Funkcje Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP) w OSP

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) stanowią kluczowy element Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), wprowadzając młode osoby w świat pożarnictwa i ratownictwa. W wielu małych miejscowościach dzieci od najmłodszych lat zaglądają do remiz strażackich, aby wziąć do ręki strażacki sprzęt, przymierzyć hełm i ubranie, w którym Strażak jeździ do akcji. Najprościej ujmując, MDP to grupa młodych osób, która działa u boku danej jednostki OSP. Taką drużynę może założyć zarząd OSP, a jej formalne funkcjonowanie rozpoczyna uchwała zarządu stowarzyszenia w sprawie utworzenia Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. Do MDP może dołączyć każda osoba, która nie ukończyła jeszcze 18 lat i marzy o tym, aby działać u boku jednostki Straży Pożarnej. Istnieje też dolna granica wieku, którą wyznacza statut danej OSP, jednak zawsze maksymalnie do 18. roku życia. Aby móc rozpocząć przygodę jako członek MDP, wystarczy dostarczyć zgodę rodzica i odpowiedni wniosek do danej jednostki. Po przyjęciu odbywa się uroczyste ślubowanie, które jest bardzo ważnym momentem dla młodych członków MDP, ponieważ wtedy też otrzymują legitymację członkowską.

Działania Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych sprawiają, że uczą się oni odpowiedzialności i dyscypliny, rozwijają własne umiejętności interpersonalne, zdobywają wiedzę techniczną i zdolności przywódcze, a także nawiązują nowe kontakty. Wszystko, co zdobywa się w MDP, nigdy nie zostanie odebrane i można z tej wiedzy korzystać w przyszłości, w swojej karierze zawodowej. MDP realnie wspiera system ochrony ludności, a w dobie rosnących wyzwań związanych z bezpieczeństwem ludności, klęskami żywiołowymi czy zagrożeniami cywilnymi, ich aktywność nabiera nowego znaczenia.

Cele i Zadania Członków MDP

Osoby, które należą do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej, mają określone zadania. Nie tylko bacznie przyglądają się codziennej pracy Strażaków, ale także biorą udział w wielu różnych czynnościach:

• zapoznawanie się ze sprzętem strażackim;
• poszerzanie wiedzy z ochrony przeciwpożarowej i aktywne działanie na rzecz lokalnej społeczności;
• udział w zawodach sportowo-pożarniczych, manewrach, szkoleniach oraz różnego rodzaju pokazach i wydarzeniach lokalnych;
• nauka współpracy w grupie i pomaganie innym;
• działanie jako wolontariat i wykonywanie prac na rzecz swojej jednostki OSP;
• reprezentowanie jednostki OSP podczas różnych ważnych uroczystości.

Jest to nauka przez zabawę i działanie, gdzie członkowie MDP rozwijają swoje umiejętności, budują pewność siebie i uczą się działania pod presją czasu. Strażak zna sposoby łączności wykorzystywane w czasie działań ratowniczo-gaśniczych przez OSP i PSP. Wie, jakie są najważniejsze przyczyny powstawania pożarów i co sprzyja ich rozprzestrzenianiu się. Zna podręczny sprzęt gaśniczy, oznakowanie funkcyjnych w OSP i Związku, regulamin MDP oraz stopnie funkcjonariuszy PSP. Potrafi omówić skutki pożarów oraz ich wpływ na gospodarkę kraju. Zna rodzaje prądownic wodnych i pianowych, ich budowę i zastosowanie, a także zasady działania, budowy i obsługi motopompy. Zna rodzaje węży pożarniczych, ich przeznaczenie i sposoby konserwacji. Potrafi zorganizować dla maluchów przynajmniej dwie zabawy lub gry o tematyce strażackiej. Dodatkowo, członkowie MDP powinni nauczyć się używać gaśnic, prawidłowo oceniać i umieć zachować się w sytuacjach kryzysowych, a także prawidłowo przekazywać informacje służbom.

Powoływanie i Formalności Związane z MDP

MDP funkcjonowały już przed wejściem w życie ustawy o OSP. Art. 4 Ustawy z dnia 17 grudnia 2021 roku o ochotniczych straży pożarnych (Dz.U. 2023 poz. 194) reguluje ich działalność. Proces formalnego powołania i funkcjonowania MDP obejmuje kilka kluczowych kroków:

1. Uchwała Zarządu OSP: Podjęcie uchwały zarządu stowarzyszenia w sprawie utworzenia Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej jest pierwszym krokiem. Przed jej podjęciem należy przeanalizować zapisy statutu stowarzyszenia, który może określać dolną granicę wieku członków MDP.

