Systemy Oddymiania, Sterowanie Windą i Zasady Bezpieczeństwa Pożarowego

Znaczenie Skutecznego Oddymiania w Bezpieczeństwie Pożarowym

Podczas pożaru największe zagrożenie dla człowieka stanowi dym, ponieważ 9 na 10 osób przebywających w budynku umiera z powodu zatrucia toksycznymi gazami spalinowymi. Dym jest jednym z najniebezpieczniejszych skutków pożaru, nie tylko ogranicza widoczność i utrudnia ewakuację, ale też jest główną przyczyną zatruć śmiertelnych. Właśnie dlatego dobrze zaprojektowany i skuteczny system oddymiania ma tak duże znaczenie. System oddymiania ma za zadanie usunąć dym i trujące gazy z budynku, aby umożliwić bezpieczną ewakuację i ograniczyć rozprzestrzenianie się pożaru.

Podstawy Projektowania i Komponenty Systemów Oddymiania

Niezależnie od tego, czy system oddymiania ma obsługiwać kompaktową klatkę schodową, czy duży obiekt podzielony na wiele stref, każdorazowo musi zostać zaprojektowany z uwzględnieniem kilku kluczowych parametrów. W projekcie pod uwagę bierze się nie tylko kubaturę i specyfikę obiektu, ale także kąt nachylenia dachu oraz czynniki zewnętrzne, takie jak strefa klimatyczna czy kierunek wiatru bocznego.

System oddymiania składa się z czujek dymu, central oddymiania, przycisków oddymiania oraz okien lub klap wyposażonych w siłowniki. Zgodnie z przepisami nie wystarczy wyposażyć okna w napęd przeznaczony do oddymiania, aby było to okno oddymiające.

Wymagania Prawne i Cel Stosowania

W artykule drugim przedstawiono wymagania dotyczące części składowych systemu oddymiania i odprowadzania ciepła, a także instalacji przeznaczonej do wczesnej detekcji dymu. Systemy oddymiania są stosowane w obiektach budowlanych celem spełnienia wymagań rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. oraz przepisów przeciwpożarowych, zawartych w §227 pkt 4, §229, §237 pkt 6, §256 pkt 4 i §215.

Przepisy te dotyczą warunków, jakie powinny być spełnione, aby dopuścić dłuższe przejścia ewakuacyjne i dojścia ewakuacyjne, większą powierzchnię strefy pożarowej lub obniżenie klasy odporności pożarowej dla jednokondygnacyjnych budynków kategorii PM. Systemy oddymiania są wymagane m.in. w budynkach mieszkalnych, użyteczności publicznej, przemysłowych oraz biurowych.

Rodzaje Systemów Oddymiania i Ich Działanie

Wyróżnia się dwa główne typy systemów oddymiania:

• Oddymianie grawitacyjne - wykorzystuje naturalny ciąg powietrza i różnicę ciśnień do odprowadzenia dymu. Kontrola otwarcia klap oddymiających i otworów dolotowych powietrza w systemie oddymiania grawitacyjnego jest realizowana przez centralę sterowania oddymianiem wykonaną zgodnie z wymaganiami, np. prEN 12101-9.
• Oddymianie mechaniczne - oparte na systemie wentylatorów i kanałów odprowadzających dym.

Urządzenia Wykonawcze w Systemach Oddymiania i Odprowadzania Ciepła

Do urządzeń wykonawczych w systemie oddymiania i odprowadzania ciepła zaliczamy wentylatory oddymiające, klapy oddymiające i dymowe wraz z napędami oraz urządzenia otwierające otwory dolotowe powietrza wraz z napędami. W poprzednim artykule wyodrębniono następujące urządzenia i instalacje, z których zbudowane są systemy oddymiania i których działanie powinno być niezawodne:

