Kulturowe sposoby wyrażania miłości, radości i pożądania są tak różnorodne, jak same ludzkie uczucia. Od starożytnych rytuałów po współczesne komercyjne święta, człowiek zawsze dążył do celebrowania bliskości i namiętności. Współczesne Walentynki, japońskie Honmei Choko czy koreański Czarny Dzień to tylko niektóre z przejawów tej uniwersalnej potrzeby, często balansującej między autentycznym wyrazem uczuć a wszechobecnym wpływem handlu i konsumpcjonizmu.
Walentynki: Tradycja, komercja i kontrowersje
Dzień 14 lutego, znany jako Walentynki, jest na Zachodzie tradycyjnie kojarzony z celebrowaniem miłości. Zwyczajem w tym dniu jest wysyłanie listów zawierających wyznania miłosne, często pisane wierszem. Na Zachodzie, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, czczono św. Walentego jako patrona zakochanych, a dzień ten stał się okazją do obdarowywania się drobnymi upominkami.
Współcześnie Walentynki budzą jednak wiele kontrowersji. Część polskiego społeczeństwa krytykuje je jako przejaw amerykanizacji, obcy polskiej kulturze i wypierający rodzime tradycje. Walentynki są również krytykowane za ich komercyjne i konsumpcjonistyczne nastawienie. Są one wykorzystywane przez biznes i media do przełamania stagnacji handlowej pomiędzy Bożym Narodzeniem a Wielkanocą.
Krytyka Walentynek wykracza poza aspekt kulturowy i komercyjny. W takich krajach jak Pakistan czy Indie zwyczaje walentynkowe, w tym wysyłanie kartek, są potępiane jako niezgodne z duchem islamu. Walentynki bywają postrzegane jako dzień, w którym oczekiwania często zderzają się z rzeczywistością, a brak "czekoladowego penisa tryskającego pieniędzmi" staje się obiektem gorzkich żartów i rozczarowań.
Mitologiczne korzenie uczuć i świąt miłości
Korzenie celebracji miłości i pożądania sięgają głęboko w historię i mitologię różnych kultur. Starożytne bóstwa i rytuały często symbolizowały płodność, namiętność i związki międzyludzkie.
Pan i jego fletnia
Postać Pana, boga popularnego w całej antycznej Grecji, jest ściśle związana z naturą i zmysłowością. Przypisywano mu również nowe funkcje, a jedną z najsłynniejszych legend na jego temat jest ta dotycząca instrumentu muzycznego, znanego jako fletnia Pana. Nimfa Syrinks, córka króla Ladona, uwielbiana przez satyrów i leśne duchy, uciekła przed goniącym ją Panem i została zamieniona w rzeczną trzcinę. Wiatr, powiewając przez źdźbła, stworzył przepiękny dźwięk, z którego Pan wykonał flet, nazywając go syringą. Greckie słowo „pan” oznacza „wszech”, co czasem tłumaczone jest jako „pan-” w złożeniach takich jak paneuropejski czy panslawizm.
Juno Lucina i rzymskie bóstwa
Walentynki, choć nazwane na cześć świętego, mogą mieć swoje korzenie w starożytnych świętach pogańskich. Znaczącą rolę podczas Luperkaliów, rzymskiego święta płodności, odgrywał kult Fauna - rzymskiego bóstwa, pół człowieka, pół kozła, z przydomkiem Lupercus (chroniący przed wilkami). Ze świętem związana była podanie o Faustulusie, pasterzu, który miał znaleźć Romulusa i Remusa w wilczym legowisku i zabrać do swojego domu, gdzie mieli zostać wychowani przez jego żonę Akkę Larentię. Święto to wydaje się być związane także z Juno Luciną, aspektem Junony jako bogini położnic, wzroku i światła - pierwszego światła, które widzi noworodek przy narodzinach.
Eros: Od pragnienia do pramoce
Pojęcie miłości było również analizowane przez starożytnych filozofów. Wcześniejsza tradycja, w tym u Homera, przedstawiała ερος (eros) jako rzeczownik pospolity, oznaczający pragnienie posiadania czegoś, czego się nie ma. Z tym pragnieniem często wiązało się poczucie bólu spowodowane brakiem danej rzeczy. Dla Hezjoda natomiast Eros był pramocą, bezosobową siłą, rodzącą się wraz z Chaosem i Ziemią (Gają), stanowiącą siłę przeciwstawną Chaosowi.
Kamadewa: Indyjski bóg miłości
W hinduizmie bóstwem miłości jest Kamadewa (trl. Kāmadeva). Przedstawiany jest jako piękny młodzieniec, uzbrojony w łuk wykonany z trzciny cukrowej i strzały z kwiatów, z cięciwą z połączonych pszczół. Kamie towarzyszą jego święte zwierzęta: kukułka i papuga, a jego porą roku jest wiosna. Jego żoną jest Rati, a znakiem krokodyl.