2. Regulamin Organizacyjny MDP: Należy przyjąć regulamin organizacyjny MDP, który jest zbiorem podstawowych zapisów dookreślających funkcjonowanie każdej drużyny przy OSP. Wzór dokumentu można znaleźć w zakładce „bank wiedzy” Związku OSP RP.

3. Wyznaczenie Opiekuna: Drużyna musi mieć opiekuna. Opiekun MDP to dorosły członek Ochotniczej Straży Pożarnej, który bierze na siebie odpowiedzialność za młodzież. Wskazane jest, aby opiekun posiadał przeszkolenie podstawowe strażaka ratownika OSP, choć formalnie nie ma takiego wymogu. Opiekunów MDP może być kilku, a ich grupę można zrzeszyć w formie komisji ds. młodzieży przy OSP, powołanej przez zarząd.

4. Zgody Rodziców: Do MDP mogą należeć osoby w wieku do 18 lat za zgodą jednego z rodziców, opiekunów prawnych albo opiekunów faktycznych (art. 4 ust. 2 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych). Opiekun drużyny powinien posiadać w dokumentacji członków MDP dokument stwierdzający tę zgodę.

5. Ubezpieczenie: Po przyjęciu młodzieży w poczet członków MDP, należy zgłosić ten fakt do miejscowego urzędu gminy, by zatroszczyć się o ubezpieczenie adeptów pożarnictwa MDP. Gmina jest zobowiązana do ubezpieczenia członków MDP (Art. 10. ust. 1 pkt 2 ustawy o OSP, Dz. U. 2023, poz. 194).

Przy Zarządzie Głównym Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonuje komisja problemowa zajmująca się sprawami dzieci, młodzieży i sportu. Komisja ta wypracowała wzór regulaminu organizacyjnego MDP, w którym opisano podstawowe sprawy związane z organizacją drużyny pożarniczej. Ważne jest, aby pamiętać, że przy OSP działa tylko jedna MDP. Warto również dbać o to, by decyzja o powołaniu drużyny, zwłaszcza jeśli jest to jej reaktywacja po latach, była podjęta uchwałą walnego zebrania członków OSP.

Rola i Cechy Dobrego Opiekuna MDP

Moment wstąpienia do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej jest bardzo ważny dla młodego człowieka, który doświadcza wtedy namiastki świata strażackiego. Aby młody druh mógł się czegoś nauczyć i nabrać doświadczenia, potrzebny jest ktoś, kto będzie go prowadził i kogo będzie mógł traktować jak wzór - opiekun MDP. Opiekun to dorosły członek Ochotniczej Straży Pożarnej, który bierze na siebie odpowiedzialność za młodzież. Jego rola nie sprowadza się tylko do samej opieki, lecz jest to również osoba dbająca o dokumentację, pomagająca młodym w rozwijaniu swoich umiejętności i wiedzy strażackiej. Często organizuje różnego rodzaju zajęcia wychowawcze, spotkania czy wydarzenia kulturalno-oświatowe.

Kluczowe cechy i obowiązki opiekuna:

• Skuteczna komunikacja i zrozumienie: W kontakcie z dziećmi bardzo ważne jest to, aby opiekun umiał do nich dotrzeć, skutecznie się komunikować i wykazywać zrozumienie. Młodzi ludzie potrzebują mieć obok siebie człowieka, który będzie autorytetem i mentorem.
• Znajomość przepisów i sprzętu: Bardzo ważna jest znajomość przepisów przeciwpożarowych i zasad bezpieczeństwa. Opiekun powinien znać sprzęt pożarniczy "od podszewki", aby bez problemu pokazywać, w jaki sposób działa dane narzędzie.
• Cierpliwość, empatia i konsekwencja: Opiekun powinien wykazywać się pokładami cierpliwości, empatią i wyrozumiałością, a także rozumieć potrzeby młodych. Ważna jest również sprawiedliwość i konsekwencja, co oznacza docenianie wysiłku, trudu i zaangażowania młodzieży.
• Odpowiedzialność za bezpieczeństwo: Opiekun bierze na swoje barki odpowiedzialność za bezpieczeństwo podopiecznych.
• Pasja i zamiłowanie do Straży Pożarnej: Pasja i zamiłowanie do Straży Pożarnej samego opiekuna jest kolejnym bardzo ważnym aspektem.
• Prowadzenie dokumentacji: Do zadań opiekuna należy prowadzenie dokumentacji drużyny MDP, w tym kart ewidencyjnych i zgód rodziców, oraz dokumentacji personalnej członków MDP.
• Przeprowadzanie naboru: Zachęcanie osób do dołączenia do drużyny to kolejne zadanie. Dobrym momentem są pokazy sprzętu i ćwiczeń, dni otwarte czy warsztaty interaktywne.
• Planowanie i prowadzenie szkoleń: Organizacja ćwiczeń, aby młodzi jak najlepiej wypadli na zawodach sportowo-pożarniczych, to kolejny obowiązek opiekuna. W trakcie takich rozgrywek drużyna MDP uczy się pracy w zespole, a tę pracę nadzoruje opiekun.

