Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) w Polsce odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa wewnętrznego lokalnych społeczności, a przez to także regionu i całego kraju. Na realizację zadań ratowniczych, zgodnie z ustawą o OSP z 2021 r., mogą liczyć na znaczące wsparcie finansowe z budżetu państwa oraz funduszy regionalnych i europejskich.
Wsparcie Finansowe dla Ochotniczych Straży Pożarnych
Dotacje z MSWiA i PSP
Ogólny Zakres Wsparcia
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) we współpracy z Komendą Główną PSP co roku planuje dotacje dla OSP. W budżecie państwa na 2024 rok przewidziano ok. 262 mln zł na rozwój OSP - w tym 73 mln zł dla jednostek włączonych do KSRG oraz 189 mln zł na wsparcie pozostałych OSP. Te środki trafiają do straży w formie dotacji celowych na wyposażenie, szkolenia i inne potrzeby wynikające z ich działalności ratowniczej.
Co istotne, dotacje z MSWiA przysługują zarówno jednostkom w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG), które otrzymują stałe ryczałty na gotowość i mogą wnioskować o większy sprzęt, jak i OSP spoza KSRG. Dla tych drugich przeznacza się odrębną pulę na „przygotowanie do działań ratowniczo-gaśniczych”. Dotacje rządowe z MSWiA i PSP to podstawowe źródło finansowania OSP, obejmujące zarówno bieżące utrzymanie gotowości bojowej, jak i zakupy sprzętu oraz pojazdów.
Proces Aplikacyjny
Aby skorzystać z dotacji MSWiA, OSP musi złożyć wniosek - zazwyczaj na początku roku, za pośrednictwem właściwego komendanta (np. gminnego OSP) lub bezpośrednio do komendy powiatowej PSP. We wniosku wymienia się potrzebny sprzęt lub wyposażenie (zgodnie z oficjalnym katalogiem kwalifikującym się do dofinansowania) oraz uzasadnia te potrzeby. Następnie Komenda Główna PSP dzieli dostępne środki według ustalonych kryteriów, takich jak liczba wyjazdów jednostki, zagrożenia na jej terenie czy braki w wyposażeniu. Po pozytywnej decyzji OSP podpisuje umowę dotacyjną i otrzymuje środki, które musi wydać na wskazany cel i rozliczyć w określonym terminie. Warto co roku składać wnioski o dostępne dotacje i utrzymywać kontakt z lokalnymi strukturami PSP, by nie przegapić żadnej możliwości wsparcia.
Finansowanie Zakupu Wozów Strażackich
Zakup nowych wozów strażackich jest często finansowany w ramach odrębnych programów tworzonych z montażu kilku źródeł. Zazwyczaj co roku powstaje lista OSP, które otrzymają dofinansowanie. Taki zakup finansowany jest wspólnie przez MSWiA/PSP, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska, samorządy lokalne, a nawet fundusz prewencyjny zakładów ubezpieczeniowych. Przykładowo, średni wóz za ok. 900 tys. zł może być pokryty w ten sposób: 400 tys. zł z PSP/MSWiA, 200 tys. zł z NFOŚiGW, 250 tys. zł od gminy i 50 tys. zł z funduszu ubezpieczeniowego. Dzięki temu poszczególne jednostki OSP otrzymują pojazdy niemal w całości sfinansowane ze źródeł zewnętrznych. W 2025 roku rządowy program przewidział do przekazania 262 nowych wozów dla OSP w całej Polsce (34 ciężkie, 134 średnie i 94 lekkie) wraz z dofinansowaniem ich zakupu.
Specyficzne Dotacje dla Jednostek OSP poza KSRG
Alokacja 44,4 mln Złotych
Jednostki ochotniczych straży pożarnych niewłączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) otrzymały znaczące wsparcie. Przykładowo, w 2019 roku przewidziano dla nich 44,4 mln zł. Pieniądze te przeznaczone są na dofinansowanie zadań związanych z ochroną przeciwpożarową. Według Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, druhowie-ochotnicy dzięki tym środkom będą mogli kupić samochody ratowniczo-gaśnicze, sprzęt w postaci motopomp i agregatów czy wyposażenia osobistego.
Tryb Rozdysponowania Środków
Zgodnie z zatwierdzonym trybem, Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej rozdysponowuje dotację na poszczególne województwa. Następnie komendanci wojewódzcy otrzymują do podziału limit środków dotacji na dofinansowanie jednostek OSP na terenie swojego regionu. Później komendanci powiatowi i miejscy w porozumieniu z Zarządami Oddziałów Powiatowych Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP) opracowują zestawienie potrzeb przedstawionych przez jednostki OSP. Informacja taka jest przekazywana do komendanta wojewódzkiego PSP.
