Artykuł ten przedstawia kompleksowe informacje dotyczące funkcjonowania Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), począwszy od możliwości generowania dokumentów w specjalistycznych aplikacjach, przez kluczowe aspekty tworzenia i interpretacji statutu, aż po omówienie ważnych zmian wprowadzonych Ustawą o Ochotniczych Strażach Pożarnych, w tym świadczenia ratowniczego dla strażaków.
Generowanie dokumentów w aplikacji Strażak.Online
Na podstawie gromadzonych w aplikacji danych możesz przygotowywać różnorodne dokumenty, co znacząco usprawnia pracę jednostek OSP.
Przygotowanie wzoru dokumentu
Pierwszym krokiem jest przygotowanie pliku z wzorem dokumentu, który musi mieć rozszerzenie .docx. Jeżeli posiadasz wzór w takim formacie, wystarczy, że w odpowiednie miejsca wstawisz znaczniki (tagi). Znaczniki te zostaną automatycznie zastąpione danymi znajdującymi się w aplikacji Strażak.Online. Przykładowo, wstawiony tag w odpowiednim miejscu zostanie wypełniony danymi podczas generowania dokumentu.
Wgranie wzoru do aplikacji
Gdy wzór zostanie odpowiednio przygotowany, należy go wgrać do aplikacji Strażak.Online. Podczas generowania dokumentu będziesz mógł wskazać ten przygotowany wzór lub skorzystać z domyślnego. Jeżeli napotkasz na trudności podczas przygotowywania własnego wzoru dokumentu, skontaktuj się z obsługą aplikacji.
Statut Ochotniczej Straży Pożarnej - kluczowy dokument jednostki
Czym jest statut i jego znaczenie
Statut to najważniejszy dokument (akt wewnętrzny) jednostki OSP. Jest to pisemnie potwierdzona informacja o zasadach działania Ochotniczej Straży Pożarnej, pełniąca rolę „Konstytucji”, którą warto znać i przestrzegać. Wszelkie aktywności podejmowane przez OSP muszą być zgodne ze statutem (muszą z niego wynikać) i nie mogą mu zaprzeczać. W statucie zawarte są nie tylko informacje o tym, co może robić OSP, ale także wszelkie wewnętrzne zasady działania, jak np. informacje o nowych członkach, o władzach, o podziale funkcji, o sposobie podpisywania dokumentów czy też powoływania młodzieżowych czy dziecięcych drużyn pożarniczych.
Podstawy prawne działania OSP
Wytyczne dotyczące obowiązkowej zawartości statutu OSP zawarte są w art. 10 ust. 1 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach. OSP działają również na podstawie szeregu innych ustaw, np. ustawy o ochronie ludności, ustawy o ochronie przeciwpożarowej, a także ustawy o rachunkowości oraz ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Nie sposób wymienić ich wszystkich w statucie, dlatego we wzorze odwołujemy się tylko do tych dwóch podstawowych:
- Ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych
- Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach
Struktura i wymagana zawartość statutu OSP
Rozdział I: Postanowienia ogólne
Początek statutu to „wizytówka”, w której przedstawia się ochotniczą straż pożarną, podając jej nazwę, siedzibę, teren działania. Zwykle do nazwy dodawana jest informacja o miejscowości, w jakiej znajduje się siedziba OSP. Dodatkowo, ponieważ OSP powstają często w małych miejscowościach, których nazwy się powtarzają, by nie było wątpliwości przy zapisie o siedzibie, prócz miejscowości, dodaje się nazwę gminy. Wśród informacji ogólnych warto jeszcze wyróżnić zapisy o drużynach pożarniczych. Tworzenie dziecięcych i młodzieżowych drużyn pożarniczych jest wpisane jako możliwość w ustawie o OSP. Zasady funkcjonowania, w tym m.in. zasady naboru czy udziału w działaniach, mogą być zawarte w statucie. Oczywiście sama możliwość nie zobowiązuje do tego, by koniecznie drużynę powołać. W statucie mogą być też zawarte bardziej szczegółowe informacje określające np. wiek osób przyjmowanych do MDP. Zaproponowany we wzorze zapis jest na tyle elastyczny, że pozwala na doprecyzowanie - doszczegółowienie zasad działania w odrębnym dokumencie np. regulaminie MDP.
Rozdział II: Cele i sposoby ich realizacji
Celem Ochotniczej Straży Pożarnej jest ochrona życia, zdrowia, mienia lub środowiska i zadania określone w art. 3 ust. 1 ustawy o OSP. Cele, które zostały wymienione w par. 10 w ppkt 1) do 12) wzorowego statutu, nie są obowiązkowe i mogą być inne dla każdej jednostki OSP. Ustalając je, warto spojrzeć na art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, na którym oparte są zaproponowane zapisy, i pomyśleć, jakie cele, prócz tych związanych z najogólniej mówiąc ratowaniem, chcemy jako jednostka OSP realizować.