Opiekun MDP ma bardzo ważną rolę, ponieważ to właśnie on może wzbudzić w dzieciach i młodzieży zamiłowanie do Straży Pożarnej. Wprowadza młodych do świata strażackiego, uczy przeróżnych technik, nabywania umiejętności oraz wartości, które kształtują ich na każdym kroku. I choć formalne wymagania dotyczące tej funkcji nie są bardzo restrykcyjne, to od cech osobowościowych i zaangażowania opiekuna zależy, czy członkowie MDP zechcą kontynuować swoją drogę w OSP lub PSP. Podstawową zasadą czynności podejmowanych przez członków OSP oraz instruktorów DDP i MDP w kontaktach z małoletnimi jest działanie na rzecz ich dobra. Niedopuszczalne jest stosowanie przemocy wobec małoletnich w jakiejkolwiek formie. W uzasadnionych przypadkach dopuszczalny jest kontakt fizyczny. Zarząd OSP, w przypadku zgłoszenia krzywdzenia małoletniego, przeprowadza rozmowę z małoletnim i innymi osobami, starając się ustalić przebieg zdarzenia i jego wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne małoletniego. Upublicznienie wizerunku małoletniego utrwalonego w jakiejkolwiek formie wymaga pisemnej zgody rodziców/opiekunów prawnych.

Wyzwania i Motywacja w Pracy z Młodzieżą

Jeśli widzimy potrzebę organizacji młodzieżowej drużyny pożarniczej w swojej OSP, to znaczy, że obieramy właściwy kierunek. Młodzież potrafi być niezwykle kreatywna, jeśli pozwolimy jej na to i będziemy mieli do niej zaufanie. Z doświadczenia wynika, że każda strona (OSP, młodzież, opiekunowie) mają potrzeby i oczekiwania oraz problemy, których zdiagnozowanie i skonfrontowanie pozwala wypracować dobrą ścieżkę współpracy. Dzięki młodzieży możliwa jest wymiana pokoleniowa i ciągłość funkcjonowania OSP, co jest najważniejszym wspólnym celem.

Dla młodzieży ważnym aspektem jest możliwość nawiązywania nowych kontaktów, poznawania nowych osób i doświadczania czegoś nowego. OSP dla młodzieży to miejsce do uczenia się odpowiedzialności i dyscypliny, uczenia się pomagania innym. Jednym z czynników motywujących do przychodzenia na zbiórki - lub przeciwnie - jest opiekun. Młodzież jest na tym punkcie wrażliwa. Warto zadbać nie o budowanie konkurencji i rywalizacji pomiędzy drużynami młodzieżowymi, a właśnie o wspólne działania, jak łączone zbiórki, pikniki, turnieje, podchody. Budowanie sieci kontaktów pomiędzy młodzieżą i opiekunami pozwala na kreowanie wielu wspólnych inicjatyw i równanie szans między drużynami. Podczas akcji ratowniczo-gaśniczych nie konkurujemy pomiędzy sobą, a współdziałamy.