Regionalne i Europejskie Fundusze dla OSP
Regionalne Programy Operacyjne (Fundusze Europejskie)
Środki dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych są również zapisywane w Regionalnych Programach Operacyjnych, dzisiaj nazywanych Fundusze Europejskie dla [nazwa województwa], które będą realizowane do 2027 roku lub dłużej. Pochodzące z funduszy europejskich pieniądze przeznaczone są m.in. na zakup samochodów ratowniczo-gaśniczych i wyposażenia, a także szkolenia druhów. Działalność ochotniczych straży pożarnych nie sprowadza się tylko do gaszenia pożarów, pomocy przy wypadkach drogowych czy innych zdarzeniach losowych. To również ratowanie mienia, a często także ludzkiego życia, dlatego strażacy zasługują na dobry, niezawodny sprzęt.
Przykłady Regionalnego Wsparcia
Województwo Podlaskie: 44,6 mln zł i 44,7 mln zł
- W lutym 2024 r. w ramach rozstrzygniętego naboru na dofinansowanie projektów związanych z rozwijaniem systemów ratownictwa, podlaskie gminy otrzymały łączne dofinansowanie w wysokości 44,7 mln zł. Wówczas wybrano 32 projekty. W kwietniu br. zwiększono pulę dotacji o 15,8 mln zł.
- Podlaskie samorządy realizują projekty o wartości prawie 59 milionów złotych, w tym 44,6 mln to środki unijne. Umowy w tej sprawie z przedstawicielami trzech gmin podpisali w czwartek, 15.05, wicemarszałek Marek Malinowski i członek zarządu Bogdan Dyjuk. Przykładowo, gmina Wysokie Mazowieckie za przyznane 1,3 mln zł zakupi samochód ratowniczo-gaśniczy dla jednostki OSP w Starej Rusi, co znacząco wzmocni potencjał jednostki. Strażacy z OSP w Szypliszkach również zakupią nowy wóz i przejdą szkolenie poszukiwawczo-ratownicze.
Województwo Warmińsko-Mazurskie: ponad 44 mln zł
Województwo Warmińsko-Mazurskie również korzysta z Funduszy Europejskich. Marszałek województwa Marcin Kuchciński poinformował, że po zwiększeniu środków o prawie 30 milionów, łączna kwota przeznaczona dla OSP wynosi ponad 44 miliony złotych. Oznacza to dziesiątki nowych wozów i sprzętu dla strażaczek i strażaków ochotników. 21 stycznia 2025 roku kwota alokacji przeznaczona na dofinansowanie projektów w ramach naboru FEWM.02.07-IZ.00-001/24 wynosiła 14,024 mln zł. Wsparcie otrzymało wówczas 11 projektów. 8 lipca 2025 roku zarząd województwa zatwierdził zwiększenie kwoty o ponad 29,982 mln zł.
Województwo Lubelskie: 12 mln zł i 107,5 mln zł
Zarząd Województwa Lubelskiego podjął uchwałę w sprawie przyznania dotacji w otwartym konkursie ofert dla organizacji pozarządowych „Lubelskie wspiera OSP” na łączną kwotę 12 mln zł (5 marca 2024 r.). Pieniądze trafią do 1211 jednostek ochotniczych straży pożarnych z terenu województwa lubelskiego i zostaną przeznaczone na doposażenie jednostek w sprzęt służący ochronie życia, zdrowia, mienia lub środowiska oraz niezbędny sprzęt ochrony osobistej. Samorząd Województwa Lubelskiego stoi na stanowisku, że nie ma bezpieczeństwa bez ochotniczych straży pożarnych, które realizują zadania w zakresie ochrony życia, zdrowia, mienia i środowiska.
Dodatkowo, Samorząd Województwa Lubelskiego skierował do jednostek OSP blisko 107,5 mln zł z funduszy unijnych (Fundusze Europejskie dla Lubelskiego 2021-2027). Konkurs otwarty „Lubelskie wspiera OSP” zainicjowano po raz pierwszy na taką skalę, a jego głównym celem jest utrzymanie odpowiednio wysokiego poziomu bezpieczeństwa publicznego poprzez zwiększenie potencjału ratowniczego oraz poprawę możliwości funkcjonowania jednostek OSP. Jeden oferent mógł uzyskać w konkursie dotację w wysokości maks. 10 tys. zł. Łącznie wpłynęło 1369 ofert, z czego 1211 otrzymało dofinansowanie.
Inne Przykłady Regionalnego Wsparcia
- Małopolska: Trwają przygotowania do realizacji projektu „Bezpieczna Małopolska - Bon na ratowanie - Straż Pożarna”, który zakłada zakup 54 średnich samochodów ratowniczo - gaśniczych.
- Mazowsze: Samorządy i jednostki OSP realizują projekty unijne polegające na zakup średnich i ciężkich samochodów. 18 z 25 wniosków złożonych w działaniu „Zapobieganie zagrożeniom związanym ze zmianą klimatu” dotyczy zakupu samochodów ratowniczo - gaśniczych.
