Pojęcie "sekcja" w każdej Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) jest powszechnie znane. Sekcja jest najmniejszą jednostką taktyczną strażaków (ratowników) dysponujących odpowiednim sprzętem, zdolnych do podjęcia określonych zadań. W OSP stanowi ona na przykład załogę jednego samochodu gaśniczego (niekiedy specjalnego). W przeciwieństwie do Państwowej Straży Pożarnej, gdzie najmniejszą jednostką taktyczną jest zastęp, w OSP sekcje często formowane są doraźnie.
W warunkach działalności społecznej OSP podział na sekcje dokonuje się zazwyczaj w sposób mniej precyzyjny niż w PSP. Jednostki te są tworzone, a ich członkom przypisuje się określone funkcje, głównie dla osiągnięcia celów szkoleniowych, organizacyjnych lub podczas przygotowań do startów w zawodach sportowo-pożarniczych. W celach operacyjno-taktycznych sekcje formowane są doraźnie, a czas ich formowania musi mieścić się między ogłoszeniem alarmu a dojazdem do miejsca zdarzenia. Działanie to jest potrzebne, ponieważ bez podziału ról wśród członków załogi trudne byłoby lub niemożliwe wykonanie zadania ratowniczego.
Struktura i Skład Sekcji w OSP
Ochotnicze straże dzielą się według typów na M i S. Straże typu M nie posiadają samochodu pożarniczego, a sprzęt gaśniczy umieszczają na przyczepie, która w razie pożaru może być pociągnięta przez podstawowy środek transportu. Straże typu S dysponują jednym lub większą liczbą samochodów. W zależności od typu OSP powinna być przygotowana do wystawienia różnej ilości sekcji, a więc w różny sposób powinna formować strukturę całego pododdziału bojowego. Na przykład, straż typu S-2 ma być zdolna do wystawienia dwóch sekcji samochodowych i jednej z motopompą. W zależności od rodzaju samochodów różne też będą składy sekcji (załóg) tworzonych podczas jazdy do pożaru.
Generalnie przyjmuje się, że w skład sekcji wchodzi od 2 do 10 strażaków. Pełnej struktury składającej się z trzech rot nie wykorzystuje się praktycznie podczas walki z pożarami. Będące w dyspozycji OSP pojazdy pożarnicze umożliwiają najczęściej wyjazd do pożaru sekcji składającej się z sześciu, czterech lub tylko z trzech osób. W składzie każdej sekcji jest dowódca i mechanik (kierowca-mechanik).
Funkcje w strukturze rozbudowanej przedstawiają się następująco:
- Dowódca
- Przodownik I roty
- Pomocnik I roty
- Przodownik II roty
- Pomocnik II roty
- Przodownik III roty
- Pomocnik III roty
- Kierowca/Mechanik
- Łącznik
Zazwyczaj I rota podejmuje działania konieczne w pierwszej fazie zdarzenia, a II rota wspomaga te działania, a następnie przygotowuje się do uzupełnienia lub rozwinięcia zamiaru dowódcy, który został określony w pierwszej fazie rozpoznania.
Wieliszew. Taktyka i technika. Szkolenie druhów z OSP Skrzeszew i OSP Wieliszew
Droga do Stopnia Dowódcy Roty i Wyżej
Aby uzyskać jakikolwiek stopień w jednostce Ochotniczej Straży Pożarnej, najpierw należy do niej wstąpić, będąc osobą pełnoletnią i zameldowaną na terenie kraju. Niezbędne jest odbycie szkolenia BHP, przejście badań lekarskich, a następnie ukończenie podstawowego szkolenia dla strażaków-ochotników, zakończonego egzaminem teoretycznym i praktycznym (w tym z przejściem przez komorę dymową). Po spełnieniu tych warunków można wstąpić w szeregi OSP.
Można również dołączyć do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej przed ukończeniem 18 lat, co stanowi pierwszy krok do bezproblemowego wstąpienia do jednostki OSP po osiągnięciu pełnoletności.
Hierarchia stopni w OSP:
- Strażak: Osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki oraz spełnia wymagania (wiek, umiejętności, wiedza).
- Starszy Strażak: Poza wymienionymi wymaganiami, należy ukończyć kurs strażaków ratowników OSP oraz czynnie brać udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych.
- Dowódca roty: Jest to osoba z większym doświadczeniem pracy w jednostce OSP, która dodatkowo przyczynia się do rozwoju jednostki.
- Pomocnik Dowódcy Sekcji: Niezbędne jest wykonanie kursów: strażaków ratowników, ratownictwa technicznego oraz kursu KPP (Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy).
- Dowódca sekcji: Wymaga ukończenia kursu dowódców OSP.
- Pomocnik Dowódcy Plutonu: Aby osiągnąć ten stopień, należy ukończyć kurs dowódców oraz naczelników OSP.
- Dowódca plutonu: Wymaga ukończenia szkolenia komendantów Gminnych OSP.
