Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych, która weszła w życie 1 stycznia, wprowadziła szereg kluczowych zmian dla strażaków-ratowników OSP. Nowe regulacje dotyczą zarówno świadczeń pieniężnych, jak i usprawnienia procesów dokumentacyjnych oraz administracyjnych, co ma na celu wzmocnienie pozycji i bezpieczeństwa druhów.
Ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych (2021)
Świadczenie Ratownicze: Zasady i Kryteria
Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych wprowadza m.in. świadczenie ratownicze dla strażaków-ratowników OSP. Przysługuje ono osobom, które przez co najmniej 25 lat (w przypadku mężczyzn) oraz 20 lat (w przypadku kobiet) brały czynny udział w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych.
Dodatek będzie wypłacany w wysokości 200 zł miesięcznie przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA po osiągnięciu 65. roku życia (w przypadku mężczyzn) oraz 60. roku życia (w przypadku kobiet). Przy naliczaniu okresu czynnego uczestnictwa nie będzie wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat w OSP. Świadczenie przysługiwać będzie także ratownikowi górskiemu (ochotnikowi z TOPR i GOPR).
Procedura Dokumentowania Udziału w Działaniach
Poprzez udokumentowanie udziału w przynajmniej jednych działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych rozumie się ewidencję prowadzoną przez właściwą Komendę Powiatową/Miejską PSP. W przypadku, gdy ewidencja udziału strażaków OSP w działaniach ratowniczych nie obejmuje wskazanego przez wnioskodawcę okresu, jest on zobowiązany uzyskać potwierdzenie w formie oświadczeń trzech świadków. Wymaga się, aby jeden ze świadków był osobą zaufania publicznego w okresie przez siebie poświadczanym (np. komendant gminny, wójt, burmistrz, urzędnik gminy…).
Wniosek wraz z oświadczeniami świadków jest weryfikowany przez właściwego wójta/burmistrza/prezydenta miasta. Po pozytywnym zweryfikowaniu wnioskodawca składa zebrane dokumenty w Komendzie Powiatowej/Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej. Właściwy Komendant Powiatowy/Miejski PSP wydaje decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia.
Aktualny wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych z dnia 2 grudnia 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wniosku o przyznanie świadczenia ratowniczego (Dz. U. poz. 2579) wydane na podstawie art. 17 ust.11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. poz. 2490 oraz z 2022 r. poz.).
Inne Zmiany Wprowadzone Ustawą
Regulacja wprowadza też legitymacje strażaka ochotnika, która umożliwi im korzystanie ze zniżek. Wzmocniona zostanie także ochrona prawna druhów ochotników. Uregulowane będą też kwestie odszkodowań dla strażaków-ratowników OSP i ich rodzin w sytuacji uszczerbku na zdrowiu, śmierci strażaka-ratownika OSP lub poniesienia szkody w mieniu w związku z udziałem w działaniach ratowniczych. Ponadto ustawa wprowadza możliwość rozliczenia przez jednostki OSP kosztów dostaw energii elektrycznej według najkorzystniejszej taryfy. Zasłużonym druhom OSP prezydent RP będzie mógł nadać Krzyż św. Floriana.
Ekwiwalent Pieniężny za Udział w Akcjach i Szkoleniach
Prawne Podstawy Wypłaty Ekwiwalentu
Zgodnie z art. 28 ust. 1 Ustawy o ochronie p.poż., członek ochotniczej straży pożarnej, który uczestniczył w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym organizowanym przez Państwową Straż Pożarną lub gminę, otrzymuje ekwiwalent pieniężny.
Warunki Przyznawania Ekwiwalentu a Kwestie Zgodności
W praktyce pojawiają się dylematy dotyczące wypłaty ekwiwalentu w sytuacji, gdy ratownik OSP nie spełnia wszystkich wymaganych kryteriów, np. zawartych w punkcie III.1 regulaminu lub art. 19 ust. 1b ustawy. Istnieje pogląd, że strażak nie powinien brać udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych, jeżeli nie spełnia tych kryteriów.
Jeśli urząd nie wypłaci ekwiwalentu, łamie prawo (art. 28 ustawy o ochronie p.poż.), ale jeśli wypłaci osobie niespełniającej wymogów, również łamie prawo (art. 19 ust. 1b). To tworzy sytuację, gdzie "i tak źle i tak niedobrze".
W niektórych urzędach przyjęto stanowisko o niewypłacaniu ekwiwalentu w takich sytuacjach. Odnotowano przypadki, gdy strażacy, którym odmówiono ekwiwalentu za udział w działaniach (np. z powodu braku okresowych badań lekarskich), szybko uzupełniali braki, co świadczy o mobilizującej roli takich zapisów w regulaminach.
Należy pamiętać, że walka członków Ochotniczych Straży Pożarnych z gminami o wypłacenie ekwiwalentu za udział w akcjach dotychczas często kończyła się po ich myśli. W kontekście sądowym, dla niewielkich kwot (np. 30 zł), indywidualne sprawy rzadko trafiają do sądu, a presja ze strony pozostałych strażaków bywa czynnikiem skłaniającym do przestrzegania regulaminu.
Wyjątki i Dodatkowe Uregulowania
Ustawodawca zawarł tylko jeden wyjątek od powyższej zasady: ekwiwalent pieniężny nie przysługuje członkowi ochotniczej straży pożarnej za czas nieobecności w pracy, za który zachował wynagrodzenie. Członkowie ochotniczych straży pożarnych, za czas nieobecności w pracy z powodu uczestniczenia w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym organizowanym przez Państwową Straż Pożarną, zachowują przewidziane w odrębnych przepisach uprawnienie do innych niż wynagrodzenie świadczeń związanych z pracą (art. 28 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie przeciwpożarowej).
Optymalizacja Zarządzania Dokumentacją OSP
Cyfrowe Narzędzia Wspierające Działalność OSP
Prowadzenie dokumentacji w każdej organizacji, w tym w jednostkach OSP, odgrywa ważną i czasochłonną rolę. Aplikacje takie jak Strażak.Online znacznie ułatwiają i przyspieszają prowadzenie jednostki OSP.
Dzięki takim rozwiązaniom sprawy, takie jak:
- Wnioski o wypłatę ekwiwalentu dla strażaków
- Podsumowanie roku
- Dokumentacja do zebrania sprawozdawczego
przestają być problemem. Obsługa spraw administracyjnych w jednostce zostaje znacznie usprawniona. Udało się znacznie skrócić czas potrzebny na rozliczanie zdarzeń oraz ułatwić zarządzanie sprzętem (przeglądy, naprawy itp.).
Niezwykle przydatny jest moduł statystyczny, który sprawia, że przygotowanie argumentacji na potrzeby wnioskowania o dotacje zajmuje kilka minut. Niektóre programy umożliwiają pracę na więcej niż jednej jednostce, co jest cenne dla osób pracujących zarówno w OSP, jak i w Urzędzie Gminy (np. do ewidencjonowania i generowania zestawień do wypłaty ekwiwalentu).
Współczesne aplikacje dla straży są nieustannie udoskonalane w oparciu o opinie użytkowników. Dostępne tutoriale pomagają zrozumieć działanie programu i nauczyć osoby, które nie są biegłe w obsłudze takich narzędzi. Często najbardziej pomocne moduły to te dotyczące strażaków oraz pojazdów, a także ewidencji akcji. Wszystkie potrzebne informacje i dane można znaleźć w jednym miejscu, co sprawia, że prowadzenie jednostki staje się prostsze i bardziej komfortowe.
