pożarnej (PSP) czy Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) nie będzie w stanie skutecznie współpracować na miejscu akcji. W kontekście sprzętu wykorzystywanego przez jednostki ochrony przeciwpożarowej często pojawia się pytanie o wymagania certyfikacyjne, w szczególności dotyczące radiotelefonów nasobnych. Czy każdy radiotelefon nasobny w OSP musi posiadać formalne dopuszczenie do użytkowania wydane przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej (CNBOP)?

Ogólne wymagania dotyczące dopuszczania wyrobów w jednostkach ochrony przeciwpożarowej

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity: Dz. U. 2009 r. Nr 178 poz. 1380 z póź. zm.), wyroby służące zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, wprowadzane do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej oraz wykorzystywane przez te jednostki do alarmowania o pożarze lub innym zagrożeniu oraz do prowadzenia działań ratowniczych, a także wyroby stanowiące podręczny sprzęt gaśniczy, mogą być stosowane wyłącznie po uprzednim uzyskaniu dopuszczenia do użytkowania.

Dopuszczenia do użytkowania wyrobów, w formie świadectwa dopuszczenia, wydają instytuty badawcze Państwowej Straży Pożarnej, wskazane przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Jednostką tą jest Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego (CNBOP-PIB). Dopuszczenie wydaje się po ustaleniu, że poziom bezpieczeństwa wyrobu nie jest niższy od określonego w Polskich Normach lub wymaganiach techniczno-użytkowych (art. 7 ust. 2 ustawy).

Regulacje szczegółowe i konsekwencje braku dopuszczenia

Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawarte są w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz. U. Nr 143, poz. 1002 z póź. zm.). Dopuszczenie do użytkowania wyrobów jest wymagane w przypadku wprowadzania ich do użytkowania oraz wykorzystywania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej, bez znaczenia, czy produkt jest nowy, czy używany.

Wprowadzenie sprzętu do podziału bojowego i dysponowanie do działań ratowniczo-gaśniczych bez uzyskania stosownego dopuszczenia jest naruszeniem obowiązującego porządku prawnego i może wiązać się nawet z odpowiedzialnością prawną osób, które do tego dopuściły. Zdarzenia, w których wyrządzona zostanie szkoda, np. kolizja drogowa z udziałem pojazdu pożarniczego, który nie posiada świadectwa dopuszczenia, mogą rodzić negatywne konsekwencje dla OSP związane z odmową wypłacenia przez ubezpieczyciela odszkodowania, gdyż ubezpieczyciel mógł zostać wprowadzony w błąd przy zawieraniu ubezpieczenia.

Warto również wspomnieć o nowo dodanym art. 7a (od 1 października 2020 r.) ustawy o ochronie przeciwpożarowej, który reguluje wprowadzanie do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej pojazdów pożarniczych używanych poza granicami kraju. Wymaga on uzyskania opinii instytutu badawczego PSP, co świadczy o ogólnej tendencji do ścisłego nadzoru nad sprzętem w straży pożarnej.

Certyfikacja radiotelefonów nasobnych w OSP: Bezpośrednia odpowiedź

Wracając do głównego pytania: czy radiotelefon nasobny w OSP musi mieć certyfikat CNBOP? Odpowiedź brzmi: NIE, w przypadku, gdy nie znajduje się on w wykazie wyrobów podlegających dopuszczeniu.

Produkty nieznajdujące się w wykazie, o którym mowa w rozporządzeniu MSWiA, nie podlegają procesowi dopuszczenia CNBOP. Nie znaczy to jednak, że nie mogą być użytkowane. Brak wymogu formalnego "dopuszczenia" wynika z faktu, że dany wyrób nie jest ujęty w szczegółowych wymaganiach techniczno-użytkowych wymagających takiej procedury.

