Kwestia tego, czy strażak musi umieć pływać, często wywołuje dyskusje. Pomimo powszechnego przekonania o jej niezbędności dla ratowników, przepisy i praktyka pokazują, że sytuacja jest bardziej złożona.
Wymogi Kwalifikacyjne i Pływanie
Sprawdzian z pływania podczas naboru do Państwowej Straży Pożarnej (PSP) jest opcjonalny. Jego przeprowadzenie zależy od umieszczenia takich elementów postępowania rekrutacyjnego w ogłoszeniu o naborze. Tę kwestię reguluje rozporządzenie dotyczące postępowania kwalifikacyjnego do PSP, w tym Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 marca 2018 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego o przyjęcie do służby w Państwowej Straży Pożarnej.
Jednak w przypadku naborów do szkół pożarniczych (tzw. szkół aspiranckich i szkoły oficerskiej) sprawdzian z pływania i braku lęku wysokości (akrofobii) zwyczajowo się odbywa. Oznacza to, że choć nie jest uniwersalnym, obowiązkowym elementem rekrutacji do każdej jednostki PSP, to w procesie kształcenia kadry często jest wymagany.
Praktyczne Konsekwencje Braku Umiejętności Pływania w Służbie
Mimo że pływanie może nie być formalnym wymogiem, jego brak może stworzyć poważne wyzwania podczas działań ratowniczych, zwłaszcza tych związanych z wodą. Jak zauważają strażacy, "strażak faktycznie nie musi umieć pływać, ale biedny będzie taki gość, jak przyjdzie mu pracować na pontonie lub podczas akcji powodziowej". W takiej sytuacji nie tylko trudno mu będzie skutecznie pomóc, ale "jeszcze o niego będzie trzeba się martwić". Przykładem może być akcja poszukiwania topielca z pontonu, gdzie na czterech strażaków tylko jeden umiał pływać.
Podczas akcji powodziowych ratowanie zazwyczaj odbywa się z łodzi, a nie wpław. Kluczowa staje się wówczas "psychika, żeby się nie bał, jak wokół będzie tylko woda". Choć w czasie ćwiczeń czy powodzi można założyć kapok, to nie zastępuje to poczucia bezpieczeństwa i pewności, jakie daje umiejętność pływania. Pojawia się także problem, gdy podczas zmiany służbowej większość załogi okazuje się "niepływająca" w wodzie, co może budzić "konsternację" w przypadku wezwania do zdarzenia wodnego.
Pływanie a Techniki Ratownictwa Wodnego
Warto podkreślić, że "umieć pływać a znać techniki ratowania tonącego to dwie różne sprawy". Typowe ratownictwo wodne w Polsce jest domeną WOPR, natomiast straż pożarna zajmuje się ratownictwem powodziowym oraz wieloma innymi dziedzinami. W ekstremalnych warunkach, takich jak ratowanie w rzece górskiej podczas powodzi czy w odwoju progu wodnego, "podstawowa umiejętność pływania by tu nie pomogła", gdyż wymaga to specjalistycznych technik i sprzętu.
Strażak to nie "supermen", a jego rola obejmuje szeroki wachlarz działań: ratownictwo chemiczne, budowlane, medyczne, drogowe i pożarowe, z których każde wymaga specyficznych umiejętności i odwagi. Niemniej jednak, posiadanie umiejętności pływania jest bardzo przydatne i wpływa na bezpieczeństwo ratownika, co z kolei "zwiększa szanse na przeżycie ratowanego".
Ćwiczenia PSP z zakresu ratownictwa wodnego #BezpieczneWakacje
Rola Szkolenia i Odpowiedzialności Komendantów
Brak umiejętności pływania u części strażaków jest często postrzegany jako systemowy problem. Wskazuje się, że to "zasrany obowiązek komendanta powiatowego i każdego wyżej, żeby organizować szkolenie strażaków, również praktyczne". Jeżeli absolwenci szkół pożarniczych oraz kandydaci przyjmowani "z ulicy" nie potrafią pływać, "błąd tkwi w systemie, a nie w ludziach".
Kluczowe jest zapewnienie możliwości rozwijania tej umiejętności w trakcie służby. Niektóre Komendy Powiatowe/Miejskie dbają o to, oferując swoim funkcjonariuszom dostęp do krytego basenu (np. od października do kwietnia) oraz organizując regularne ćwiczenia na akwenach wodnych. Taka praktyka jest niezwykle ważna, zwłaszcza w jednostkach nieposiadających formalnie utworzonych grup ratownictwa wodnego.
Regulacje Prawne Postępowania Kwalifikacyjnego
Zasady naboru do służby przygotowawczej w PSP są określone w art. 28 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej oraz wspomnianym rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 marca 2018 r. Postępowanie kwalifikacyjne zarządza i prowadzi kierownik jednostki organizacyjnej PSP. Składa się ono z kilku etapów:
- ocena złożonych dokumentów (sprawdzenie kompletności i spełnienia wymogów ogłoszenia),
- test sprawności fizycznej,
- rozmowa kwalifikacyjna,
- dodatkowe etapy postępowania (jeśli zostały przewidziane w ogłoszeniu o naborze).
Posiadane wykształcenie, wyszkolenie lub umiejętności są oceniane w systemie punktowym.
Test Sprawności Fizycznej
Test sprawności fizycznej, przeprowadzany w ubiorze i obuwiu sportowym, składa się z prób sprawnościowych oraz próby wydolnościowej. Kandydat podchodzi do każdej z prób tylko raz. Do głównych elementów należą:
- Podciąganie na drążku: Na komendę "start" ćwiczący podciąga się tak, aby broda znalazła się powyżej drążka, po czym wraca do pozycji wyjściowej.
- Rzut piłką lekarską: Ćwiczący unosi piłkę o wadze 2 kg oburącz za głowę i wykonuje rzut.
- Bieg po kopercie: Bieg po wyznaczonej trasie z omijaniem tyczek, pokonywanie trasy trzykrotnie.
- Próba wydolnościowa (Beep test): Polega na bieganiu między dwoma znacznikami oddalonymi o 20 metrów w określonym, stale rosnącym tempie, nadawanym sygnałem dźwiękowym.
W przepisach szczegółowo opisujących te próby pływanie nie jest wymienione jako obowiązkowy element testu sprawności fizycznej. To potwierdza, że jest to element opcjonalny, którego wymóg może pojawić się jedynie w konkretnym ogłoszeniu o naborze.