Wprowadzenie: Dylematy Tworzenia Sekcji Nurkowej OSP
Wielu młodych ratowników, posiadających ukończone kursy nurkowe, zastanawia się nad możliwością założenia sekcji ratownictwa wodnego w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Pytania o to, jak można założyć taką sekcję i skąd pozyskać fundusze, są powszechne. Jednakże, na drodze do utworzenia i legalnego funkcjonowania sekcji nurkowej w OSP stoi szereg problemów, związanych z kursami, szkoleniami, a także masą formalności i niejasnych regulacji.
Status Prawny i Regulacje
Brak jednoznacznych uregulowań dla OSP
Jednym z kluczowych problemów jest brak jasnych regulacji prawnych dotyczących sekcji płetwonurków przy OSP. Wytyczne co do grup nurkowych istnieją, ale dotyczą one przede wszystkim nurków w Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Jeśli chodzi o nurków z OSP, kwestie te nie są nigdzie określone. Brak jest zapisów, które wprost zabraniałyby OSP posiadania sekcji nurkowej, jeśli nie spełnia ona konkretnych kryteriów, jednak w praktyce prowadzi to do wielu niejasności. Często sekcje nurkowe OSP, pomimo przeszkolenia, nie mogą podjąć żadnych działań bez obecności Kierownika Robót Podwodnych, a kursy na takie stanowisko są często dostępne tylko dla PSP.
Porozumienia z PSP i KSRG
Założenie sekcji nurkowej w OSP może wymagać podpisania porozumienia z lokalną jednostką PSP. W takim dokumencie powinny zostać określone warunki udziału grupy w działaniach ratowniczych, zasady jej dysponowania do zdarzeń oraz kwestie finansowania (w jakim stopniu PSP będzie finansować grupę). Mimo to, w obecnej praktyce często brakuje zgody na udział OSP w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) w pracach nurkowych. Zdarzało się, że jednostki OSP były wycofywane z działań, a Komenda Straży Pożarnej tworzyła własne sekcje nurkowe, co wskazuje na złożoność i niepewność statusu OSP w tym zakresie.
Akty prawne a nurkowanie
Istnieją ogólne akty prawne dotyczące zasad bezpieczeństwa i uprawiania płetwonurkowania, takie jak rozporządzenia regulujące kwestie bezpieczeństwa nurkowania czy wykorzystania sprzętu. Przykładowo, wspomniane są przepisy na podstawie art. 53c ust. 4 ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej (Dz.U. z 2001 r. poz. 889, z późn. zm.) z dnia 17 sierpnia 2006 r. (Dz.U. Nr 154) oraz rozporządzenie w sprawie uprawiania płetwonurkowania (Dz. U. Nr 70 z 8 czerwca 2002 r.). Określają one m.in. limity ciśnienia parcjalnego azotu, wymogi dotyczące sprzętu i przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Jednakże, te regulacje dotyczą zasad ogólnych lub jednostek PSP, nie precyzują roli i uprawnień sekcji nurkowych OSP w systemie ratowniczym.
Wymogi Szkoleniowe i Kwalifikacje
Rola Kierownika Robót Podwodnych
Jednym z największych problemów napotykanych przez sekcje nurkowe OSP jest wymóg posiadania Kierownika Robót Podwodnych. Bez takiej osoby, nawet wyszkoleni nurkowie nie mogą podjąć działań. Z informacji wynika, że kursy na Kierownika Robót Podwodnych są zazwyczaj dostępne wyłącznie dla funkcjonariuszy PSP, co stwarza barierę dla ochotników.
