Doradztwo Zawodowe: Ścieżka do Zawodu Strażaka

Rola i Specyfika Zawodu Strażaka

Kim jest Strażak?

Strażacy to jedna z najbardziej szanowanych grup zawodowych w Polsce i na świecie. Wielu dorosłych mężczyzn decyduje się rozpocząć tę trudną służbę. O byciu strażakiem i ratowaniu ludzi, a czasami także zwierząt, marzą nie tylko mali chłopcy.

Zawód strażaka to służba mundurowa, a strażacy sami o sobie mówią: „Idziemy tam, skąd wszyscy inni uciekają”. Chociaż praca jest bardzo trudna i niebezpieczna, cieszy się wielkim szacunkiem i zainteresowaniem.

Zakres Obowiązków i Działań

Praca strażaka polega na podejmowaniu różnorodnych akcji gaśniczo-ratowniczych. Strażak jest niezbędny wszędzie tam, gdzie trwa walka z żywiołami - z ogniem, wodą czy wiatrem, który łamie drzewa i zrywa dachy.

Strażacy wzywani są na pomoc w przeróżnych trudnych sytuacjach: podczas poważnych wypadków samochodowych, zawalenia budynków, pożarów, wybuchów czy wycieków niebezpiecznych substancji. Często wyjeżdżają też poza teren kraju, pomagając w akcjach ratowniczych, takich jak usuwanie skutków trzęsień ziemi, pożarów czy powodzi. Ponadto, strażacy pomagają również w innych przypadkach, np. usuwaniu gniazd os i szerszeni, czy ratowaniu zwierząt.

Podstawowym zadaniem strażaka jest niesienie pomocy ludziom, których życie lub zdrowie jest zagrożone. Chociaż zawód kojarzony jest zazwyczaj z gaszeniem pożarów, które stanowią jeden z elementów codziennej pracy, do zajęć strażaków należy także działalność ratownicza, likwidowanie wszelkich zagrożeń o charakterze chemicznym, radiologicznym, ewakuacja ludności z zagrożonego terenu oraz likwidacja zagrożenia wodnego i drogowego.

Specjalizacje w Straży Pożarnej

W zależności od posiadanej specjalizacji, strażacy zajmują się różnymi zadaniami:

• Ratownik wysokościowy wyspecjalizowany w technikach alpinistycznych, udziela pomocy w miejscach trudno dostępnych (kanały, kominy, dachy).
• Strażak ze specjalizacją techniczną pomaga uwolnić poszkodowanych i likwiduje skutki wypadków samochodowych i katastrof budowlanych, dzięki obsłudze wyspecjalizowanego sprzętu.
• Strażacy specjalizujący się w ratownictwie wodnym pomagają poszkodowanym w powodziach, prowadzą podwodne poszukiwania osób zaginionych, wyciągają z wody zatopione pojazdy.
• Specjalizacja chemiczno-ekologiczna umożliwia strażakom usuwanie zagrożeń spowodowanych przez niebezpieczne substancje chemiczne.

Wymagane Cechy, Kompetencje i Stan Zdrowia

Każdy człowiek jest inny, posiada inne umiejętności i cechy charakteru. Jednak dążenie do celu i pragnienie zostania strażakiem już wykazuje pierwsze bardzo ważne cechy, takie jak: siła charakteru, dążenie do celu, niezniechęcanie się podczas napotkania pierwszej przeszkody. Jest to istotne, gdyż nie zawsze wszystko udaje się za pierwszym razem. Nieraz trzeba próbować parę razy, by dostać się do jednej ze szkół pożarniczych bądź do wybranej Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej.

Kolejnymi ważnymi cechami są: odwaga, pokora, chęć samorozwoju. Pokora pozwala wyciągnąć wnioski z każdej sytuacji, by nie popełniać tych samych błędów. Odwaga jest niezbędna, by nie bać się podejmować nowych zadań i próbować się w nich odnaleźć, by umieć logicznie myśleć i dostosować się do każdej nowo napotkanej sytuacji. Empatia jest kluczowa podczas zdarzeń z osobami poszkodowanymi, by potrafić z nimi rozmawiać i udzielić odpowiedniego wsparcia psychicznego. Chęć samorozwoju przejawia się w uczestnictwie w wielu szkoleniach i kursach dotyczących zawodu, a także w pracy we własnym zakresie.