Należy jednak podkreślić, że jednostki PSP i OSP powinny wyposażać się w radiotelefony spełniające wymagania wewnętrznych przepisów i instrukcji, takich jak "Instrukcja organizacji łączności radiowej". Choć formalny certyfikat CNBOP nie jest wymagany dla wszystkich radiotelefonów, zapewnienie ich zgodności z obowiązującymi standardami łączności jest kluczowe dla efektywności i bezpieczeństwa działań ratowniczych.

Znaczenie i rodzaje sprzętu komunikacyjnego w straży pożarnej

W dynamicznie zmieniających się warunkach akcji ratowniczo-gaśniczej niezawodna łączność to kwestia bezpieczeństwa. Dobra komunikacja pozwala zachować porządek i utrzymać łączność dowódcy z ratownikami, zwłaszcza gdy teren działań jest rozległy, zadymiony lub chaotyczny. W przeciwieństwie do telefonii komórkowej, która w sytuacjach kryzysowych bywa zawodna (przeciążone sieci, brak zasięgu), radiotelefony zapewniają bezpośrednią, grupową komunikację niezależną od infrastruktury.

Typy radiotelefonów

• Radiotelefony przenośne (nasobne): To osobiste krótkofalówki strażaków, odporne na uderzenia, wodę i wysoką temperaturę. Umożliwiają kontakt głosowy pomiędzy ratownikami oraz ze stanowiskiem kierowania. W straży pożarnej wykorzystuje się radiotelefony pracujące w dedykowanych pasmach (najczęściej VHF). Obecnie obserwuje się przejście na nowoczesną łączność cyfrową DMR, zapewniającą lepszą jakość dźwięku i bezpieczeństwo transmisji. Przykładowe modele to m.in. Motorola z serii DP/GP (dawniej GP340/360, obecnie cyfrowe DP4400E, DP4600E czy nowy Motorola R7) oraz Hytera z serii PD/HP (np. modele Hytera PD785, HP785).
• Radiostacje przewoźne (mobilne): To mocniejsze radiotelefony montowane na pojazdach pożarniczych (samochodach gaśniczych, drabinach) lub w stanowiskach dyspozytorskich. Zapewniają większy zasięg łączności dzięki wyższej mocy i zewnętrznej antenie. Dowódca sekcji czy kierowca może przez nie utrzymywać łączność z SKKM/SK (Stanowisko Kierowania) lub innymi jednostkami. Radiostacje mobilne również przechodzą na standard DMR (np. Motorola DM4600E czy Hytera HM785).

Akcesoria komunikacyjne

• Mikrofonogłośniki i PTT (Push-To-Talk): Zewnętrzne mikrofony ze wbudowanym głośnikiem, potocznie zwane "gruszkami", podłączane do radiotelefonu. Pozwalają na rozmowę bez trzymania radia przy ustach. Posiadają łatwy w użyciu przycisk PTT. Solidna "gruszka" powinna być wodoodporna, odporna na upadki i wyposażona w klips.
• Zestawy komunikacyjne do masek oddechowych: Specjalistyczne systemy pozwalające prowadzić rozmowę w aparacie ochrony dróg oddechowych (ODO), wzmacniające i transmitujące głos strażaka. Przykładem jest system MSA C1 integrujący się z maską G1, przekazujący wzmocniony dźwięk do głośniczka zewnętrznego i radia.
• Zestawy komunikacyjne do hełmów strażackich: Integrują ochronę słuchu i możliwość komunikacji, np. aktywne nauszniki wygłuszające hałas, ze słuchawkami do odbioru komunikatów i mikrofonem. Umożliwiają rozmowy w ekstremalnie głośnym otoczeniu. Mikrofon może być wysięgnikowy lub kostny/czepcowy.
• Systemy bezprzewodowe i Bluetooth: Rozwiązania bezprzewodowe (np. w najnowszych modelach Motorola MOTOTRBO czy Hytera) pozwalają sparować radio z bezprzewodowym mikrofonogłośnikiem (RSM), słuchawką douszną pod hełm lub modułem w masce/aparacie. Zapewniają większą swobodę ruchów, choć wymagają zasilania bateryjnego.
• Anteny i wzmacniacze sygnału: Anteny do radiotelefonów przenośnych (np. dłuższe anteny VHF) poprawiają zasięg. W samochodach stosuje się anteny dachowe oraz czasem wzmacniacze sygnału lub retransmitery, aby zapewnić łączność nawet wewnątrz budynków.
• Systemy selektywnego alarmowania: Wykorzystywane głównie przez OSP. Urządzenia takie jak DSP-50 i syreny alarmowe zdalnie sterowane radiowo umożliwiają szybkie alarmowanie jednostek OSP poprzez sygnał radiowy uruchamiający syrenę i powiadamiający druhów (pagery, SMS).

