Państwowa Straż Pożarna (PSP) to zawodowa, umundurowana formacja, która posiada profesjonalny służbowy sprzęt przeznaczony do walki z pożarami oraz różnego rodzaju klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami. Do podstawowych zadań PSP należy rozpoznawanie zagrożeń, organizacja i przeprowadzanie akcji ratowniczych, pomoc innym służbom, kształcenie kadr oraz prowadzenie prac naukowo-badawczych w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ochrony ludności. PSP również sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych i współpracuje ze służbami ratowniczymi innych państw.
W PSP funkcjonują stopnie służbowe, które ustalają hierarchię i odzwierciedlają zaangażowanie strażaków. Te stopnie to nie tylko zwykłe odznaki na mundurach; każdy z nich oznacza doświadczenie, specjalistyczną wiedzę, codzienne poświęcenie oraz gotowość do działania w trudnych sytuacjach.
System Stopni Służbowych w PSP
Dystynkcje strażackie, czyli odznaki wskazujące na godność i rangę strażaka, określają jego miejsce w hierarchii służbowej. Umieszcza się je na czapkach wyjściowych i służbowych, na naramiennikach mundurów, kurtek, swetrów, koszul i ubrań specjalnych. W Państwowej Straży Pożarnej mamy 19 stopni służbowych, podzielonych na cztery korpusy.
Podstawa Prawna i Zasady Nadawania Stopni
Nadawanie stopni strażackich w Państwowej Straży Pożarnej jest ściśle określone przez prawo. Zgodnie z Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2022 r.), stopnie nadaje się z dniem mianowania na pierwsze stanowisko służbowe. Dokonują tego przełożeni, którzy mają uprawnienia do mianowania na takie stanowiska.
- Mianowanie na kolejny wyższy stopień następuje stosownie do zajmowanego stanowiska służbowego oraz w zależności od opinii służbowej strażaka.
- Nadanie stopnia następuje z okazji Dnia Strażaka, jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach może nastąpić w innym terminie.
- Stopień strażaka i starszego strażaka nadawany jest przez przełożonych uprawnionych do mianowania na stanowiska służbowe.
- Pierwszy stopień aspirancki i stopnie oficerskie nadaje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego PSP.
- Pozostałe stopnie aspirantów nadaje Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej.
- Najwyższe stopnie, jak nadbrygadier i generał brygadier, nadaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
Dożywotność i Odebranie Stopnia
Stopnie podoficerów, aspirantów i oficerów straży pożarnej są dożywotnie. Strażacy zwolnieni ze służby mogą używać posiadanych stopni, dodając określenie „w stanie spoczynku”. Stopień może zostać odebrany w przypadku utraty polskiego obywatelstwa, utraty praw publicznych przez prawomocny wyrok sądu, lub w wyniku dyscyplinarnego wydalenia ze służby.
Szczegółowa Hierarchia Stopni Służbowych w PSP
Aktualnie w Państwowej Straży Pożarnej wyróżniamy 19 stopni służbowych podzielonych na cztery korpusy. Za każdym stopniem kryje się określony zakres obowiązków, doświadczenie i kwalifikacje.
Korpus Szeregowych
Jest to początkowy poziom w hierarchii PSP.
- Strażak - to pierwszy, czyli najniższy stopień w PSP. Jest to podstawowy stopień, który nadaje się każdemu po przyjęciu do służby w PSP.
- Starszy Strażak - jest to najwyższy stopień w korpusie szeregowych PSP, odpowiednik stopnia starszego szeregowego w Wojsku Polskim.
Korpus Podoficerów
Stopnie podoficerskie wymagają ukończenia specjalistycznych szkoleń.
- Sekcyjny - to najniższy stopień podoficerski Państwowej Straży Pożarnej, odpowiednik stopnia kaprala w Siłach Zbrojnych RP. Otrzymuje go strażak po ukończeniu szkolenia uzupełniającego i pełni rolę dowódcy sekcji.
- Starszy Sekcyjny - jest to kolejny stopień podoficerski w PSP.
- Młodszy Ogniomistrz
- Ogniomistrz
- Starszy Ogniomistrz - oznakę stopnia starszego ogniomistrza poznamy po drugim znaku w kształcie litery „V” umieszczonym wewnątrz oznaki stopnia ogniomistrza.
Korpus Aspirantów
Korpus aspirantów stanowi pomost między podoficerami a oficerami.
- Młodszy Aspirant - jest to najniższy stopień w korpusie aspirantów PSP, odpowiednik młodszego chorążego w wojsku. Oznaką stopnia młodszego aspiranta jest znak w kształcie litery „V” z jedną gwiazdką umieszczoną pomiędzy ramionami.
- Aspirant
- Starszy Aspirant
- Aspirant Sztabowy
Korpus Oficerów
To najwyższy korpus, wymagający ukończenia wyższego wykształcenia pożarniczego.
- Młodszy Kapitan - to pierwszy stopień oficerski w Państwowej Straży Pożarnej, odpowiadający randze podporucznika w Wojsku Polskim. Na stopień młodszego kapitana mianuje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego PSP. Do otrzymania stopnia kwalifikuje się strażak, który ukończył 4- lub 5,5-letnią edukację w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie w systemie koszarowym lub uzyskał tytuł zawodowy inżynier pożarnictwa w ramach skierowania do SGSP.
- Kapitan - stopień oficerski PSP, równoważny z porucznikiem w Wojsku Polskim.