Praca strażaka jest ciężką pracą fizyczną, wykonywaną bardzo często w trudnych warunkach atmosferycznych i trudno dostępnych miejscach. Dlatego kandydaci muszą wykazywać się doskonałym stanem zdrowia, kondycją fizyczną i siłą. Choroby układu oddechowego, cukrzyca czy wady serca uniemożliwiają wykonywanie tego zawodu. Od strażaka wymagana jest również gotowość do narażania własnego zdrowia i życia w razie konieczności. Specyfika pracy wymaga umiejętności pracy w grupie, współdziałania i umiejętności podporządkowania się rozkazom przełożonych.

Ryzyka i Wyzwania Zawodu

Strażacy najczęściej pracują w niebezpiecznych i gwałtownie zmieniających się warunkach. Przybywając na miejsce pożaru czy katastrofy, z reguły nie są w pełni świadomi zagrożeń, które widoczne są np. dopiero po wejściu do płonącego budynku. Ciągłe ryzyko i stres towarzyszący tej pracy wymaga od kandydatów na strażaków dużej odporności psychicznej.

Podczas gaszenia pożaru strażak spotyka się z wysoką temperaturą, brakiem powietrza oraz szkodliwymi substancjami, co może spowodować rany, np. oparzenia. Poza tym, strażacy są narażeni w pracy na kontakt ze szkodliwymi substancjami chemicznymi i radiologicznymi, szkodliwymi gazami, na porażenia czy przygniecenie gruzem. Przybywając na miejsce zdarzenia, do zadań strażaków należy bardzo często udzielenie pierwszej pomocy medycznej, przeprowadzenie akcji ratunkowej i zapobiegnięcie panice. Dlatego istotne jest opanowanie, silne nerwy oraz podzielność uwagi i umiejętność szybkiego reagowania w sytuacjach kryzysowych.

Perspektywy Wynagrodzenia

Wynagrodzenie strażaków uzależnione jest od zajmowanego stanowiska. Najniższe wynagrodzenie otrzymują stażyści i technicy (ok. 1200-1500 zł brutto), natomiast inspektorzy i specjaliści mogą liczyć na wyższe pensje (ok. 1600-2200 zł brutto). Do pensji podstawowej dochodzą także dodatki za stopień.

Drogi do Służby w Straży Pożarnej

Państwowa Straż Pożarna (PSP) - Proces Rekrutacji

Rekrutacja do straży pożarnej jest silnie uregulowana prawnie. Kandydaci muszą przejść szereg testów i spełnić kilka warunków. O zasadach rekrutacji do PSP można przeczytać w Ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Aby wstąpić w struktury Państwowej Straży Pożarnej, istnieją dwie główne możliwości:

Służba Kandydacka w Szkołach Pożarniczych

Służbę kandydacką pełni się w jednej ze szkół Państwowej Straży Pożarnej, która kształci kandydatów w systemie dziennym. Ukończenie tych uczelni umożliwia zdobycie tytułu inżyniera pożarnictwa (lub magistra inżyniera pożarnictwa w przypadku kontynuowania nauki) lub tytułu technika pożarnictwa, co umożliwia pracę w tych zawodach w jednostkach straży pożarnej.

• Szkoła Główna Służby Pożarniczej (SGSP): Dostanie się na studia I stopnia na Wydziale Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności SGSP. Są to studia dla strażaków w służbie kandydackiej, po których uzyskuje się tytuł inżyniera pożarnictwa oraz które kończą się promocją oficerską, nadając absolwentom stopień młodszego kapitana.
• Szkoły Aspirantów PSP: Wybór jednej z trzech Szkół Aspirantów, tj. Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu bądź Krakowie lub Centralnej Szkoły Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie. Po tych szkołach uzyskuje się tytuł technika pożarnictwa oraz stopień młodszego aspiranta.

Proces rekrutacyjny do szkół jest podobny: po złożeniu stosownych dokumentów w wyznaczonym terminie, kandydat czeka na ich rozpatrzenie. Po wstępnym zakwalifikowaniu wyznaczany jest termin testów sprawnościowych. Kolejnym krokiem jest sprawdzian z pływania. Równocześnie należy kontrolować datę dosłania wyników maturalnych. Osoby z największą sumą punktów na maturze oraz po pozytywnym ukończeniu testów sprawnościowych i testu z pływania, zostają skierowane na badanie lekarskie jako pierwsze. Dodatkiem w rekrutacji do Szkół Aspirantów jest test akrofobii, sprawdzający, czy dany kandydat ma lęk wysokości.

Nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG)

Inną drogą jest nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej w wybranej komendzie. Każda jednostka może stworzyć swój własny regulamin przeprowadzenia rekrutacji, który jednak będzie składać się z tych samych elementów: złożenie odpowiedniej dokumentacji, egzaminy sprawnościowe, sprawdzian z pływania, test akrofobii oraz komisja lekarska. Dochodzi jeden bardzo znaczący element, mianowicie rozmowa kwalifikacyjna. Odpowiedni ubiór oraz przygotowanie do rozmowy jest bardzo istotne. Informacji na temat rekrutacji i jej przebiegu należy szukać na stronach wybranych Komend Państwowej Straży Pożarnej.

Ogólne Wymogi i Etapy Kwalifikacji

Proces kwalifikacyjny jest trudny i wymagający. Sprawdzane są wyniki w nauce (dobrze zdana matura, w tym przedmioty ścisłe: matematyka, fizyka, chemia), kondycja fizyczna oraz warunki zdrowotne (bycie zdrowym „jak ryba”). Wszystkie te czynniki wpływają na skutek, jakim jest dostanie się do służby w strukturach Państwowej Straży Pożarnej.

Postępowanie kwalifikacyjne obejmuje ocenę kandydatów (na podstawie złożonych dokumentów oraz rozmowy kwalifikacyjnej) i test sprawnościowy. Komisja rekrutacyjna przyznaje kandydatom dodatkowe punkty, jeśli mogą wykazać się przydatnym wykształceniem (inaczej punktowane jest wykształcenie techniczne, zdana matura i wykształcenie wyższe techniczne o kierunku przydatnym do pracy w Straży Pożarnej), prawem jazdy różnej kategorii, posiadaniem uprawnień przydatnych w zawodzie strażaka (uprawnienia płetwonurka, ratownika medycznego, obsługi ciężkiego sprzętu). Dodatkowe punkty można również uzyskać za członkostwo w Ochotniczej Straży Pożarnej, udział w szkoleniach i zawodach pożarniczych OSP.

Kolejnym etapem w postępowaniu kwalifikacyjnym jest próba wydolnościowa, polegająca na wchodzeniu na stopień w tempie 30 razy w ciągu 1 minuty (czas próby dla kobiet wynosi 4 minuty, dla mężczyzn 5 minut). Po zakończonym ćwiczeniu następuje badanie częstości tętna. Osoby, które osiągną minimalny wskaźnik wydolności, są dopuszczane do ostatniego etapu, jakim jest test sprawności fizycznej. Chociaż zestaw wykonywanych ćwiczeń może być modyfikowany, najczęściej w przypadku kobiet test obejmuje: siady proste z leżenia tyłem, rzut piłką lekarską i bieg wahadłowy, natomiast w przypadku mężczyzn: bieg na 1000 metrów, bieg na 50 metrów i podciąganie się na drążku.

Kandydaci, którzy pomyślnie przejdą całe postępowanie kwalifikacyjne i zostaną przyjęci do Państwowej Straży Pożarnej, są mianowani na 3 lata do pracy w służbie przygotowawczej. Po upływie tego okresu są mianowani na stałe.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Ochotnicza Straż Pożarna, jak sama nazwa wskazuje, przyjmuje do służby chętnych. Podanie o przyjęcie do służby zostanie rozpatrzone przez zarząd jednostki.

Życiorys w Procesie Rekrutacji do PSP

Kluczowe Elementy Życiorysu

Aby rozpocząć służbę w PSP, będziesz potrzebować odpowiednich dokumentów, w tym życiorysu. Przy pisaniu życiorysu należy zwrócić uwagę na poprawność podanych danych osobowych. Przejrzystość i czytelność całego dokumentu jest bardzo ważna. Istotnym elementem jest dostosowanie wymienianych informacji do stanowiska, o jakie się staramy. Życiorys nie powinien być zbyt długi, informacje w nim zawarte powinny być napisane zwięźle.

Co musi zawierać życiorys do straży pożarnej?

• W lewym górnym rogu wpisz swoje dane osobowe i kontaktowe, w tym informację, że posiadasz obywatelstwo polskie, oraz datę urodzenia i miejsce zamieszkania.
• Na środku dokumentu umieść nagłówek. Wystarczy zapisane wielkimi literami słowo ŻYCIORYS.
• Zacznij pisanie treści dokumentu od podania swojej daty i miejsca urodzenia.
• Następnie napisz, czym zawodowo zajmują się Twoi rodzice i opisz krótko swoją ścieżkę edukacji.
• Możesz również krótko napisać o swoich zainteresowaniach i pasjach, zwłaszcza jeśli są związane z pracą strażaka.