Zapisy dotyczące sposób realizacji celów (sposób działania) są powiązane z celami. Dlatego zawsze trzeba czytać i patrzeć na te informacje razem. Dodatkowo można określić, czy OSP będzie prowadziło działalność nieodpłatną (co zawsze robi każda jednostka) oraz odpłatną pożytku publicznego. Odpłatna działalność pożytku publicznego to nie to samo co status OPP. Działalność odpłatną, czyli w skrócie: sprzedaż po kosztach, może prowadzić każde stowarzyszenie (każda OSP). By ją prowadzić, trzeba spełnić warunki określone w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jednym z nich jest wpisanie takiej możliwości do statutu organizacji. Należy pamiętać, że to, że wpiszecie taką informację do statutu, nie oznacza, że OSP musicie ją prowadzić.
Rozdział III: Członkostwo w OSP
OSP jest stowarzyszeniem, które tworzą ludzie - członkowie. W statucie muszą znaleźć się zapisy dotyczące tego, jak można zostać członkiem, członkinią OSP, ale także jak taki przywilej można utracić. Warto pamiętać, że przynależność do stowarzyszenia jest dobrowolna. Ważną informacją jest zapis o tym, kto może zostać członkiem OSP i jaka jest procedura, czyli co konkretnie musi taka osoba zrobić, np. złożyć deklarację. Tego, jak taka deklaracja ma wyglądać, nie zapisuje się w statucie; jest to decyzja zarządu OSP, który powinien przygotować wzór takiej deklaracji. Warto też określić sposób jej składania (czy trzeba przynieść osobiście, czy można przesłać, a jeśli tak, to czy skan, czy podpisane profilem zaufanym, na jaki adres, itd.). I choć mogłoby się wydawać, że „po co taka procedura”, to w efekcie te wszystkie „techniczne” szczegóły porządkują i przyspieszają ten proces. Dlatego warto poświęcić chwilę pracy zarządu OSP na ich wymyślenie, opracowanie i ujawnienie, np. w regulaminie. Statut może również zawierać zapisy o ślubowaniu, choć nie jest to zapis obowiązkowy. Ślubowanie może być elementem budowania tożsamości, przynależności do grupy i warto je przemyśleć w szerokim gronie.
Rozdział IV: Władze Ochotniczej Straży Pożarnej
Trójpodział władzy i kadencja
W OSP, jak w każdym stowarzyszeniu, jest trójpodział władzy:
- Walne zebranie członków - najwyższa władza, czyli wszystkie członkinie i członkowie. To walne podejmuje najważniejsze kluczowe decyzje, w tym także tę o rozwiązaniu jednostki.
- Zarząd - jako organ wykonawczy musi wykonywać uchwały walnego zebrania członków. W praktyce to właśnie zarząd, a w szczególności prezes/prezeska, są osobami najbardziej zapracowanymi.
- Komisja rewizyjna - jej rolą jest bycie wewnętrznym "policjantem", czyli sprawdzanie zarządu, wyłapywanie ewentualnych błędów. I druga bardzo ważna rzecz, to wspieranie zarządu w działaniach.
Długość trwania kadencji wybieralnych władz (zarządu i komisji rewizyjnej) zależy od decyzji OSP i może być inna niż ta zaproponowana. Warto pomyśleć i spojrzeć realnie, co się będzie sprawdzało w danej jednostce. Należy także pamiętać, że nawet przy długiej kadencji wybrana osoba wcale nie musi być w organie do końca. Może np. w przypadkach określonych w statucie zostać odwołana z funkcji. Może także, po prostu zrezygnować z pełnionej funkcji. Rezygnacja nie wymaga akceptacji (uchwały danej władzy). Jest to osobista decyzja danej osoby. Oczywiście dobrze, jeśli przed jej złożeniem osoba wywiąże się ze wszystkich zobowiązań, jakie miała wobec jednostki.
Uzupełnianie składu władz - kooptacja
Jeśli zrezygnuje jedna osoba z pięcioosobowego zarządu, skład organu należy uzupełnić. Dlatego warto w statucie przewidzieć zapisy pozwalające na uzupełnienie osób w zarządzie i komisji rewizyjnej przez samych zainteresowanych, czyli przez pozostałe osoby zasiadające w organie. Jest to szybkie i praktyczne rozwiązanie, zwane kooptacją. Kooptacja jest jednak ograniczona do np. połowy czy jednej trzeciej składu danego organu. W razie, gdy skład władz OSP ulegnie zmniejszeniu w czasie trwania kadencji, uzupełnienie ich składu może nastąpić w drodze kooptacji, której dokonują pozostali członkowie organu, który uległ zmniejszeniu. W trybie tym można powołać nie więcej niż ⅓ składu organu.