- Starszy Kapitan - wyższy stopień oficerski w PSP, odpowiednik kapitana w Wojsku Polskim.
- Młodszy Brygadier - stopień oficerski w PSP, równoważny z majorem w Wojsku Polskim.
- Brygadier - pełni funkcję dowódcy brygady w PSP, równoważny z podpułkownikiem w wojskach lądowych i komandorem w marynarce.
- Starszy Brygadier - to najwyższy stopień oficerski, którym może być mianowany komendant główny PSP.
- Nadbrygadier - to pierwszy z dwóch stopni generalskich w PSP, na który uroczyście mianuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
- Generał Brygadier - to najwyższy stopień w straży pożarnej, na który mianuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Stopień w tej randze może posiadać jedynie jedna osoba - komendant główny Państwowej Straży Pożarnej na etacie.
Umundurowanie i Zasady Noszenia Dystynkcji w PSP
Pierwsze profesjonalne jednostki straży pożarnej powstały na terenie Polski pod koniec XIX wieku, a systematyczne formowanie się struktury w polskim pożarnictwie wygenerowało potrzebę oficjalnego umundurowania. Mundur PSP wielokrotnie ulegał zmianom, a jego dzisiejszy wygląd jest ściśle określony przez art. 61 ust. 5 Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej oraz Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2021 r.).
Podobnie jak w przypadku odzieży strażackiej, wygląd i miejsce umieszczania dystynkcji, czyli odznak wskazujących na godność i rangę strażaka, są regulowane wspomnianym Rozporządzeniem. Kady detal umundurowania jest istotny dla wizerunku osoby godnej zaufania, dlatego nieestetycznie wyglądające dystynkcje mogłyby zepsuć ten wizerunek.
Różnice Między Państwową a Ochotniczą Strażą Pożarną
W Polsce funkcjonują dwa rodzaje straży pożarnej: Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) i Państwowa Straż Pożarna (PSP). Mimo że obie jednostki mają tę samą misję, jaką jest walka z pożarami czy usuwanie skutków klęsk żywiołowych, pod wieloma formalnymi względami bardzo się od siebie różnią, w tym pod względem stopni i sposobu ich przyznawania.
Charakterystyka OSP
Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, przeznaczoną do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Funkcjonuje ona jednak na zasadach stowarzyszenia. Mimo że jednostki OSP są członkami ZOSP RP (Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP), stanowią samodzielny podmiot prawny, odrębny od ZOSP RP. W konsekwencji, regulacje wprowadzane przez ZOSP RP nie wpływają na wewnętrzne sprawy OSP.
Przy OSP działają Jednostki Operacyjno-Techniczne będące odpowiednikami jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP. Warunkiem dopuszczenia do działania w jednostkach OSP jest ukończone 18 lat i wiek nieprzekraczający 65 lat. Do głównych celów i zadań OSP należy współdziałanie z Państwową Strażą Pożarną w działaniach prewencyjnych i ratowniczych, a także informowanie i edukowanie ludności o zagrożeniach.
Nadawanie Stopni i Dystynkcje w OSP
W przeciwieństwie do PSP, nadawanie stopni w OSP nie jest ściśle uregulowane prawnie. Jak informuje ZOSP RP, "Kwestia zasad nadawania dystynkcji dla członków OSP leży w gestii samej OSP." Niemniej jednak, wygląd dystynkcji jest określony przepisami i jednolity dla wszystkich jednostek OSP.
Dystynkcje OSP na mundur galowy, w srebrnym kolorze na ciemnogranatowym tle, strażacy noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej. Zasady umieszczania oznaczeń są regulowane przez tę samą ustawę, co w przypadku Państwowej Straży Pożarnej, a dokładna instrukcja zapisana jest w Regulaminie Umundurowania Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.
Kryteria nadawania niektórych stopni w OSP mogą wyglądać następująco:
- Strażak OSP - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju i ukończyła 18 lat.
- Starszy Strażak OSP - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju, ukończyła 18 lat, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO), bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Dowódca Rota OSP - otrzymuje osoba, która spełnia kryteria starszego strażaka, ukończyła kurs ratownictwa technicznego oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Pomocnik Dowódcy Sekcji OSP - otrzymuje osoba, która spełnia kryteria dowódcy roty, ukończyła kurs KPP lub Szkolenie podstawowe strażaka jednostki ochrony przeciwpożarowej oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Dowódca Sekcji OSP - otrzymuje osoba, która spełnia kryteria pomocnika dowódcy sekcji, ukończyła kurs dowódców OSP oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Pomocnik Dowódcy Plutonu OSP - otrzymuje osoba, która spełnia kryteria dowódcy sekcji, ukończyła kurs naczelników OSP oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Dowódca Plutonu OSP - otrzymuje osoba, która spełnia kryteria pomocnika dowódcy plutonu, ukończyła kurs Komendantów Gminnych, lub ukończyła Kurs uzupełniający dla Podoficerów Państwowej Straży Pożarnej oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Stopnie Członków Zarządu oraz Członków Komisji Rewizyjnej OSP nadawane są według zajmowanej funkcji.
Podsumowując, OSP i PSP znacząco się różnią pod kątem statusu prawnego, struktury organizacyjnej, a także wyglądu i sposobu przyznawania stopni służbowych. Istotne jest jednak to, że łączy ich wspólna misja, jaką jest działanie ramię w ramię w kryzysowych sytuacjach oraz stanie na straży bezpieczeństwa obywateli.
tags: #dystynkcje #strazackie #psp