Umundurowanie członków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) stanowi ważny element reprezentacyjny, odzwierciedlający tradycję i profesjonalizm. Przez lata wygląd mundurów, zasady ich noszenia oraz sposób umieszczania dystynkcji i odznaczeń podlegały zmianom i interpretacjom, często budzącym dyskusje wśród druhów. Obecnie dla jednostek OSP zrzeszonych w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP) takie sprawy reguluje regulamin mundurowy, który dąży do ujednolicenia wizerunku strażaka ochotnika.
Regulaminowe Podstawy Umundurowania OSP
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, dla jednostek OSP zrzeszonych w ZOSP RP istnieje jeden wzór munduru. Regulamin precyzuje również zasady dotyczące różnych typów umundurowania, w tym warunków jego stosowania.
Rodzaje Mundurów i Ich Stosowanie
- Do ubioru galowego z pasem głównym stosuje się obuwie typu „skutery” (nogawki spodni wpuszczane w cholewki butów).
- Ubiór letni: Okres letni liczy się od 1 maja do 30 września. Stosowanie ubioru letniego warunkuje temperatura powyżej 20°C i zasada jednolitości w ramach OSP lub oddziału ZOSP RP. Ustalenia w tym zakresie należą do prezesa lub zarządu oddziału ZOSP RP, organizującego wspólne wystąpienie. Pojawiały się głosy, że szkoda, że do koszulki letniej regulamin nakazuje zakładać krawat, podczas gdy w Państwowej Straży Pożarnej (PSP) jest to dopuszczalne bez krawata.
- Ubiór koszarowy lub „moro”: Dopuszcza się noszenie ubrania typu „moro” bądź ubrania koszarowego podczas akcji ratowniczych, jeżeli nie jest konieczne użycie ubrania ochronnego lub specjalnego. Jest to ubiór roboczy, a nie galowy czy wyjściowy.
- Istnieje również rozróżnienie na wersję „wyjściową” (bez sznura i medali, w półbutach) oraz „służbową” (w obuwiu wysokim, z pasem i paskiem pod brodę, np. do adoracji czy uroczystości na powietrzu), które często są mylone z pełnym mundurem galowym.
Ważne jest, aby przynajmniej w zakresie jednostki wszyscy wyglądali tak samo i aby mundurki były czyste i odprasowane, o co niestety czasem jest bardzo ciężko.
Ewolucja Wzoru Munduru Galowego - Tradycja a Nowoczesność
W ostatnich latach obserwuje się sukcesywną wymianę starych mundurów na nowe wzory. W wielu jednostkach, gdzie nowe mundury są kupowane po 2-3 sztuki rocznie, stare uniformy z czerwonym paskiem, jak zauważają druhowie, już praktycznie nie są widoczne. Niemniej jednak, zmiany te budzą mieszane uczucia.
Dla wielu, stary wzór munduru, z charakterystycznymi czerwonymi wstawkami i lamówkami, posiadał wyjątkowy klimat. Nowe mundury są czasem porównywane do „kolejowych z lat 80/90”. Rezygnacja z lamówek w nowym wzorze to, zdaniem niektórych, niewielka oszczędność, na której mundur wiele traci. Wiceprezesi argumentują, że lamówki są dużym plusem, ponieważ strażak posiadający taki mundur nie zdekompletuje go, aby użyć spodni mundurowych np. na imprezę do znajomych - od razu wiadomo, skąd pochodzą. Problemem w jednostkach bywa też „znikające” spodnie od munduru wyjściowego.
Dystynkcje i Oznaczenia Funkcji: Zmiana Perspektywy
Dystynkcje, czyli odznaki wskazujące na rangę w strukturach OSP, są przyczepiane na kołnierzu marynarki munduru lub na lewej kieszeni koszuli letniej. Dystynkcje OSP w kształcie pięciokąta są haftowane srebrną nicią lub bajorkiem na ciemnogranatowym tle. Wyróżnienie munduru dystynkcją odpowiednią do pełnionej funkcji jest przywilejem, o którym nie można zapomnieć, dlatego należy zadbać o zakup dystynkcji zarówno na marynarkę, jak i na koszulę letnią.
Zasady Noszenia Dystynkcji
Wielu druhów zadaje sobie pytania dotyczące przyszywania dystynkcji. Na przykład, czy po ukończeniu wszystkich kursów OSP można przyszyć sobie na kurtkę dystynkcje dowódcy sekcji, pomimo braku mianowania na ten stopień przez naczelnika? Zgodnie z regulaminem, dystynkcje nosi się tylko i wyłącznie, pełniąc określoną funkcję. Należy być mianowanym dowódcą lub ratmedem, aby przyszyć sobie naszywkę sanitariusza.