Słowiańskie echa uczuć: Kupała
W mitologii słowiańskiej, choć współcześni badacze często negują istnienie bóstw takich jak Kupała (czy Jaryło, Pogwizd, Łada), święta ludowe, takie jak Noc Kupały, były silnie związane z płodnością i zalotami. Kronika Hustina (XVI w.) opisuje obrzędy związane z Kupalą, „bogiem obfitości (żniw)”, porównując go do greckiej Ceres. Uroczystości, rozpoczynające się 23 czerwca, w wigilię Narodzenia Jana Chrzciciela, obejmowały zbieranie ziół, przepasywanie się ogniskami, taniec wokół ognia, śpiewanie pieśni i przeskakiwanie przez ogień. Elementami tego święta były masowe kąpiele (rytualne oczyszczenie) oraz zaloty młodych ludzi, co jest szczególnie charakterystyczne dla białoruskiego obrzędu między dziewczętami i chłopcami.
Globalne obchody miłości: Japonia i Korea
W Azji Wschodniej obchody związane z miłością przyjmują unikalne formy, często łącząc romantyzm z głęboko zakorzenionymi tradycjami społecznymi i komercyjnymi.
Japońskie Walentynki: Honmei Choko i Giri Choko
W Japonii Walentynki, przypadające podobnie jak na Zachodzie 14 lutego, mają swoją specyfikę. Kobiety tradycyjnie obdarowują mężczyzn czekoladą. Wyróżnia się dwa główne rodzaje: Honmei choko (ang. „ulubiona czekolada”), czyli specjalny rodzaj czekolady, często domowej roboty, misternie produkowanej i bogato zdobionej, którą kobiety dają mężom, partnerom, a nawet potajemnym zauroczeniom. Natomiast Giri choko („obowiązkowa czekolada”) to czekolada gorszej jakości, przeznaczona dla bliskich przyjaciół, kolegów z pracy lub szefów. Chociaż gest dawania prezentów nie zawsze ma miłosne tło, służy on utrzymaniu relacji społecznych, które w Japonii obejmują dawanie i branie.
Biały Dzień: Odpowiedź japońskich mężczyzn
Odpowiedzią na Walentynki jest obchodzony 14 marca Biały Dzień. W tym dniu mężczyźni odwzajemniają się prezentami, oryginalnie białą czekoladą, piankami marshmallow lub innymi białymi słodyczami. Pomysł ten zrodził się w latach 70. dzięki przedsiębiorczemu cukiernikowi i został szybko podchwycony przez japoński przemysł cukierniczy i piekarniczy, który w 1980 roku zaproponował, aby 14 marca nazwać „Białym Dniem”. Dziś jest to święto narodowe, a mężczyźni obdarowują kobiety również akcesoriami, biżuterią, a nawet zapraszają je na kolację. Wartość prezentu w zamian nie może być mniejsza niż prezent od kobiety, ale może być również trzykrotnie wyższa, co wiele kobiet skrzętnie wykorzystuje.
Koreańskie dni miłości: Od pamiętnika po Czarny Dzień
Korea Południowa wyróżnia się wyjątkową liczbą dni poświęconych miłości - nie jeden, lecz aż trzynaście specjalnych dni obchodzonych jest 14. dnia każdego miesiąca, z wyjątkiem Dnia Peppero. Wśród nich największą popularnością cieszą się Walentynki, Biały Dzień i Czarny Dzień.
- 14 stycznia - Dzień Pamiętnika: Pary wymieniają się pamiętnikami lub planami zajęć, zapisując w nich rocznice i życzenia na kolejny wspólny rok.
- 14 lutego - Walentynki: Podobnie jak w Japonii, kobiety dają mężczyznom prezenty, zwłaszcza czekoladę.
- 14 marca - Biały Dzień: Mężczyźni odwzajemniają się kobietom prezentami w postaci cukierków lub innych upominków. Im bardziej wyszukany prezent, tym silniejsze uczucie.
- 14 kwietnia - Czarny Dzień: Ten dzień jest żałobą i świętowaniem zarazem. Koreańscy single zbierają się, ubrani na czarno, jedząc czarny makaron jajangmyeon i lamentując nad swoją samotnością. To dzień pocieszenia dla tych, którzy w Walentynki i Biały Dzień zostali z pustymi rękami.
- 14 maja - Dzień Całusów: Czas obsypywania ukochanej osoby pocałunkami.
- 14 czerwca - Dzień Srebra: Pary wymieniają się srebrnymi akcesoriami, najczęściej pierścionkami noszonymi na lewej ręce jako wyraz wzajemnego zaangażowania.
- 14 września - Dzień Fotografii i/lub Muzyki: Pary robią sobie wspólne zdjęcia i eksponują je, a także odwiedzają kluby nocne lub noraebang (sale śpiewu), by śpiewać sobie nawzajem piosenki miłosne.
- 14 listopada - Dzień Filmowy: Idealny czas na wieczór filmowy w kinie lub w romantycznej atmosferze sali DVD.
- 11 listopada - Pepero Day: To prawdziwe święto komercyjne, dorównujące Walentynkom pod względem przychodów. Pepero to paluszki ciasteczkowe w czekoladzie, produkowane przez koreański konglomerat Lotte. Dzień obchodzony jest 11. dnia 11. miesiąca, ponieważ długi, smukły kształt ciasteczka Pepero przypomina cyfrę 1. Koreańczycy wymieniają się pudełkami Pepero, a sklepy oferują liczne pakiety prezentów. Popularne jest również samodzielne robienie ciasteczek w stylu Pepero lub przygotowywanie wyszukanych opakowań. Alternatywą jest Dzień Garraetteok, podczas którego wymienia się tradycyjne białe, kleiste placki ryżowe w długich, cienkich paskach, jako mniej komercyjny sposób świętowania.