Doradztwo Zawodowe w Kontekście Przygotowania do Zawodu Strażaka

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego (WSDZ)

Doradztwo zawodowe jest nieodłączną częścią programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły i służy prawidłowemu rozpoznaniu przez ucznia swojego potencjału edukacyjno-zawodowego oraz rozwijaniu jego tożsamości grupowej, jako ważnego elementu funkcjonowania społecznego.

Czym jest WSDZ?

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego (WSDZ) to ogół działań podejmowanych przez szkołę w celu wspierania uczniów w procesie prawidłowego rozwoju ścieżki edukacyjno-zawodowej i opracowania indywidualnych planów działań potrzebnych do osiągnięcia tego celu. WSDZ umożliwia uczniom zdobycie wiedzy i umiejętności niezbędnych do rozwoju samoświadomości mocnych i słabych stron, własnych predyspozycji zawodowych, oferty edukacyjnej, rynku pracy i zasad, które nim rządzą, a także zaplanowania własnej kariery edukacyjnej i zawodowej. Dzisiejsza rzeczywistość dyktuje konieczność kształtowania odpowiednich postaw, wiedzy i umiejętności, pomocnych w przygotowaniu do kreatywnego i operatywnego funkcjonowania na rynku pracy.

Docelową grupą, do której kierowany jest program WSDZ, są uczniowie szkół podstawowych, ich rodzice i nauczyciele. Przykładem działania w ramach doradztwa zawodowego jest lekcja online dla klas 1-3 na temat charakterystyki i specyfiki służby w zawodzie strażaka, podczas której uczniowie zapoznają się z miejscem pracy strażaków, samochodami pożarniczymi i sprzętem, a także zasadami zachowania podczas pożaru i wzywania służb ratunkowych.

Podstawy Prawne i Główne Cele WSDZ

Podstawę prawną dla realizacji doradztwa zawodowego stanowią m.in.:

• Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego.
• Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Realizowany w szkole WSDZ ma na uwadze wspieranie uczniów w procesie podejmowania samodzielnych i odpowiedzialnych wyborów edukacyjnych i zawodowych, opartych na znajomości i rozumieniu siebie, systemu edukacji oraz rynku pracy. Jest to jeden z najważniejszych celów wychowawczych szkoły.

Główne cele WSDZ to:

• Przygotowanie uczniów do wyboru dalszej ścieżki edukacyjno-zawodowej.
• Określenie własnych predyspozycji, cech osobowości, temperamentu, zainteresowań, talentów, mocnych stron i umiejętności.
• Przygotowanie uczniów do podejmowania samodzielnych i trafnych wyborów edukacyjno-zawodowych.
• Uświadomienie rodzicom, jak wielkie znaczenie odgrywają w procesie przygotowania dziecka do wyboru jego przyszłej ścieżki edukacyjno-zawodowej.

Szczegółowe cele (rezultaty) obejmują:

• Dla uczniów: poznanie swoich możliwości i zainteresowań, rozwijanie umiejętności pracy zespołowej i społecznych, zwiększona motywacja do nauki, świadomość wykorzystania wiedzy w praktyce, znajomość struktury szkolnictwa i zasad dobrej komunikacji.
• Dla nauczycieli: współrealizacja WSDZ, diagnozowanie potrzeb uczniów, rozwijanie talentów, wspieranie rodziców, znajomość ścieżek edukacyjnych.
• Dla rodziców: znajomość struktury szkolnictwa i czynników ważnych przy wyborze szkoły, angażowanie się w pracę doradczą szkoły.

Realizacja Działań Doradczych w Szkole

Treści z zakresu doradztwa zawodowego są realizowane w szkole w ciągu roku szkolnego, zgodnie z harmonogramem działań WSDZ:

• Klasy I-III - prowadzenie orientacji zawodowej.
• Klasy IV-VI - prowadzenie preorientacji zawodowej przez nauczycieli przedmiotów ogólnokształcących.
• Klasy VII-VIII - prowadzenie zajęć z zakresu doradztwa zawodowego przez nauczyciela oddelegowanego do funkcji doradcy zawodowego (w wymiarze 10 godzin dydaktycznych w ciągu roku szkolnego).

Doradztwo zawodowe realizowane jest także w ramach zajęć z pomocy psychologiczno-pedagogicznej, na zajęciach przedmiotowych oraz na lekcjach z wychowawcą.