- Podkarpacie: W maju podjęto decyzje o dofinansowaniu 113 projektów o wartości 121,1 mln zł, z czego 81,7 mln to środki europejskie. Projekty często polegają na zakupie samochodów i sprzętu.
- Świętokrzyskie: Gminy i jednostki z województwa świętokrzyskiego w ramach działania „Gospodarowanie zasobami wody i przeciwdziałanie klęskom żywiołowym” zrealizują projekty, które otrzymały dofinansowanie w wysokości 65 milionów złotych.
- Wielkopolska: W ramach działania „Zwiększanie odporności na zmiany klimatu i klęski żywiołowe” realizowane są lub będą realizowane projekty o wartości ponad 48 milionów złotych, z czego 40 milionów to dofinansowanie. Do dofinansowania wybrano 55 projektów o wartości 72 mln zł, z czego 62,6 mln zł to środki unijne.
Województwo Łódzkie
Województwo Łódzkie również wspiera OSP. Jednostki z regionu mogą liczyć na środki z budżetu województwa (prawie 9 mln zł) oraz funduszy unijnych (około 50 mln zł), które pozwalają doposażyć jednostki. Z unijnego dofinansowania skorzysta m.in. OSP w Chechle, która dostała prawie 1,7 mln zł na kompleksową termomodernizację swojej remizy. Podobne inwestycje zaplanowano w OSP w Grójcu Wielkim (ponad 680 tys. zł) i OSP w Załęczu Małym (prawie milion złotych). Potężna inwestycja czeka też druhów z Ujazdu, którzy szykują się do budowy nowej siedziby, którą będą dzielić z ratownikami medycznymi.
Fundusze unijne w tym roku pozwolą kilku jednostkom wymienić lub dokupić wozy ratowniczo-gaśnicze oraz nowoczesny sprzęt, taki jak drony z kamerami termowizyjnymi czy defibrylatory. Wśród beneficjentów jest też gmina Rokiciny, która swoje dofinansowanie - milion złotych - przeznaczy na rozwój ochrony przeciwpowodziowej.
Oprócz wsparcia unijnego, jednostki OSP w Łódzkiem mogły liczyć na pomoc samorządu województwa w ramach konkursów z dotacjami, np. na zakup specjalistycznej odzieży bojowej, obuwia, aparatów i masek, sygnalizatorów bezruchu oraz systemów łączności. Z dofinansowania w łącznej kwocie niemal 4 mln zł skorzystało ponad 220 jednostek. Popularny był również konkurs związany z modernizacją strażnic, gdzie jednostki dostały po maksymalnie 70 tys. zł wsparcia. Urząd Marszałkowski WŁ inwestuje też w najmłodsze pokolenia druhów, przeznaczając ponad 1,2 mln zł na rozwój Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP i DDP) w 2025 roku.
*HIT* OSP Stężyca - przegląd straży pożarnej - HD
Aspekty Prawne Finansowania Obiektów OSP
Stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej (RIO)
Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach wyjaśniła, że przepisy ustawy o ochotniczych strażach pożarnych nie wskazują, aby utrzymanie obiektów i terenów OSP musiało mieć bezpośredni związek z realizacją działań ratowniczych. Środki na wyposażenie remizy gmina może przekazać w formie dotacji. RIO w Kielcach wskazała, że finansowanie z budżetu gminy wyposażenia budynku, wykorzystywanego jako remiza dla OSP, może odbywać się na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o OSP.
Rola Gminy i Ustawa o Ochronie Przeciwpożarowej
Przepis ten wskazuje, że jednostki samorządu terytorialnego (JST) mogą przekazywać OSP dodatkowe środki pieniężne także w formie dotacji. Na podstawie powyższego przepisu, gmina mogłaby zatem pokryć koszty wyposażenia takiego budynku (tj. sfinansować zakup mebli, oświetlenia, sanitariatów itp.). RIO podkreśliła, że problematyki wydatków na utrzymanie obiektów OSP nie można rozpatrywać w oderwaniu od treści art. 44 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, stanowiącego, że „Właściciel, zarządca lub użytkownik budynku, obiektu lub terenu, w którym funkcjonuje resortowa lub zakładowa straż pożarna albo inna jednostka ochrony przeciwpożarowej, w tym ochotnicza straż pożarna, ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem tych jednostek”. Przez obowiązek zapewnienia obiektów i terenów rozumie się również ich wyposażenie.
Współpraca OSP z Samorządem
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym. W ocenie RIO nie budzi wątpliwości prawnych, że ochotnicza straż pożarna często pełni funkcję organu prowadzącego lub zarządzającego świetlicą wiejską, szczególnie gdy budynek świetlicy jest zlokalizowany wspólnie z remizą OSP. Zdaniem Izby, współpraca OSP z samorządem w zakresie prowadzenia świetlicy pozwala na efektywne wykorzystanie wspólnej infrastruktury, co w pełni koresponduje z zasadami wydatkowania środków publicznych.