W obliczu nagłych zagrożeń życia i zdrowia kluczowe znaczenie ma sprawna współpraca służb ratowniczych. W Polsce system ratownictwa medycznego opiera się na współdziałaniu Pogotowia Ratunkowego, Straży Pożarnej oraz Policji, z których każda pełni specyficzne, choć czasem zazębiające się role.
Potrzeba Pomocy i Działania Społeczne
Wsparcie dla osób potrzebujących jest wyrazem empatii i solidarności społecznej. Przykładem tego jest zbiórka środków dla Romana Mackiewicza, ratownika medycznego z Chełma, który w wyniku wypadku stracił nogę. Celem zbiórki jest zakup nowoczesnej protezy nogi wykonanej metodą osseointegracji, która pozwoli mu powrócić do samodzielnego funkcjonowania i pracy.
Innym przykładem zaangażowania społecznego jest zbiórka na rzecz synka Basi i Piotrka Nowakowskich, medyków pracujących we wrocławskim Pogotowiu Ratunkowym i Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym. Ich niedawno narodzony syn, Nikodem, również potrzebuje wsparcia.
Procedury i Uprawnienia Ratowników Medycznych
W grudniu 2024 roku Pogotowie Ratunkowe we Wrocławiu prowadziło postępowanie wyjaśniające w związku z zapytaniem pacjentki dotyczącym wykonywania badań ginekologicznych przez ratowników medycznych. Z opinii wojewódzkiego konsultanta w dziedzinie medycyny ratunkowej wynika, że zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 22 czerwca 2023 r., ratownik medyczny nie może samodzielnie lub na zlecenie lekarza przeprowadzać badania ginekologicznego, z wyjątkiem kobiety ciężarnej. Jedyną procedurą z zakresu ginekologiczno-położniczego, którą może wykonać ratownik medyczny, jest przyjęcie porodu.
W związku z tą sytuacją, Pogotowie Ratunkowe we Wrocławiu złożyło zawiadomienie do prokuratury w celu dalszego rozpatrzenia sprawy ewentualnego przekroczenia uprawnień. Jednocześnie trwa weryfikacja i analiza dokumentacji medycznej udzielanych świadczeń zdrowotnych pod kątem zgodności z przepisami prawa.
Pogotowie Ratunkowe we Wrocławiu nie potwierdziło doniesień medialnych dotyczących rzekomych intencji ratowników medycznych w kontekście wykonywania badań ginekologicznych.
System Numerów Alarmowych i Wezwanie Pomocy
W sytuacjach nagłego zagrożenia życia należy kontaktować się z Centrum Powiadamiania Ratunkowego lub Dyspozytornią Medyczną pod numerami alarmowymi: 112 oraz 999.
- 112 - jest jednolitym numerem alarmowym obowiązującym na terenie całej Unii Europejskiej. Służy do powiadamiania w sytuacjach zagrożenia zdrowia, życia lub mienia. Operator numeru 112 po rozmowie z dzwoniącym powiadamia odpowiednie służby: pogotowie, straż pożarną, policję, służby ratownictwa wodnego itp.
- 999 - to numer alarmowy pogotowia ratunkowego.
- 998 - numer alarmowy Straży Pożarnej.
Ważne jest, aby podczas rozmowy z dyspozytorem podać jak najwięcej informacji dotyczących stanu osoby poszkodowanej (czy się rusza, jak się nazywa) oraz miejsca zdarzenia. Należy pamiętać o podaniu swojego imienia, nazwiska i numeru telefonu, z którego się dzwoni. Nie należy odkładać słuchawki, dopóki dyspozytor nie zakończy rozmowy.
Przede wszystkim należy pamiętać o bezpieczeństwie własnym i poszkodowanych. Jeśli miejsce zdarzenia nie jest bezpieczne (np. ruchliwa droga, grożąca zawaleniem konstrukcja), należy zachować szczególną ostrożność.
W sytuacjach stresujących wezwanie pomocy może być trudne, dlatego ważne jest, aby służby dysponujące odpowiednim personelem i sprzętem jak najszybciej dotarły na miejsce zdarzenia.
Współpraca Straży Pożarnej z Pogotowiem Ratunkowym
Zdarzają się sytuacje, w których Państwowa Straż Pożarna (PSP) jest dysponowana do zdarzeń medycznych, gdy brakuje karetek lub gdy czas dotarcia Zespołu Ratownictwa Medycznego (ZRM) jest zbyt długi. Jak podkreśla Jerzy Jaskuła, Prezes Fundacji "Ratuj Życie", takie sytuacje mogą przyspieszyć rozpoczęcie resuscytacji i zwiększyć szanse poszkodowanego na przeżycie.
Strażacy przechodzą 66-godzinny kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy i są wyposażeni w sprzęt taki jak worek samorozprężalny, tlen, sprzęt do udrażniania dróg oddechowych, a coraz częściej także defibrylator AED. Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym zakłada współpracę wszystkich podmiotów powołanych do pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia życia.
