Arkady Fiedler: Życie, podróże i twórczość

Arkady Adam Fiedler (ur. 28 listopada 1894 w Poznaniu, zm. 7 marca 1985 w Puszczykowie) był wybitnym polskim prozaikiem, reportażystą, przyrodnikiem i podróżnikiem, a także porucznikiem Wojska Polskiego. Przyszedł na świat w Poznaniu w domu znanego poligrafa i wydawcy, Antoniego Fiedlera.

Wczesne lata i początki pasji

W roku 1904 dziesięcioletni Arkady Fiedler rozpoczął naukę w poznańskiej Wyższej Szkole Realnej im. Bergera. Młody Fiedler uczęszczał do gimnazjum. Po ukończeniu szkoły średniej pomyślnie zdał egzaminy na Uniwersytet Jagielloński, jednak musiał wziąć rozbrat z nauką ze względu na działania wojenne I wojny światowej.

Pasję podróżniczą i przyrodniczą rozbudził w nim ojciec, Antoni Fiedler. Dzięki niemu młody Arkady zaczął zwracać uwagę na rzeczywistość przyrodniczą. Po latach wspominał o ojcu, pasjonacie natury: „Uczył mnie kochać rzeczy takie, obok których inni ludzie przechodzili obojętnie”.

W latach 1918-1919 Arkady Fiedler walczył jako powstaniec wielkopolski. Jako kierownik Działu Organizacyjnego w Dowództwie Żandarmerii Krajowej Komitetu Jedenastu Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego, podejmował zadania organizacyjne i bojowe.

Rok 1917 przyniósł Fiedlerowi pisarski debiut, kiedy to jego wiersze zatytułowane "Czerwone światło ogniska" ukazały się szerzej, docierając do względnie dużej ilości odbiorców. Był to cykl wierszy Fiedlera. W 1921 roku ukazała się jego książka zatytułowana "Pierwsza lista oficerów rezerwowych WP". W latach 1922-1923 podejmował studia na Akademii Sztuk Graficznych w Lipsku, gdzie zdobył tytuł mistrza z dziedziny chemigrafii.

Pierwsze podróże i literackie sukcesy

W 1926 roku światło dzienne ujrzała pozycja pt. "Przez wiry i porohy Dniestru". Po opublikowaniu tej książki Arkady Fiedler odbył podróże do odległych krain geograficznych, zwiedzając między innymi południową Brazylię. Skompletował tam bogate zbiory zoologiczne i botaniczne, które następnie znalazły się m.in. w Muzeum Przyrodniczym oraz innych placówkach poznańskich. Wkrótce potem wyszły również pozycje zatytułowane "Bichos, moi brazylijscy przyjaciele" oraz "Wśród Indian Koroadów".

W roku 1933 podróżnik był w Amazonii, co znalazło odzwierciedlenie w jego książce "Ryby śpiewają w Ukajali", której uznanie poparła ilość egzemplarzy w obrocie. Rok 1936 oznaczał kolejny bestseller, tym razem "Kanada pachnąca żywicą".

W 1937 roku Fiedler wziął udział w rządowej ekspedycji na Madagaskar, pod kierownictwem Mieczysława Lepeckiego. Misja miała ocenić, czy wyspa ma szansę być polską kolonią. Fiedler był niechętny kolonizacji, bowiem faktycznie ziemie te były mało urodzajne.

II wojna światowa i "Dywizjon 303"

Wybuch II wojny światowej sprawił, że Arkady Fiedler pospiesznie wrócił z Tahiti do Europy. Dostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie spędził czas II wojny światowej. Miał tam okazję poznać wybitnych polskich lotników, walczących z Niemcami. W ten sposób mogła powstać jego głośna książka "Dywizjon 303", której nakład był później wielokrotnie wznawiany.

W swojej książce Fiedler z niezwykłą dbałością oddał hołd polskim lotnikom, podkreślając ich ofiarę w walce o wolność Wysp Brytyjskich. Pisał: „Tego zażądaliby polscy lotnicy w zapłacie - uczciwego i rozumnego spojrzenia na Polaków.” Arkady Fiedler, jako świadek tych zdarzeń, mógł również napisać: „Mało Brytyjczyków, zasiadając tego popołudnia do swej codziennej herbaty, świadomych było wielkiego zwycięstwa. Jeszcze mniej sobie uświadamiało, że owa godzina była jedną z tych nielicznych, które rozstrzygnęły losy tej drugiej wojny światowej, potwornej wojny.” Fiedler był bowiem świadom, że pamięć historyczna potrafi być niezwykle ulotna. Podkreślał: „Im wszystkim należała się najgłębsza wdzięczność. Należały się najwyższe odznaczenia: wymagały tego i honor wojska i najprostsze, ludzkie poczucie sprawiedliwości.”