Zastosowanie sprzętu komunikacyjnego w różnych scenariuszach działań

Sprzęt komunikacyjny dla straży pożarnej znajduje zastosowanie w rozmaitych scenariuszach działań ratowniczych:

• Działania gaśnicze wewnątrz budynków: Roty gaśnicze w aparatach powietrznych korzystają z radiotelefonów nasobnych z mikrofonogłośnikami, a dowódca roty często ma dodatkowo mikrofon w masce. Słuchawki w hełmach wygłuszają hałas i przekazują radiowy komunikat od Kierującego Działaniem Ratowniczym (KDR).
• Akcje poszukiwawczo-ratownicze w terenie: Radiotelefony przenośne pozwalają grupom strażaków utrzymać kontakt na dużych odległościach. Łączność cyfrowa z większą liczbą dostępnych kanałów i lepszą jakością dźwięku jest tu szczególnie przydatna.
• Incydenty chemiczne: Strażacy w gazoszczelnych kombinezonach chemicznych używają specjalistycznych zestawów łączności z mikrofonami zewnętrznymi i słuchawkami wewnątrz kaptura lub systemów nadawczo-odbiorczych w maskach aparatów. Przycisk PTT jest często wyprowadzony na zewnątrz kombinezonu.
• Duże zdarzenia i akcje długotrwałe: Przy pożarach wielkopowierzchniowych czy klęskach żywiołowych, sztab akcji może uruchomić kilka kanałów, a radiostacje mobilne z antenami teleskopowymi na masztach zapewniają zasięg na całym obszarze. Ratownicy są wyposażeni w radiotelefony nasobne z zapasowymi bateriami.

Podstawy łączności radiowej w straży pożarnej

Najczęstszym sposobem kontaktowania się strażaków jest korespondencja radiowa, zapewniająca ciągły kontakt z dowódcą akcji i stanowiskiem kierowania. Sieć radiowa to zespół trzech lub więcej stacji radiowych (radiotelefonów) pracujących według wspólnych danych radiowych. Każda komenda PSP ma swój wyznaczony kanał radiowy, na którym pracują wszystkie zastępy prowadzące działania na jej terenie.

• SIMPLEX: To sposób pracy radiowej, przy której nadawanie i odbiór są umożliwione na przemian w obu kierunkach łącza telekomunikacyjnego przy wykorzystaniu jednej częstotliwości.
• DUPLEX: Nadawanie i odbiór są możliwe jednocześnie w obu kierunkach łącza telekomunikacyjnego przy wykorzystaniu dwóch częstotliwości.

Kryptonim to umowny znak rozpoznawczy maskujący przynależność służbową korespondenta - tzw. adres radiotelefoniczny. Państwowa Straż Pożarna do realizacji łączności radiowej UKF wykorzystuje częstotliwości z pasma pierwszego zakresu 160MHz, będącego w dyspozycji resortu spraw wewnętrznych. Pasmo to zostało podzielone na kanały radiowe z odstępem między nimi 12,5kHz.