Na każdy rok szkolny w szkole aktualizuje się program realizacji doradztwa zawodowego, uwzględniający wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego. Program określa: działania związane z realizacją doradztwa zawodowego, tematykę działań, metody i formy realizacji działań, terminy realizacji działań oraz osoby odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań.

Rola Doradcy Zawodowego i Innych Pedagogów

Za organizację zadań z zakresu doradztwa zawodowego odpowiada dyrektor szkoły. W szkole zatrudnia się doradcę zawodowego lub wyznacza się nauczyciela, który pełni tę funkcję.

Do zadań doradcy zawodowego należy:

1. Systematyczne diagnozowanie zapotrzebowania uczniów na informacje edukacyjne i zawodowe oraz pomoc w planowaniu kształcenia i kariery zawodowej.
2. Gromadzenie, aktualizacja i udostępnianie informacji edukacyjnych i zawodowych właściwych dla danego poziomu kształcenia.
3. Prowadzenie zajęć związanych z wyborem kierunku kształcenia i zawodu, z uwzględnieniem rozpoznanych mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów.
4. Koordynowanie działalności informacyjno-doradczej prowadzonej przez szkołę.
5. Współpraca z innymi nauczycielami w tworzeniu i zapewnieniu ciągłości działań w zakresie zajęć związanych z wyborem kierunku kształcenia i zawodu.
6. Wspieranie nauczycieli i specjalistów w udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Działania z zakresu doradztwa zawodowo-edukacyjnego realizowane są przez: Dyrektora, Doradcę zawodowego/koordynatora, Wychowawców, Nauczycieli bibliotekarzy, Nauczycieli informatyki, Nauczycieli przedmiotów, Pedagogów szkolnych/specjalistów oraz inne osoby (np. pielęgniarkę szkolną), które udzielają informacji o kwestiach zdrowotnych ważnych w kontekście wybieranych zawodów.

Formy i Metody Pracy Doradczej

W ramach doradztwa zawodowego prowadzone są następujące działania:

• Indywidualne spotkania doradcze z uczniami i ich rodzicami.
• Podejmowanie tematyki związanej z planowaniem ścieżki edukacyjno-zawodowej podczas godzin wychowawczych.
• Spotkania z rodzicami służące przygotowaniu ich do wspierania dzieci w projektowaniu przyszłej kariery zawodowej.
• Wizyty na zajęciach przedstawicieli różnych zawodów (np. strażaków).
• Udział uczniów w dniach otwartych, targach szkół, dniach kariery.
• Organizacja projektów edukacyjnych, dni talentów i innych wydarzeń szkolnych nastawionych na poznawanie i prezentowanie uczniowskich uzdolnień i zainteresowań.
• Uczestnictwo uczniów w olimpiadach i konkursach międzyszkolnych.
• Współpraca ze szkołami wyższego szczebla, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi i innymi organizacjami działającymi na rzecz rozwoju uczniów.
• Badanie losów absolwentów szkoły.

Metody stosowane w pracy doradczej obejmują techniki aktywizujące i problemowe (burza mózgów, dyskusja), zapisowe (drzewko decyzyjne, mapy myśli), dramy (inscenizacje i odgrywanie ról), testowe (kwestionariusze, ankiety, testy), audiowizualne (filmy edukacyjne, zasoby Internetu i prezentacje multimedialne), treningi umiejętności społecznych, mini wykłady, pogadanki, a także testy zawodoznawcze.

Współpraca z Instytucjami Zewnętrznymi

Podmiotami współpracującymi ze szkołą przy realizacji WSDZ są:

• Poradnie Psychologiczno-Pedagogiczne.
• Centra Kształcenia Zawodowego.
• Pracownicy z Powiatowego Urzędu Pracy.
• Powiatowa Sieć Doradców Zawodowych.
• Przedstawiciele stowarzyszeń (np. EDUQ).
• Lokalni i regionalni pracodawcy.
• Przedstawiciele szkół ponadpodstawowych.
• Rodzice i absolwenci szkoły.
• Inne osoby wspierające organizację szkolnego doradztwa zawodowego (np. przedstawiciele zawodów, pracownicy organizacji pozarządowych).

Szkolne zasoby z doradztwa zawodowego obejmują Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego, corocznie opracowywany program jego realizacji, narzędzia diagnostyczne oraz materiały z zakresu doradztwa zawodowego.

tags: #doradztwo #zawodowzawod #strazak