Proponowane kryteria awansu (przykład wewnętrznych regulacji):
W niektórych jednostkach OSP opracowywane są wewnętrzne regulaminy, precyzujące ścieżkę awansu i wymagania dla poszczególnych funkcji. Przykładem takiej propozycji może być:
- Strażak: co najmniej 3 miesiące członkostwa w OSP.
- Starszy Strażak: 2 lata członkostwa w OSP, a w przypadku członka Jednostki Operacyjno-Technicznej (JOT) - ukończone szkolenie strażaków ratowników OSP.
- Dowódca roty: roczne pełnienie funkcji Starszego Strażaka, a w przypadku członka JOT - ukończone szkolenie ratownictwa technicznego i wykonywanie zadań ratowniczych przez co najmniej 6 miesięcy na funkcji Starszego Strażaka.
- Pomocnik Dowódcy Sekcji: 2 lata pełnienia funkcji Dowódcy roty, a w przypadku członka JOT - ukończony kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy i wykonywanie przez co najmniej rok zadań ratowniczych, pełniąc funkcję Dowódcy roty.
- Dowódca sekcji: 2 lata pełnienia funkcji Pomocnika Dowódcy Sekcji, a w przypadku członka JOT - ukończone szkolenie dla dowódców OSP oraz co najmniej 6 miesięcy wykonywania zadań ratowniczych jako Pomocnik Dowódcy Sekcji.
Według informacji ZOSP RP, nadawanie dystynkcji dla członków OSP leży w gestii samej jednostki, która wyznacza takie osoby w swoim statucie. Należy zaznaczyć, że w przypadku funkcji bojowych, takich jak dowódca sekcji czy plutonu, jedynym wyznacznikiem powinno być ukończenie odpowiedniego kursu dowódców, co jest szczególnie istotne dla członków JOT.
Obowiązki i Odpowiedzialność Dowódcy
Istotą dowodzenia siłami i środkami ratowniczymi jest twórcze podejmowanie decyzji opartych na przesłankach naukowych oraz przewidywanie oddziaływania tych decyzji na siebie, tak aby kolejna była logicznym następstwem decyzji poprzednich. Umiejętność skutecznego dowodzenia wymaga poza odpowiednimi kwalifikacjami, wielu lat praktyki oraz pewnych cech osobowościowych, takich jak zdolność do szybkiej analizy zaistniałej sytuacji, opanowanie i umiejętność logicznego myślenia.
Koniecznym warunkiem jest kompletna wiedza dowódcy o specyfice i ilości posiadanego sprzętu. Równie istotne jest, aby dowódca jednostki taktycznej egzekwował tę wiedzę od podległych mu strażaków. Utrzymanie załogi w stałej gotowości operacyjnej (bojowej) jest jednym z warunków powodzenia działań ratowniczo-gaśniczych. Gotowość bojowa oznacza pełną mobilność załogi do podjęcia działań, odpowiednie wyszkolenie oraz wyposażenie osobiste strażaków. Zależy także od utrzymania sprzętu we właściwym stanie technicznym.
Odpowiedzialność dowódcy obejmuje:
- Pełną odpowiedzialność za stałą gotowość bojową podległej mu załogi.
- Utrzymanie stanu technicznego samochodów i sprzętu.
- Odpowiedzialność karną, gdy kierujący akcją nie zachowuje warunków i zasad jej prowadzenia.
- Odpowiedzialność cywilną w sytuacjach spotykanych w trakcie prowadzenia akcji ratowniczej.
W zakresie odpowiedzialności prawnej należy rozróżnić lekkomyślność (przewidywanie możliwości popełnienia czynu zabronionego, lecz bezpodstawne przypuszczenie, że się tego uniknie) od niedbalstwa (brak przewidywania takiej możliwości, choć powinno się ją przewidzieć - art. 7 ust. 2 k.k.). Odpowiedzialność dowódcy istnieje w każdej sytuacji, kiedy dochodzi do wykonania polecenia lub rozkazu, zarówno podczas akcji, jak i ćwiczeń. Dowódca ponosi pełną odpowiedzialność w przypadku bezpodstawnego narażenia podwładnego na utratę zdrowia lub życia, wskutek złej oceny sytuacji lub podjęcia niewłaściwej decyzji. Odpowiedzialność dowódcy obejmuje także podległe mu mienie w postaci samochodów i sprzętu pożarniczego.
Należy rozgraniczyć pojęcie odpowiedzialności określonej obowiązującym prawem karnym lub cywilnym od odpowiedzialności wynikłej z przydzielonych zadań i obowiązków w ramach regulaminów określających funkcjonowanie jednostki organizacyjnej straży pożarnej.
Na miejscu akcji to właśnie wiedza, doświadczenie i kreatywność dowódcy są kluczowe dla taktyki działań zastępu, a to on określa zadania dla poszczególnych osób.