Różnice w wyposażeniu PSP i OSP

PSP (Państwowa Straż Pożarna) dysponuje z reguły nowocześniejszym i bardziej ustandaryzowanym sprzętem łączności. W każdej zmianie służbowej jest wyznaczony strażak - technik łączności - dbający o radia i ich sprawność. Samochody PSP są wyposażone w radiostacje przewoźne, a każdy dowódca zastępu ma przypisany radiotelefon nasobny. Coraz częściej również pozostali ratownicy mają swoje osobiste radiotelefony podczas akcji, zwłaszcza gdy działają w aparatach ODO. PSP popularne jest stosowanie zestawów z integrowaną komunikacją, np. modułów komunikacyjnych do masek i odpowiednich PTT.

OSP (Ochotnicza Straż Pożarna), choć coraz lepiej doposażona dzięki dotacjom i programom modernizacyjnym, bywa zróżnicowana pod względem łączności. W wielu jednostkach OSP standardem jest przynajmniej jeden radiotelefon nasobny w wozie - najczęściej dla dowódcy. Drugi ręczny radiotelefon bywa przekazywany ratownikowi pracującemu np. na dachu czy z drugiej strony budynku, ale nie zawsze każdy strażak OSP ma swój osobisty radiotelefon podczas akcji. Często używa się trybu simpleksowego (bezpośredniego) między radiami OSP a radiem PSP.

Wybór radiotelefonu do OSP

Wybór odpowiedniego radiotelefonu nasobnego dla OSP powinien uwzględniać kilka kluczowych czynników, wykraczających poza samo formalne dopuszczenie do użytkowania.

Kluczowe aspekty wyboru:

• Marka i model: Na rynku dostępne są sprawdzone marki takie jak Motorola (seria GP, DP, R7), Hytera (seria PD, HP) oraz Kenwood czy Icom. W straży i innych służbach tradycją jest używanie Motoroli, choć inne marki również oferują wysokiej jakości sprzęt.
• Cena: Jest to często istotny czynnik dla OSP. Warto rozważyć stosunek jakości do ceny, pamiętając, że "przepłacanie" za niepotrzebne funkcje może być uniknione, jeśli tańsze marki spełniają oczekiwane standardy niezawodności.
• Typ baterii: Obecnie w radiach dostępne są baterie NiMH oraz nowocześniejsze, bardziej wydajne i lżejsze baterie litowo-jonowe lub polimerowe. Baterie NiMH wymagają pełnego rozładowania przed ładowaniem, co wpływa na ich żywotność. Litowe ogniwa oferują większą elastyczność ładowania i dłuższy czas pracy.
• Zasięg i jakość łączności: Niektóre modele mogą mieć lepszy zasięg lub jakość dźwięku w trudnych warunkach. Modele cyfrowe (DMR) zazwyczaj oferują lepszą jakość dźwięku na granicy zasięgu.
• Odporność i wytrzymałość: Radiotelefon powinien być odporny na uderzenia, wodę, pył i zmienne temperatury, aby sprostać trudnym warunkom działań ratowniczych.
• Łatwość obsługi i programowania: Sprzęt powinien być intuicyjny w obsłudze. W przypadku radiotelefonów cyfrowych należy wziąć pod uwagę, że ich serwis i programowanie mogą wymagać autoryzowanego serwisu, w przeciwieństwie do analogowych serii GP, z którymi wielu użytkowników radzi sobie samodzielnie.
• Kompatybilność: Zgodność z istniejącą siecią analogową (radiotelefony cyfrowe często można programować do pracy w trybie analogowym) oraz możliwość przyszłej adaptacji do łączności cyfrowej.
• Akcesoria: Dostępność kompatybilnych mikrofonogłośników, zestawów do masek czy hełmów.

Wybierając radiotelefon, należy kierować się przede wszystkim niezawodnością łączności, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa strażaków. Zgodność z "Instrukcją organizacji łączności radiowej" oraz doświadczeniem innych jednostek OSP i PSP w użytkowaniu konkretnych modeli jest cenną wskazówką.

tags: #czy #radio #nasobne #w #osp #musi