Typowe wyzwania:

• Nadmiar prac gospodarczych: Wiele osób zniechęciło się do działalności w MDP/OSP przez nadmiar prac gospodarczych i porządkowych - przez perspektywę „szczotki i mopa”. To też są obowiązki, ale powinny być wykonywane wspólnie.
• Brak równego traktowania: Brak równego traktowania członków MDP, zbyt rygorystyczne podejście (wojskowe), brak planu działania, chaos na zbiórkach i ich nieregularność, natłok obowiązków poza strażą.
• Ryzyko i odpowiedzialność: Niektóre osoby zniechęca perspektywa ryzykowania zdrowia i życia na akcjach czy też dużej odpowiedzialności. Warto pamiętać, że nie każdy członek OSP musi brać udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych, a można znaleźć inne pola działania.
• Trudności w naborze: Po likwidacji gimnazjów i okresie pandemii pojawił się problem z naborem do MDP, szczególnie uczniów klas 7-8, którzy są obciążeni materiałem edukacyjnym. OSP konkuruje z innymi zajęciami, takimi jak kluby sportowe czy zajęcia lingwistyczne.

Skuteczne strategie:

• Partnerskie podejście: Osobiście preferuję i polecam podejście jak najbardziej partnerskie, gdzie to młodzież ma duży wpływ na to, co będzie robić drużyna. Młodzież lubi mieć wpływ i decydować o zajęciach.
• Przestrzeń fizyczna i mentalna: Kluczem jest dawanie młodzieży przestrzeni fizycznej i mentalnej w działalności MDP. Wplatanie gier integracyjnych, działania adekwatne do sytuacji, mogą załagodzić konflikty i poprawić przepływ informacji.
• Odpoczynek: Czas przestoju, odpoczynku, jest równie ważny co działanie. Należy mobilizować do działania, ale też dawać odpocząć.
• Oferta dla młodzieży: Przygotowanie jasnej i czytelnej oferty dla młodzieży, która uwzględnia nie tylko typowo strażackie cele, ale także możliwość poznawania nowych osób, grania w gry czy robienia czegoś ciekawego.
• Angażowanie rodziców: Warto włączyć rodziców w proces tworzenia MDP jak najwcześniej. Po naborze warto zaprosić rodziców na spotkanie, aby przedstawić opiekuna i ogólny plan działania.
• Wykorzystanie mediów społecznościowych: OSP mogą wykorzystać swoje profile na portalach społecznościowych do przygotowania specjalnych treści, np. krótkich filmików promujących MDP.

Dofinansowania i Wyróżnienia

Koszt umundurowania koszarowego wynosi 100-150 zł na osobę, koszula wyjściowa MDP, krawat, czapka i spodnie to koszt ok. 300 zł na osobę, a koszulki Członka MDP ok. 50 zł na osobę. Nie każdą OSP stać na taki wydatek, dlatego warto omówić ten temat z młodzieżą i rodzicami lub lokalnymi przedsiębiorstwami. W niektórych województwach dostępne są różne środki finansowe na cele związane z działalnością młodzieżowych drużyn pożarniczych, np. z Urzędów Marszałkowskich czy Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

W 2026 roku Zarząd Główny ZOSP RP przeznaczył pulę aż 3 000 000 złotych na dofinansowanie obozów szkoleniowych dla MDP. Pieniądze te pochodzą ze środków z ubezpieczenia od ognia. Dodatkowo, w ramach dotacji na realizację zadania publicznego pn. „Przygotowanie jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych do działań ratowniczo - gaśniczych” w 2026 r. zaplanowano dofinansowanie organizacji obozów Młodzieżowych/Dziecięcych Drużyn Pożarniczych.

Za wzorową i aktywną działalność drużynie młodzieżowej można otrzymać odznaki. Po dwóch latach od złożonego ślubowania członek MDP może dostać brązową odznakę, srebrną po kolejnych dwóch latach i złotą również po kolejnych dwóch latach. Odznaki są przyznawane przez Prezydium Zarządu Oddziału Gminnego lub równorzędnego, na wniosek ochotniczej straży pożarnej.

Związek Ochotniczych Straży Pożarnych corocznie organizuje ogólnopolski konkurs „Najlepsi z Najlepszych” na Wzorową Młodzieżową Drużynę Pożarniczą i jej opiekuna. Warto spoglądać na ten konkurs, na jego laureatów, kontaktować się z nimi i inspirować siebie wzajemnie do działania z młodzieżą.

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze mogą posiadać proporce, których wzór jest przedstawiony w regulaminie sztandarów OSP. Proporzec może być nadany na wniosek rady drużyny przez właściwy Zarząd OSP.

tags: #funkcje #mdp #w #strazy #osp