• źródła zasilania, zarówno podstawowe, jak i rezerwowe, dla instalacji elektrycznych i pneumatycznych,
• zespoły kablowe do zasilania i przesyłania sygnałów sterujących oraz orurowanie napędów pneumatycznych,
• instalacje przeznaczone do wczesnej detekcji dymu (autonomiczne lub wykorzystujące odrębny system sygnalizacji pożarowej),
• urządzenia wykonawcze, takie jak wentylatory, klapy oddymiające zawierające napędy elektromechaniczne i pneumatyczne, urządzenia z napędami elektromechanicznymi i pneumatycznymi, które otwierają otwory dolotowe powietrza,
• urządzenia wydzielające strefę pożarową, takie jak klapy odcinające, drzwi i bramy przeciwpożarowe,
• urządzenia wydzielające strefy dymowe stanowiące część strefy pożarowej (kurtyny dymowe aktywowane w czasie alarmu),
• centrale i sterowniki sterujące poszczególnymi składowymi systemu oddymiania, w tym centrale zgodne z wymaganiami prEn12101-9.

Wentylatory Oddymiające

Wentylatory oddymiające (wyciągowe) powinny być odpowiedniej klasy, co powinno być potwierdzone certyfikatem zgodności z wymaganiami normy PN-EN 12101-3. Powinno zostać zapewnione zasilanie gwarantowane, którego przełączenie za pomocą układu SZR powinno odbywać się jak najbliżej wentylatora - na tablicy sterowniczej lub bezpośrednio na obudowie silnika napędowego wentylatora.

Pożądane jest zainstalowanie w pobliżu wentylatora tablicy sterowniczej zawierającej układy kontrolujące pracę wentylatora (np. układy rozruchowe wykorzystujące układy falownikowe lub gwiazda - trójkąt). Do układów kontrolnych zalicza się system kontroli impedancji uzwojeń silników elektrycznych służących do napędzania wentylatorów oraz czujników wzrostu ciśnienia powietrza zainstalowanych przy wylocie wentylatora.

Czujnik ciśnienia potwierdza rzeczywistą pracę wentylatora i może być użyty także jako element układu kontroli pracy zespołu wentylator - silnik napędowy. Układ taki byłby uruchamiany na czas od dwóch do pięciu sekund przez urządzenie testujące zainstalowane w tablicy sterowniczej, a taki czas uruchomienia nie powodowałby konieczności otwarcia klap oddymiających i otworów dolotowych w systemie oddymiania. Oprócz układów kontrolnych tablica sterownicza powinna mieć odpowiednie wyjścia sygnałowe do systemów wizualizacyjnych lub integracyjnych.

Klapy Oddymiające i Otwory Dolotowe Powietrza

Klapy oddymiające w systemach oddymiania pracują odwrotnie niż przeciwpożarowe klapy odcinające, tzn. w przypadku pożaru otwierają się. Czas otwarcia nie powinien przekraczać 60 sekund. Klapy oddymiania mechanicznego są pozbawione wyzwalaczy termicznych i uszczelek puchnących. Składowe mechanicznego systemu oddymiania są zgodne z wymaganiami normy PN-EN1201-8: Systemy kontroli ciepła i dymu - Część 8: klapy kontroli dymu (dymowe).

Należy pamiętać o tym, że wentylatory oddymiające powinny zacząć działać po udrożnieniu przepływu przez klapę oddymiania i klapę otworu dolotowego powietrza w następującej sekwencji: otwarcie otworu dolotowego, otwarcie klapy oddymiającej, uruchomienie się wentylatora. Zatrzymanie oddymiania powinno przebiegać w kolejności odwrotnej. Nie zaleca się uruchamiania wentylatora przy całkowicie zamkniętych klapach ciągu oddymiania, gdyż nie wiadomo, która klapa zostanie uszkodzona przez podciśnienie wytworzone przez wentylator. Uchylenie klapy, a w przypadku jej uszkodzenia nieosiągnięcie pełnego kąta otwarcia, nie spowoduje uszkodzenia pozostałych klap.