Dalej w tekście Fiedlera czytamy: „Wszyscy to wiedzieliśmy, wszyscy to przeżywaliśmy, a jednak trzeba było to sobie wyraźnie i jeszcze raz uprzytomnić: lato 1940 roku było straszne. Straszne dla wszystkich ludzi dobrej woli. Wtedy, w owym lipcu, nie śpiewały ptaki, nie pieściło ich słońce, nie dla nich był nawet spokojny chleb, w pocie czoła zdobyty. Cała wolna jeszcze ludzkość przecierała sobie przerażone oczy i budziła się jakby z koszmarnego snu do jawy, która miała być również koszmarem, tylko jeszcze posępniejszym. Światem wstrząsały niebywałe dotychczas dreszcze, serca miliarda ludzi tłukły się w najgorszym przeczuciu, w niepokoju, w rozpaczy, w zwątpieniu. Wszyscy ludzie, wszyscy - i ten u góry, i ten na dole, i wrażliwy, i ociężały, i cockney nad Tamizą, i kaboko w Brazylii, i górnik w Pensylwanii, i hodowca w Australii, i plantator na Jawie - wszyscy, jakby porażeni, tracili nadzieję. Oczekiwali ostatecznej klęski. Klęski już nie tylko wielkiej Brytanii, ostatniego wolnego bastionu Aliantów za Zachodzie Europy, lecz całego ucywilizowanego świata. I nie byli ani pod wpływem wrogiej propagandy, ani piątej kolumny; mieli inne źródła zwątpienia: fakty. Nagie fakty.”

W latach 1942-1943 Fiedler pływał na pokładzie statków handlowych, co znalazło odzwierciedlenie w jego książce "Dziękuję ci, kapitanie". Był to dla niego czas nadzwyczajny, ponieważ właśnie w Londynie przyszli na świat jego obaj synowie.

Okres powojenny i dalsze wyprawy

W 1946 roku Arkady Fiedler powrócił do Polski razem z żoną Marią Maccariello. Zamieszkał w Puszczykowie, czyli miejscowości pod Poznaniem. Ówczesny stalinizm sprawił, że przez pewien czas nie mógł podróżować. W tym okresie napisał za to powieści dedykowane ludziom młodym, takie jak: "Mały Bizon", "Orinoko" oraz "Wyspa Robinsona".

Do podróży mógł wrócić wraz z odwilżą roku 1956. Wyruszył wówczas do Indochin, na Gujanę, do Brazylii, na Madagaskar, do Kanady, oraz kilkukrotnie odwiedził Afrykę Zachodnią. W swym życiu odbył łącznie 30 podróży i wypraw. Na ostatnią podróż do zachodniej Afryki ruszył w wieku już 87 lat. W 1983 roku był członkiem Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego.

Spuścizna literacka i cechy twórczości

Arkady Fiedler jest autorem 32 książek, które ukazały się w 23 językach, do tego w przeszło 10-milionowym nakładzie. W jego książkach urzeka malowniczość opisów oraz umiejętność barwnego przybliżenia czytelnikom ludzi o różnym pochodzeniu kulturowym. Książki Arkadego Fiedlera posiadają walor edukacyjny; przebija tam szacunek dla innych obyczajów i kultur, a Fiedler opisuje przy tym piękno przyrody w sposób niezwykły.

Jako autor dwóch książek autobiograficznych, "Wiek męski-zwycięski" oraz "Mój ojciec i dęby", pokazuje siebie w zachwycających narracjach. Znawcy tematu dobrze wiedzą, że trudno sobie dziś wyobrazić rynek bez jego książek, ponieważ jego twórczość należy do absolutnej klasyki literatury opisującej podróże. Późniejsi pasjonaci podróży, tacy jak Elżbieta Dzikowska, przyznają się do inspiracji osobą Arkadego Fiedlera.

Ciekawostki z życia Arkadego Fiedlera

• Do legend przeszedł epizod związany z pobytem Fiedlera na Madagaskarze, gdzie, jak głosi anegdota, miał jednocześnie dwie kobiety, dzięki którym dowiedział się, co to piękno życia i jego barwy wśród rodowitych mieszkańców wyspy.
• Według relacji świadków miał bardzo nieczytelne pismo.
• Mówił po niemiecku, angielsku, hiszpańsku, a także potrafił dogadać się po portugalsku.
• Dbał też o tężyznę fizyczną, czasem w nietypowy sposób. Kiedyś jeden z sąsiadów natknął się na niego, gdy wędrował przez las objuczony pakunkami, a okazało się, że ma w nich cegły.

tags: #epoznan #pozar #na #wietrzykowskich