Problemy z Nieprawidłowym Noszeniem
W praktyce często spotyka się problemy z egzekwowaniem prawidłowego noszenia dystynkcji, zwłaszcza tych oznaczających funkcje, których druhowie już nie pełnią. Przyjęło się, że jeśli ktoś kiedyś był prezesem, to mimo odwołania go, dalej nosi dystynkcje prezesa. Podobnie jest z innymi funkcjami, jak naczelnik czy zastępca naczelnika. Regulamin umundurowania, w załączniku nr 16, precyzuje, że druh nosi najwyższą z pełnionych funkcji, ale w dole dystynkcji powinien mieć krokiewkę oznaczającą „w spoczynku”. Jest to dobry pomysł na uporządkowanie umundurowania u wytrwałych druhów.
Innym problemem jest „wesoła twórczość” przy przyszywaniu wszelkiego rodzaju naszywek i odznak. Widuje się druhów noszących kilka odznak wysługi lat, co sprawia, że mundury są "obwieszone jak choinki".
Prawidłowe Noszenie Odznaczeń i Medali: Rola Baretek
Prawidłowe noszenie odznaczeń i medali również jest często ignorowane. Na przykład, zawody sportowo-pożarnicze nie są wystarczająco uroczystą imprezą, aby używać munduru w wersji „galowej”. Powinno się nosić go bez sznura i medali oraz w półbutach, czyli w wersji „wyjściowej”.
Nieprawidłowe wieszanie medali, całego zestawu wysług (po kilka na jednym mundurze) to częsty widok. Rozwiązaniem dla problemu „obwieszania się orderami i innymi cudami” są baretki. Są to znacznie skromniejsze i estetyczniejsze odpowiedniki odznaczeń, a jednocześnie są niedrogie (około 5 zł za sztukę). Warto jednak pamiętać, że baretki nosi się przy mundurze wyjściowym, nie galowym.
ceremoniał pożarniczy Ochotniczych Straży Pożarnych
Finansowanie Zakupu Umundurowania OSP
Kwestia finansowania zakupu umundurowania bywa problematyczna. Chociaż przepis o „bezpłatnym umundurowaniu członków OSP” istnieje, nie precyzuje, czy chodzi o mundury bojowe czy wyjściowe/galowe. Wiele jednostek OSP boryka się z problemem, że Urząd Miejski nie może pokrywać kosztów zakupu munduru galowego, rogatywki, sznura galowego oraz pagonów, kwalifikując je jako niezwiązane z działaniami bojowymi.
Istnieją jednak korzystne interpretacje Regionalnych Izb Obrachunkowych (RIO). Na przykład, RIO w Małopolsce uznaje wykładnię, że mundur galowy przestaje być tylko mundurem galowym, jeżeli służy do zabezpieczenia ważnych uroczystości, gdzie nie można występować w koszarówkach. W takiej sytuacji może być kwalifikowany jako mundur, którego zakup gmina ma obowiązek finansować, jako że jest to obowiązek obligatoryjny. Urząd Miejski, któremu podlega jednostka OSP, musi jednak wysłać zapytanie w tej sprawie, ponieważ „co RIO, to inna interpretacja”.
Wyzwania w Utrzymaniu Jednolitości i Dyscypliny Mundurowej
Brak jednolitości w umundurowaniu jest zauważalny, a mundury pamiętające Franciszka Józefa, choć rzadko spotykane, wskazują na zaniedbania w tym zakresie. Znacznie większym problemem jest wspomniana „wesoła twórczość” przy przyszywaniu naszywek i odznaczeń. Druhowie, którzy nie zapoznali się z obowiązującym regulaminem umundurowania ZOSP RP, nie przestrzegają zasad, co prowadzi do nieestetycznego i nieprofesjonalnego wizerunku.
Wielu strażaków, szczególnie starszych, niechętnie reaguje na uwagi dotyczące konieczności zdjęcia dystynkcji z oznaczeniami funkcji, których już nie pełnią, lub zmiany sposobu noszenia odznaczeń. Argumentują, że są „za starzy, żeby coś zmieniać”. Dlatego kluczowe wydaje się skupienie na młodych druhach i wpajanie im zasad regulaminowych od początku ich służby, co jest najlepszą drogą do utrzymania jednolitości i dyscypliny mundurowej.
Zapoznanie się z obowiązującym regulaminem umundurowania oraz ceremoniałem OSP jest podstawą do właściwego reprezentowania jednostki i utrzymania wysokiego standardu wizerunkowego.