Przejście na emeryturę to dla funkcjonariuszy i funkcjonariuszek Państwowej Straży Pożarnej (PSP) czas na zasłużony odpoczynek, ale wiąże się również z pytaniami dotyczącymi rozliczenia ze służby. Jednym z często poruszanych zagadnień jest kwestia sortu strażackiego: co należy oddać, a które elementy mogą pozostać ze strażakiem emerytem?
Regulacje Prawne dotyczące Umundurowania Emerytów
Rozważania nad mundurowym aspektem przejścia na zaopatrzenie emerytalne warto rozpocząć od podkreślenia faktu, że przepisy mundurowe zawarte w rozporządzeniu ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej (DzU poz. 1795 ze zm.) pozwalają na korzystanie przez strażaka w stanie spoczynku z posiadanego umundurowania.
Nie odnosi się to jednak do każdego jego rodzaju. Obecnie obowiązujące regulacje wyróżniają ubiory: wyjściowy, reprezentacyjny i służbowy. Mundur służbowy - jak nazwa wskazuje - jest silnie związany z pełnieniem służby i przechodząc na emeryturę, trzeba się z nim rozstać.
Co strażak emeryt może zachować, a co musi zwrócić?
Ideą przepisów jest zapewnienie użytkowania w trakcie pełnienia służby przedmiotów o określonych walorach użytkowych. Istnieją jednak wyjątki od ogólnej zasady zwrotu umundurowania.
Elementy podlegające zwrotowi
Strażak zwolniony ze służby zwraca przedmioty ubioru służbowego, których okres używalności się nie skończył (§ 24 ust. 2 rozporządzenia mundurowego). Należy pamiętać, że zasady gospodarki mundurowej stanowią, iż przedmioty zużyte (czyli takie, których okres używalności upłynął) oddajemy w celu ich wymiany na nowe, nie oznacza to więc, że użytkujemy je tak długo aż ich okres używalności upłynie, żeby zabrać je ze sobą na emeryturę.
Ponadto zdajemy wszystkie podstawowe i pomocnicze środki ochrony indywidualnej (w tym ubranie specjalne) oraz przedmioty ekwipunku osobistego - z wyjątkiem tych określonych jako przedmioty osobistego użytku (§ 24 ust. 1). Zwraca się także wszystkie przedmioty nieujęte w przepisach dotyczących równoważnika w zamian za umundurowanie.
Elementy, które można zatrzymać
W praktyce oznacza to, że nie oddajemy umundurowania wyjściowego. Z tego możemy korzystać w okolicznościach określonych przepisami. Do elementów, które można zatrzymać, należą również przedmioty osobistego użytku. Są one stosownie oznaczone w tabelach określających normy należności w rozporządzeniu mundurowym (załączniki nr 7 i 8) za sprawą opatrzenia ich asteryskiem (gwiazdką). Przykładem takiego przedmiotu jest strój sportowy.
Wyzwania i praktyczne aspekty noszenia munduru
Mimo ogólnego prawa do korzystania z umundurowania po przejściu na emeryturę, pojawiają się praktyczne problemy wynikające ze zmian w ubiorze wyjściowym.
Zmiany w umundurowaniu a emeryci
Zmiany wprowadzone przez rozporządzenie mundurowe w 2021 r. skupiły się m.in. na wprowadzeniu dwóch nowych oznak. Obecnie obowiązujące regulacje nie wypowiadają się wprost co do tego, czy strażacy będący już na emeryturze przed wprowadzeniem do użytkowania tychże oznak powinni się w nie zaopatrzyć, czy też nosić mundur w postaci i według wzoru obowiązującego w chwili odejścia na zaopatrzenie emerytalne. Zarówno jedno, jak i drugie podejście jest uprawnione. Przepisy nie obligują jednak kierowników jednostek organizacyjnych do zaopatrzenia emerytów w te oznaki.
Zagadnienie zgodności z aktualnie obowiązującym wzorem umundurowania jest o tyle istotne, że np. przepisy mundurowe z 1992 r. przewidywały czapkę rogatywkę dla strażaka kobiety, do której powrócono w 2021 r. Poza wszelką wątpliwość emerytowani strażacy mają prawo do korzystania z umundurowania. Jednostki PSP nie zostały uprawnione do zaopatrywania emerytowanych funkcjonariuszy w nowe emblematy czy też nowe nakrycia głowy. W obecnym stanie prawnym funkcjonariusze, którzy przeszli na zaopatrzenie emerytalne przed 1 października 2021 r., muszą zaopatrywać się w emblematy we własnym zakresie.
Warto pamiętać, że zawsze występujemy w takich sortach, jakie posiadamy. Ma to znaczenie np. jeśli chodzi o płaszcz, gdyż rozporządzenie mundurowe wprowadziło w 2021 r. jego nowy wzór, a rozporządzenie je poprzedzające znało płaszcz letni i zimowy.
Okoliczności noszenia munduru i odznaczeń
Katalog okoliczności, w których emerytowani strażacy mogą nosić mundur wyjściowy, jest dość szeroki i zawiera pojemne znaczeniowo terminy, takie jak uroczystości osobiste i rodzinne. Na uwagę zwraca osobisty wymiar uroczystości, który jest co do zasady bardzo subiektywny.
Pozostają tu oczywiście w mocy przepisy dotyczące korzystania ze sznura galowego oraz regulacje poświęcone odznaczeniom. Należy zawsze przestrzegać aktualnych zasad noszenia odznaczeń. Warto w tym miejscu przypomnieć, że oznaki orderów, odznaczeń i odznak, dla których przepisy szczególne przewidują wstążki i odpowiadające im baretki, nosi się na marynarce munduru podczas:
- uroczystości państwowych z udziałem prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, marszałka Sejmu, marszałka Senatu lub prezesa Rady Ministrów,
- uroczystych obchodów świąt narodowych i strażackich,
- uroczystości wręczenia odznak orderów, odznaczeń i odznak - stosownie do zaleceń określonych przez organizatora, zakładając odznakę najwyższego posiadanego wyróżnienia.