"Cywilne" a "Mundurowe" Uprawnienia
Wiele osób posiada tzw. "cywilne" kursy płetwonurkowania, np. w systemach CMAS, PADI czy LOK. Problem pojawia się, gdy okazuje się, że w kontekście działań ratowniczych w OSP, te uprawnienia mogą być niewystarczające. Istnieją przypadki, gdzie nurkowie posiadający wieloletnie doświadczenie i certyfikaty "cywilne" musieli odbywać nowe kursy pierwszego stopnia u "mundurowych" instruktorów, aby ich kwalifikacje były uznane w ramach służb ratowniczych. Dyskusje na temat wyższości jednych uprawnień nad drugimi są częste, jednakże dla działań ratowniczych kluczowe jest ich oficjalne uznanie przez odpowiednie instytucje.
Wyposażenie i Finansowanie Sekcji Nurkowych
Założenie i utrzymanie sekcji nurkowej wiąże się z ogromnymi kosztami. Samo uzbrojenie jednego płetwonurka to wydatek rzędu około 5 tysięcy złotych. Pełnowymiarowa grupa nurkowa wymaga specjalistycznego sprzętu, takiego jak komplety do nurkowania, skafandry suche, łączność podwodna, łódź motorowa. Szacuje się, że koszt utworzenia takiej grupy to około 600 tysięcy złotych, nie wliczając specjalistycznego samochodu ratownictwa wodnego, który może kosztować dodatkowe 750 tysięcy złotych. Tak wysokie koszty stanowią poważną barierę dla większości jednostek OSP, które często polegają na funduszach pozyskiwanych lokalnie lub z niewielkich dotacji.
Film z okazji 30-lecia Państwowej Straży Pożarnej
Praktyka Działania Sekcji Nurkowych w OSP
Istniejące sekcje i ich wyzwania
Mimo wielu przeszkód, w Polsce istnieje kilka jednostek OSP, które posiadają sekcje płetwonurków, głównie zlokalizowane na Pomorzu. Jednakże, nawet te działające sekcje napotykają na problemy. Przykładowo, zdarzało się, że sekcje nurkowe w PSP były zawieszane z powodu wejścia w życie nowych przepisów, które nie dopuszczały ich do funkcjonowania w dotychczasowej formie. To wskazuje na ciągłą zmienność regulacji i ich wpływ na operacyjność grup nurkowych, zarówno w PSP, jak i OSP.
Dysponowanie do akcji a rzeczywistość
Podejście PSP do sekcji nurkowych w OSP jest zróżnicowane. Dla jednych Komend Powiatowych PSP (KP PSP) wymagane są konkretne dokumenty, uprawnienia i sprzęt, podczas gdy inni uważają to za wewnętrzną sprawę OSP, gdzie kluczowe jest zgłoszenie takiej działalności, posiadanie sprzętu i nurków gotowych do wezwania. W końcu OSP jest stowarzyszeniem samorządnym i niezależnym, które samo decyduje, co będzie robiło, byle było to zgodne z prawem. Niemniej jednak, finał może być taki, że nawet dobrze wyposażona i wyszkolona sekcja OSP nie zostanie zadysponowana do działań ratowniczych. Jak pokazuje praktyka, wiele OSP, mimo że spełnia część wytycznych dla akcji ratowniczo-gaśniczych, nie jest do nich wzywana, a życie weryfikuje ich zaangażowanie i przydatność.
Rekomendacje i Podsumowanie
Mimo braku jednoznacznych regulacji prawnych, część środowiska strażackiego uważa, że jeśli są chętni do nurkowania i dostępny sprzęt, warto zakładać taką sekcję. Kluczowe jest zgłoszenie jej do KP PSP w celu ujęcia w powiatowym planie ratowniczym. Jednak historia dyskusji na temat prac nurkowych w straży, a także kwestia statutów OSP, w których często brakuje zapisów o pracach nurkowych (choć są tam wymienione np. działania chemiczne), wskazują na potrzebę ujednolicenia i doprecyzowania przepisów. Obecna sytuacja, w której wiele zależy od interpretacji lokalnych komend i operacyjnej woli, utrudnia stabilne i efektywne funkcjonowanie sekcji nurkowych OSP w polskim systemie ratowniczym.