Najlepszym rozwiązaniem w przypadku napędu klap jest zastosowanie siłowników elektromechanicznych sterowanych cyfrowo i przekazujących do tablicy sterowniczej informację o kącie otwarcia klapy. W przypadku siłowników konwencjonalnych otwarcie klapy powinno być kontrolowane za pomocą dwóch wyłączników krańcowych połączonych w układzie OR (LUB). Ważne jest zasygnalizowanie startowego ruchu klapy, a pożądane jest osiągnięcie położenia bezpiecznego.

Warunkiem poprawnego przebiegu procesu oddymiania mechanicznego jest zapewnienie odpowiedniej ilości powietrza dolotowego dostarczanej między innymi za pomocą klap dolotowych. Kontrola otwarcia klap dolotowych powietrza powinna być realizowana tak samo jak w przypadku klap oddymiania.

Urządzenia Wydzielające Strefę Pożarową

Warunkiem poprawnego przebiegu oddymiania i odprowadzania ciepła jest wydzielenie strefy pożarowej objętej pożarem. Oddymianie będzie realizowane tylko za pomocą elementów składowych systemu oddymiania. Otwarte lub niecałkowicie otwarte zamknięcia przeciwpożarowe lub klapy odcinające na kanałach wentylacji HVAC mogą uniemożliwić skuteczne oddymianie strefy pożarowej. Dlatego w sekwencji sterowań oddymianiem mechanicznym lub grawitacyjnym najpierw powinno odbyć się skuteczne wydzielenie strefy pożarowej. Wiąże się to z opóźnieniem uruchomienia samego systemu oddymiania, które ma związek z działaniem sterowania zamknięciami przeciwpożarowymi, a także z czasem działania samych oddzieleń (np. bram pożarowych). System oddymiania i odprowadzania ciepła zacznie skutecznie funkcjonować po kilku lub kilkunastu minutach od momentu wykrycia dymu przez system wczesnej detekcji. Oznacza to, że wysterowanie systemu wydzielającego daną strefę pożarową, a następnie systemu oddymiania powinno następować jak najszybciej.

Instalacja, Konserwacja i Kontrola Systemów Oddymiania

Właściwy montaż i konfiguracja urządzeń mają kluczowe znaczenie dla późniejszego działania systemu oddymiania grawitacyjnego. Najlepiej zlecić instalację autoryzowanemu serwisowi, który specjalizuje się w obsłudze urządzeń danej marki. Podczas instalacji i uruchomienia ważna jest współpraca pomiędzy wykonawcą i producentem urządzeń, która pozwala uniknąć błędów montażowych i niepotrzebnych kosztów. Często wymagana jest konsultacja czy po prostu dostęp do dokumentacji technicznej.

Kontrola i konserwacja urządzeń, które wchodzą w skład systemu oddymiania, powinny odbywać się okresowo, w regularnych odstępach czasu - raz lub nawet dwa razy do roku w zależności od zaleceń producenta sprzętu. Za utrzymanie instalacji ppoż. w dobrej kondycji odpowiada zarządca budynku. Konserwacja systemu oddymiania powinna zostać podsumowana protokołem, w którym zarządca znajdzie informację o stanie urządzeń, przeprowadzonych czynnościach, zaleceniach i terminach naprawy.

Sterowanie Oddymianiem - Rola Centrali i Przyciski

W świecie bezpieczeństwa pożarowego systemy oddymiania to nic innego jak płuca budynku - pracują po cichu, ale w momencie zagrożenia stają się kluczowe w ochronie życia i mienia. Centrala oddymiania stanowi serce systemu - odbiera i przetwarza sygnały z czujek, przycisków oddymiania i innych urządzeń, a następnie przekazuje je dalej, uruchamiając odpowiednio urządzenia oddymiające. Przycisk oddymiania pozwala na ręczne uruchomienie systemu oddymiania w sytuacji zagrożenia pożarowego. System przeciwpożarowy w każdym obiekcie składa się z wielu elementów i tylko ich regularna kontrola daje pewność, że w przypadku pożaru wszystko zadziała prawidłowo.

Jeśli napotkałeś problem podczas uruchamiania systemu oddymiania opartego o centrale D+H, bardzo prawdopodobne, że uda Ci się go rozwiązać samodzielnie, korzystając ze wskazówek producenta.