Doświadczenia innych krajów, np. program pilotażowy w Londynie, pokazują, że integracja działań ZRM z innymi służbami, takimi jak policja, znacząco zwiększa szanse poszkodowanego na przeżycie. W przypadku nagłego zatrzymania krążenia, kluczowe jest jak najszybsze rozpoczęcie uciśnięć klatki piersiowej i dostarczenie defibrylatora.
Jerzy Jaskuła podkreśla, że jeśli uciskanie klatki piersiowej rozpocznie świadek zdarzenia, np. instruowany telefonicznie przez dyspozytora medycznego, szanse poszkodowanego rosną nawet trzykrotnie. Podobnie, natychmiastowe dostarczenie defibrylatora AED zwiększa szansę na przeżycie.
Operator numeru alarmowego 112 może jednym kliknięciem przekazać zgłoszenie do Pogotowia Ratunkowego, Straży Pożarnej i Policji. Podobnie dyspozytor Pogotowia Ratunkowego może powiadomić inne służby, zwłaszcza jeśli widzi, że najbliższy ZRM może dojechać później niż wóz strażacki.
W sytuacjach braku wolnej karetki, dyspozytor medyczny może poprosić o pomoc strażaków w pierwszej fazie udzielania pomocy, np. przy porodzie, zanim dotrze ZRM. Strażacy, choć nie są szkoleni stricte w odbieraniu porodów, wiedzą, jak postąpić z nieprzytomną ciężarną czy jak resuscytować noworodka.
Strażacy-ratownicy medyczni biorą udział w szkoleniu symulacyjnym
Możliwe zagrożenia i transport pacjenta
Pojawia się kwestia transportu pacjenta do szpitala. Wozy bojowe Straży Pożarnej nie są do tego przystosowane i generalnie nie wolno w nich przewozić poszkodowanych. Jednakże, w sytuacji, gdy istnieje ryzyko, że osoba poszkodowana będzie musiała czekać na przyjazd karetki, a pomoc udzielana przez osoby postronne może być niewystarczająca, wysłanie straży pożarnej do fachowego zajęcia się osobą do czasu przyjazdu karetki jest uzasadnione.
Wytyczne z 7 lipca 2004 r. dla organizacji ratownictwa medycznego w KSR-G dopuszczają transport jako ewakuację, która może być przeprowadzona przez strażaka. Może to oznaczać przedłużenie ewakuacji ze strefy zagrożenia na spotkanie z karetką lub, jeśli szpital jest blisko, transport na desce ortopedycznej na Izbę Przyjęć.
Do transportu pacjenta niezbędny jest odpowiednio wyposażony środek transportu i wyszkolona ekipa. W innych systemach ratowniczych często obecni są paramedycy, ratownicy medyczni z karetką. Niektóre szpitale MSWiA, będące w KSR-G, posiadają karetki i powinny one brać udział w zabezpieczeniu medycznym.
Dr hab. n. med. Zbigniew Żaba, kierownik Katedry Medycyny Ratunkowej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, podkreśla, że wiedza uzyskana podczas szkoleń szybko się zmniejsza, stąd konieczność częstych ćwiczeń na manekinach.
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy a działania medyczne
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSR-G), organizowany przez Państwową Straż Pożarną, obejmuje prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie pożarów, klęsk żywiołowych lub innych miejscowych zagrożeń w celu ratowania życia, zdrowia, mienia lub środowiska.
Pismo z Komendy Głównej PSP dotyczące pomocy Pogotowiu Ratunkowemu podczas działań medycznych, wprowadzone w celu zabezpieczenia, jasno określa, że Straż Pożarna może być dysponowana do zdarzeń czysto medycznych, gdy Pogotowie Ratunkowe ma za dużo pracy lub nie ma możliwości wyjazdu do zdarzenia.
Ważnym aspektem jest ryzyko odpowiedzialności prawnej strażaka w przypadku transportu pacjenta. Jeśli pacjent umrze w drodze lub na miejscu wypadku, rodzina może zarzucić błąd w postępowaniu. Komendy powinny zapewnić wsparcie prawne w takich sytuacjach.
Ważnym aspektem profilaktyki jest szczepienie przeciwko Wirusowemu Zapaleniu Wątroby typu B, A i C dla każdego, kto ma kontakt z krwią i wydzielinami poszkodowanych, w tym strażaków.
W kontekście działań ratowniczych, wykorzystanie kwalifikowanej pierwszej pomocy, jaką daje Straż Pożarna, jest kluczowe. W przypadku zatrzymania krążenia, tlenoterapia i defibrylacja AED, dostępne w wozach strażackich, mogą znacząco zwiększyć szanse na przeżycie.
Dyspozytor medyczny, dysponując informacjami o lokalizacji ZRM dzięki systemom GPS, może podjąć decyzję o wysłaniu do zdarzenia wozów strażackich, jeśli czas dojazdu karetek jest zbyt długi. Dotyczy to szczególnie terenów trudno dostępnych.
System Państwowego Ratownictwa Medycznego jest czasami nadużywany do interwencji, które nie stanowią bezpośredniego zagrożenia życia, co może prowadzić do sytuacji, w których osoby, których życie jest rzeczywiście zagrożone, muszą czekać na pomoc. Właściwe dysponowanie zasobami i ścisła współpraca służb są kluczowe dla efektywnego ratowania życia.