Egzamin OSCE (Objective Structured Clinical Examination), czyli Obiektywny Strukturyzowany Egzamin Kliniczny, jest nowoczesnym i niezwykle użytecznym narzędziem oceny umiejętności klinicznych w edukacji medycznej. Stanowi najczęściej stosowaną metodę w ewaluacji efektów kształcenia studentów, umożliwiając demonstrację ich kompetencji w wystandaryzowanych i powtarzalnych warunkach.
Wpływ na Standardy Kształcenia Medycznego
W dotychczasowych standardach kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodów lekarza i lekarza dentysty zbyt duży nacisk kładziono na teorię. Ta sytuacja ma ulec zmianie, a egzaminy typu OSCE przestaną być zaskoczeniem dla studentów i uczelni medycznych. Do 11 stycznia 2023 roku trwały konsultacje publiczne projektu rozporządzenia ministra edukacji i nauki zmieniającego rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego.
W uzasadnieniu projektu podnoszone są argumenty, z którymi trudno się nie zgodzić: program studiów jest przeładowany wiedzą teoretyczną, a grupy, w których studenci odbywają zajęcia, są zbyt liczne. Dlatego zaproponowano rozwiązania polegające na poszerzeniu zajęć praktycznych. Jak wskazywał prof. (nazwisko usunięte), prorektor ds., standardy zostały zmienione, aby upraktycznić naukę medycyny i dostosować ją do aktualnej wiedzy, uwzględniając głosy studentów. Założono, że student musi mieć zadaną konkretną czynność do wykonania z pacjentem podczas zajęć praktycznych, którą samodzielnie przeprowadzi. W nowych standardach zawarto wprowadzenie wystandaryzowanego egzaminu praktycznego, obowiązkowego, zamykającego VI rok studiów na kierunku lekarskim.
Organizacja i Przebieg Egzaminu OSCE
Egzaminy typu OSCE zyskały na popularności, kiedy zaczęły powstawać centra symulacji medycznej. W tej formie można sprawdzać, testować i egzaminować różny zakres umiejętności - zarówno technicznych, jak i nietechnicznych.
Szkolenia Przygotowawcze
Dostępne są szkolenia stacjonarne, na przykład w Rzeszowie, z wykorzystaniem infrastruktury, sprzętu oraz systemu a-v i do zarządzania organizatora. Szkolenia te są prowadzone przez osoby z wieloletnim doświadczeniem dydaktycznym i szkoleniowym w zakresie symulacji medycznej oraz organizacji egzaminów OSCE. Czas trwania szkolenia może być jednodniowy przypominający, dwudniowy poszerzający lub trzydniowy, w zależności od potrzeb Zamawiającego, a także może odbywać się w siedzibie Zamawiającego, z wykorzystaniem jego sprzętu i infrastruktury.
Przykłady Wdrożenia na Polskich Uczelniach
- Uniwersytet Medyczny w Lublinie: W maju 2015 roku po raz pierwszy przeprowadzono egzamin OSCE dla prawie 300 studentów, którzy przeszli kurs z podstawowych umiejętności klinicznych. Studenci wykonywali różne procedury medyczne w każdej z pięciu stacji Centrum Symulacji Medycznej. Pierwszy egzamin OSCE dla kierunku lekarskiego (dla 284 studentów) VI roku przeprowadzono w 2018 roku.
- Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach: Egzaminy OSCE wprowadzono już od 2012 roku. Dla kierunku pielęgniarstwo przeprowadzany jest na 1 i 2 roku studiów, ze zdawalnością wynoszącą 60-70%. Na położnictwie egzaminem objęci są studenci 1. i 3. roku studiów, a zdawalność waha się między 50 a 60%.
- Uniwersytet Rzeszowski: Egzaminy OSCE są organizowane od 2020 roku dla studentów na kierunku lekarskim, a także na kierunku pielęgniarstwo i położnictwo. Zdawalność egzaminu w pierwszym terminie sięga zazwyczaj 80-90%.
Struktura i Ocena Egzaminu
Egzamin OSCE pozwala jego uczestnikowi na demonstrację własnych umiejętności klinicznych w wystandaryzowanych, powtarzalnych, jednakowych dla każdego studenta warunkach, czy też w kompleksowych, skompilowanych scenariuszach medycznych. Organizacja egzaminu na kierunku lekarskim jest ogromnym przedsięwzięciem logistycznym, angażującym wielu nauczycieli i pracowników administracyjnych.
Studenci ostatniego roku kierunku lekarskiego przystępują do dwuczęściowego egzaminu OSCE. W bieżącym roku akademickim studenci 6. roku kierunku lekarskiego po raz pierwszy przystąpili do tego egzaminu. Ma on za zadanie w sposób wystandaryzowany sprawdzić umiejętności praktyczne studentów w zakresie podstawowych dyscyplin medycznych. Pierwsza część OSCE odbywa się w sesji zimowej i obejmuje 3 przedmioty: ginekologię i położnictwo, medycynę rodzinną oraz psychiatrię. Druga część, trwająca zazwyczaj kilka dni (np. od 28 czerwca do 5 lipca), obejmuje chirurgię, choroby wewnętrzne, medycynę ratunkową i pediatrię.
Na wykonanie każdego zadania na stacji studenci mają zazwyczaj po 10 minut. Podczas wykonywanych zadań egzaminatorzy oceniają poprawność oraz przestrzeganie obowiązujących procedur, zgodnie z wcześniej przygotowaną listą kontrolną (checklistą). Egzamin odbywa się na stacjach wyposażonych w trenażery i fantomy, na których studenci wykonują podstawowe czynności, takie jak kaniulacja żył, podawanie leków drogą podskórną i domięśniową, wykonanie zgłębnikowania żołądka oraz przygotowanie zestawu kroplowego. W jednym z egzaminów (np. 12-13 lipca 2024 r.) celem była ocena prawidłowości wykonania podstawowych praktycznych procedur pielęgniarskich. W tym roku do egzaminu podchodzi ponad 400 osób na kierunku lekarskim. Wyniki zdawalności są zróżnicowane, a opinie zdających również bywają zdywersyfikowane.
Wyzwania i Perspektywy
Rozporządzenie o standardach kształcenia w zawodzie lekarza i lekarza dentysty zmieni sytuację uczelni. Egzaminy OSCE będą musiały przeprowadzać nie tylko "stare" uniwersytety medyczne, ale również uczelnie, które od niedawna mają kierunek lekarski. Stąd pojawiają się obawy o jakość kształcenia.
Prof. (nazwisko usunięte) wyraża nadzieję, że Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Edukacji i Nauki oraz Polska Komisja Akredytacyjna będą czuwać, aby wymogi i standardy nauczania były w pełni realizowane. Podkreśla jednak, że utrzymanie jakości nauczania wymaga zapewnienia odpowiednio przygotowanych kadr akademickich, a tych istotnie zaczyna brakować. Zawód nauczyciela akademickiego nie należy do najbardziej atrakcyjnych, zwłaszcza dla medyków, którzy mają alternatywę bardzo dobrych zarobków, udzielając świadczeń zdrowotnych. Jest to finansowo lepsza perspektywa niż nauczanie kolejnych pokoleń lekarzy. Przeprowadzanie egzaminów typu OSCE wymaga dużo pracy przy ich przygotowaniu i przeprowadzeniu, dlatego problemem mogą być niskie zarobki kadry akademickiej. Warto byłoby, żeby ministerstwo w końcu zauważyło, że dydaktyka jest po prostu za słabo opłacana. Wprowadzenie OSCE jest jednak kolejnym krokiem w kierunku ustandaryzowania nauczania przyszłych lekarzy.