Zwoływanie walnego zebrania członków
Walne zebranie obraduje najczęściej w dwóch trybach: zwyczajnym i nadzwyczajnym. Ten zwyczajny może być związany z corocznymi obowiązkami sprawozdawczymi (wtedy to zebranie sprawozdawcze), a może też być powiązane z długością trwania kadencji (wtedy to zebranie sprawozdawczo-wyborcze). Warto się zastanowić, na ile wcześniej przed zebraniem potrzebne jest poinformowanie członkiń i członków, by mogli zaplanować sobie czas i być na zebraniu. Zwykle taki minimalny czas to 14 dni przed spotkaniem, ale tu także zależy to od danej jednostki. Jeśli w Waszym wypadku lepiej sprawdza się termin 7-dniowy, to tak, też to wpiszcie w statucie. Są też sytuacje, gdy walne zebranie jest zwoływane w trybie nadzwyczajnym, tu także trzeba określić w statucie termin. Zwykle ten „nagły” tryb jest krótszy od zwyczajnego, np. 7 dni. Określenie minimum 7, minimum 14 dni przed oznacza, że to jest najkrótszy możliwy czas na przekazanie zaproszenia, ale nic nie stoi na przeszkodzie, by jeśli to możliwe, dać członkom więcej czasu na przygotowanie się do zebrania i przekazać informację np. 21 dni wcześniej. Zwyczajne walne zebranie członków zwoływane jest przez zarząd, który zawiadamia członków o terminie, miejscu i porządku obrad, co najmniej na określoną liczbę dni przed terminem.
Zasady podejmowania decyzji i kworum
Zasady podejmowania decyzji przez władze OSP to jedne z najważniejszych, najczęściej w praktyce działania OSP stosowanych zapisów statutowych. Najprostszą zasadą, zgodną z demokratycznym charakterem OSP, jest podejmowanie decyzji zwykłą większością głosów. By decyzja była ważna, trzeba też sprawdzić, czy na spotkaniu (fizycznym, online) mamy kworum, czyli innymi słowy, czy jest co najmniej połowa osób, które mają prawo do głosowania. W przypadku zarządu i komisji rewizyjnej, zwykle nie ma problemu, kworum to kilka osób, bo są to stosunkowo nieliczne organy (np. zarząd 5 - kworum 3, komisja rewizyjna 3 osoby - kworum 2). Trudności pojawiają się, gdy członkinie i członkowie spotykają się na walnym zebraniu członków. Dlatego w statucie warto przewidzieć tzw. drugi termin spotkania. W praktyce ten drugi termin spotkania oznacza tyle, że można podejmować decyzje, nawet jeśli w spotkaniu uczestniczy mniej niż połowa członkiń i członków. Warto pamiętać, że informację zarówno o pierwszym, jak i drugim terminie zebrania podaje się w zaproszeniu na walne zebranie członków. W praktyce drugi termin może być wyznaczony np. 15 minut po pierwszym.
Uchwały wszystkich władz OSP zapadają w głosowaniu jawnym zwykłą większością głosów, przy obecności co najmniej połowy członków uprawnionych do głosowania, chyba że dalsze postanowienia statutu stanowią inaczej. Tzw. Tarcza antykryzysowa wprowadziła zmianę w ustawie - Prawo o stowarzyszeniach, umożliwiając podejmowanie uchwał oraz obrad władz stowarzyszeń także w trybie online. Przepisy są ważne w czasie epidemii i stanu epidemicznego.
Sposób reprezentacji OSP
Sposób reprezentacji to nie to samo co podejmowanie decyzji. Decyzje (uchwały) są podejmowane przez cały zarząd zgodnie z zasadą określoną w statucie (czyli zwykła większość przy obecności co najmniej połowy członków zarządu). Sposób reprezentacji zaś określa, kto w imieniu zarządu będzie podpisywał dokumenty, np. umowy z dotującymi czy wnioski do KRS. Dobrą praktyką jest wpisanie dwóch osób wymaganych do podpisów. Taki zapis zmniejsza ryzyko ewentualnych pomyłek jednej osoby (zawsze druga para oczu do czytania, sprawdzania się przyda), ale także tego, że o danym zdarzeniu będzie decydować jedna osoba, a pozostali członkowie i członkinie zarządu nie będą nic wiedzieli. I jeszcze jedna zasada, o której też warto pamiętać - to nie tylko prezes i skarbnik są od podpisywania dokumentów finansowych. Zgodnie z Art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o OSP, zakres reprezentacji powinien być jasno określony.