Specjalistyczne Systemy Oddymiania: Szyby Windowe i Klatki Schodowe

Systemy oddymiania stanowią kluczowy element ochrony przeciwpożarowej w budynkach mieszkalnych, użyteczności publicznej, przemysłowych oraz biurowych. Oddymianie klatek schodowych to jeden z najczęstszych obowiązków inwestorów realizujących budynki wielorodzinne, usługowe i biurowe.

Oddymianie Szybów Windowych

Szyby windowe działają jak kominy: w czasie pożaru potrafią bardzo szybko przenosić dym między kondygnacjami. Ze względu na warunki, jakie panują w szybach dźwigowych, nie jest zalecane stosowanie tradycyjnego systemu oddymiania. Zamiast niego można zastosować system oddymiania, który wyposażony jest w system zasysający. Taki system służy do automatycznej detekcji dymu oraz przekazania sygnału alarmu do centrali.

System LSC (Lift Smoke Control)

Najbardziej zaawansowanym systemem oddymiania szybów jest system LSC (ang. Lift Smoke Control). Zakres działania, jaki posiada czujka zasysająca, obejmuje cały szyb. Ponadto mechanizm ten niweluje fałszywe alarmy, będące wynikiem pracy dźwigu i komplikacją oddziaływania na szyb windowy w czasie kontroli serwisowych systemu. Najważniejszym czynnikiem jest stała kontrola powietrza pod kątem wystąpienia koncentracji szkodliwych gazów, a także niezwłoczna reakcja mechanizmu na zagrożenie pożarowe. Dzieje się tak, ponieważ centrala oddymiania, która znajduje się na zewnątrz szybu windowego, jest połączona z systemem rurek do stałego zasysania powietrza. Ciągła kontrola możliwa jest dzięki systemowi rurek, które stale zasysają powietrze.

System LSC (a także klapy dymowe czy okna oddymiające) znajduje się w szybie windowym. Ich miejsce jest w górnej części szybu. Znajdują się przy wyjściach ewakuacyjnych i są dopełnieniem systemu, którego rolą jest ciągła kontrola powietrza w szybie windowym. Optyczne czujniki dymu wykrywają dym na klatce schodowej. Zarówno one, jak i sygnalizator akustyczny należą do systemu LSC. O niezawodności tego mechanizmu świadczy to, że wszystkie linie pożarowe oraz ich okablowanie (np. przyciski oddymiania, centrale czy czujniki dymowe) są ciągle kontrolowane. Każda z istotnych funkcji i wyników stanu systemu widoczne są dzięki wskaźnikom i „pół obsłudze” na obudowie centrali. Dostęp do szybu nie jest potrzebny, a komplet prac może być wykonany przy jednostce sterowania, która będzie znajdować się na klatce schodowej.

Integracja z Systemem Sterowania Windą

Automatyczna detekcja dymu pozwala na zidentyfikowanie pożaru już w fazie początkowej. System LSC może przekazać sygnał alarmu do mechanizmu sterowania windy. Dzięki temu, w momencie wykrycia zadymienia, kabina dźwigu zostaje automatycznie skierowana do danego, najbliższego miejsca ewakuacyjnego. Jest to najczęściej wejście główne, w którym zazwyczaj zainstalowana jest dodatkowa czujka dymu.

Szansa na przeżycie osób, które znajdują się w płonącym budynku, zwiększona jest o połowę dzięki połączeniu dwóch systemów - oddymiania szybów windowych z systemem oddymiania klatki schodowej.

Dodatkowe Aspekty Oddymiania

Oddymianie Garaży

Pytanie, kiedy oddymianie garażu jest wymagane i jak pozbyć się dymu z garażu, jest często zadawane. W takich przestrzeniach również należy zapewnić skuteczne odprowadzenie dymu w przypadku pożaru, często z wykorzystaniem systemów mechanicznych.

tags: #d #h #oddymianie #sterowanie #winda