Rozdział VI: Zmiana statutu i rozwiązanie OSP
Zmiana statutu oraz rozwiązanie OSP zawsze należą do kompetencji najwyższej władzy, czyli walnego zebrania członków. W związku z tym, że są to decyzje ważne dla wszystkich należących do OSP, to są one podejmowane innym trybem niż „zwykła większość”, np. 2/3 głosów członków. Zwykle też inny jest termin zwoływania walnego zebrania członków w tych sprawach. Sam sposób likwidacji OSP jest taki sam jak innych stowarzyszeń: podjęcie decyzji, wybranie likwidatora i przeprowadzenie likwidacji. W statucie pojawia się także zapis o tym, gdzie zostanie przekazany majątek po likwidacji jednostki.
Status Organizacji Pożytku Publicznego (OPP) dla OSP
Ochotnicza Straż Pożarna, jak każda inna organizacja pozarządowa, może starać się o status organizacji pożytku publicznego (OPP).
Warunki uzyskania statusu OPP
Aby OSP mogła uzyskać status OPP, musi spełnić szereg warunków, w tym:
- Członkinie i członkowie komisji rewizyjnej nie mogą mieć powiązań z członkami zarządu.
- Członkinie i członkowie komisji rewizyjnej nie mogą być zatrudnieni w OSP.
- Członkinie i członkowie komisji rewizyjnej oraz zarządu nie mogą być osobami skazanymi prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe.
Działalność nieodpłatna i odpłatna pożytku publicznego
Jeśli OSP starająca się o status organizacji pożytku publicznego ma zamiar prowadzić albo prowadzi zarówno nieodpłatną, jak i odpłatną działalność pożytku publicznego, to informację o przedmiotach tej działalności powinna umieścić w statucie. Warunek ten wynika nie wprost z samej ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ale również z Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie określenia wzorów urzędowych formularzy wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz sposobu i miejsca ich udostępniania, zgodnie z którym w rozporządzeniu zostały określone urzędowe wzory formularzy wniosków o wpis i zmianę danych w KRS. Co ważne, w statucie nie podaje się i nie przypisuje kodów PKD do działalności nieodpłatnej i odpłatnej; jest to opisane "normalnym", swobodnym zapisem.
Ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych i świadczenie ratownicze
Z dniem 1 stycznia 2022 roku weszła w życie ustawa o ochotniczych strażach pożarnych, która wprowadziła szereg istotnych zmian, w tym m.in. świadczenie ratownicze dla strażaków ratowników OSP.
Wprowadzenie świadczenia ratowniczego
Na podstawie art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, przyznawane jest świadczenie ratownicze. Ustawa ta wprowadza świadczenie ratownicze dla strażaków ratowników OSP, którzy przez co najmniej 25 lat (w przypadku mężczyzn) oraz 20 lat (w przypadku kobiet) brali czynny udział w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych.
Zasady przyznawania i wysokość świadczenia
Dodatek będzie wypłacany w wysokości 200 zł miesięcznie przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA po osiągnięciu 65. roku życia (w przypadku mężczyzn) oraz 60. roku życia (w przypadku kobiet). Przy naliczaniu okresu czynnego uczestnictwa nie będzie wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat w OSP. Świadczenie przysługiwać będzie także ratownikowi górskiemu (ochotnikowi z TOPR i GOPR). Za okres nieudokumentowany przez Państwową Straż Pożarną, członek OSP zobowiązany jest do pozyskania oświadczenia 3 świadków (spełniających wymogi art. 50 ust. 1 Ustawy o OSP). Aktualny wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych z dnia 2 grudnia 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wniosku o przyznanie świadczenia ratowniczego (Dz. U. poz. 2579) wydane na podstawie art. 17 ust.11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. poz. 2490 oraz z 2022 r. poz. 2579).
Inne kluczowe zapisy ustawy
Regulacja wprowadza również:
- Legitymacje strażaka ochotnika, które umożliwią im korzystanie ze zniżek.
- Wzmocnienie ochrony prawnej druhów ochotników.
- Uregulowanie kwestii odszkodowań dla strażaków ratowników OSP i ich rodzin w sytuacji uszczerbku na zdrowiu, śmierci strażaka ratownika OSP lub poniesienia szkody w mieniu w związku z udziałem w działaniach ratowniczych.
- Możliwość rozliczenia przez jednostki OSP kosztów dostaw energii elektrycznej według najkorzystniejszej taryfy.
- Możliwość nadania zasłużonym druhom OSP Krzyża św. Floriana przez Prezydenta RP.
Projekt "OSP Potencjał Młodych"
Przedstawiony projekt wzorcowego statutu OSP został wypracowany w grupie roboczej powstałej w ramach projektu "OSP Potencjał Młodych".
tags: #druk #oswiadczenie #powierzony #sort #osp