Strażak OSP: Informacje o służbie, naborze i roli w społeczności

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) stanowią kluczowy element systemu ochrony przeciwpożarowej w Polsce, działając jednocześnie jako stowarzyszenia w rozumieniu Prawa o stowarzyszeniach. Ich funkcjonowanie i najważniejsze zadania są ściśle określone przez ustawę z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Jednostki te, obok Państwowej Straży Pożarnej (PSP), czuwają nad bezpieczeństwem mieszkańców, zwłaszcza na obszarach wiejskich, gdzie docierają najczęściej jako pierwsi na miejsce zdarzenia. Reagują na pożary, wypadki drogowe, nagłe sytuacje zdrowotne oraz klęski żywiołowe.

Historia i rozwój Ochotniczych Straży Pożarnych

Historia zorganizowanych jednostek pożarniczych w Polsce sięga pierwszej połowy XIX wieku. Pierwsze zorganizowane jednostki pożarnicze, będące prekursorami obecnej OSP, powstały równolegle we wszystkich trzech zaborach. Najstarszą jednostką tego typu w Polsce jest Ochotnicza Straż Pożarna w Śremie, założona 12 lipca 1801 r. w ówczesnym zaborze pruskim z rozkazu cesarza Fryderyka Wilhelma III. W Galicji pierwsza Ochotnicza Straż Ogniowa została założona w 1865 r. w Krakowie z inicjatywy Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie. Działalność poszczególnych straży ogniowych w Królestwie Polskim nie była skoordynowana ze sobą, większość z nich działała na podstawie obowiązujących tylko ją przepisów zatwierdzanych specjalnie przez władze państwowe.

Działalność straży ogniowych miała również wymiar patriotyczny, przyczyniając się do budzenia postaw narodowych. Po odzyskaniu niepodległości, we wrześniu 1921 r. związki strażackie połączyły się w Główny Związek Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. W 1949 r. związek ten został przez ówczesne władze rozwiązany, po czym reaktywowany w 1956 r. Patronem ochotniczej straży pożarnej jest św. Florian, a strażacy OSP obchodzą swoje święto 4 maja, w dniu uważanym za datę jego śmierci.

Obecnie OSP odgrywają niezwykle ważną rolę w społecznościach lokalnych. Są to jednostki umundurowane, wyposażone w specjalistyczny sprzęt, których głównym zadaniem jest walka z pożarami, innymi zagrożeniami miejscowymi oraz klęskami żywiołowymi. Działają one w ścisłej współpracy z Państwową Strażą Pożarną (PSP). W Polsce funkcjonuje ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Ponad 4500 jednostek jest włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), co wiąże się ze spełnieniem określonych wymagań sprzętowych i personalnych. Warto zauważyć, że jednostki, które nie są włączone do systemu, potrafią równie sprawnie działać, zarówno podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, jak i służąc lokalnej społeczności.

Jak zostać strażakiem OSP?

Aby wstąpić w szeregi Ochotniczej Straży Pożarnej i aktywnie uczestniczyć w działaniach ratowniczo-gaśniczych, kandydat musi spełnić kilka podstawowych wymagań:

• Mieć ukończone 18 lat.
• Posiadać polskie obywatelstwo.
• Mieć dobrą kondycję fizyczną.
• Mieć odporność i siłę psychiczną.
• Posiadać co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe.
• Nie być karanym za przestępstwa, w tym przestępstwa skarbowe.

Proces rekrutacji

Proces rekrutacji do OSP można podzielić na kilka głównych etapów:

1. Znalezienie odpowiedniej jednostki: Kandydat powinien wybrać jednostkę OSP, która może być zlokalizowana w jego miejscowości lub inna, która go interesuje ze względu na specjalizację. Kluczowe jest zlokalizowanie jednostki, która jest prawnie zarejestrowana i posiada aktualne dane kontaktowe (można to sprawdzić w krajowym rejestrze sądowym).
2. Nawiązanie kontaktu: Po skontaktowaniu się z jednostką kandydat jest zazwyczaj zapraszany na spotkanie organizacyjne.
3. Spotkanie organizacyjne: Na spotkaniu poznaje się strukturę organizacyjną jednostki, jej bazę techniczną oraz dalsze kroki rekrutacji. To okazja do wzajemnego poznania się, kandydat powinien być przygotowany na pytania o motywację i ewentualne doświadczenia. Warto również zapoznać się ze statutem OSP, który określa prawa i obowiązki członków stowarzyszenia, aby upewnić się, że jego postanowienia są zgodne z oczekiwaniami kandydata.
4. Złożenie podania i ocena: Jeśli po spotkaniu kandydat jest zdecydowany na dołączenie i zostanie pozytywnie oceniony, może złożyć oficjalne podanie o wstąpienie. Wszystkie decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia podejmuje zarząd jednostki. Po rozpatrzeniu podania kandydat jest informowany i proszony o uzupełnienie dodatkowych dokumentów i ankiet.
5. Okres próbny: Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, podczas którego oceniane jest zaangażowanie nowych członków w realizację celów OSP. Na tym etapie powinno się brać udział w szkoleniach wewnętrznych, które pozwalają określić, czy chce się zostać strażakiem-ratownikiem.
6. Ślubowanie: Po pozytywnym przejściu okresu próbnego i złożeniu ślubowania, kandydat może zostać pełnoprawnym strażakiem. Najczęściej ślubowanie ma następującą treść: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym, mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”

Rodzaje członkostwa w OSP

OSP funkcjonują jako stowarzyszenia, a ich statuty zazwyczaj przewidują różne rodzaje członkostwa, co pozwala na zaangażowanie osób o różnych możliwościach i zainteresowaniach:

• Członkowie zwyczajni (czynni): Aktywnie uczestniczą w działaniach jednostki, w tym w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Aby zostać członkiem czynnym, wymagane jest ukończenie 18 lat, posiadanie aktualnych badań lekarskich oraz ukończenie odpowiedniego szkolenia podstawowego.
• Członkowie wspierający: Osoby fizyczne lub prawne, które deklarują wsparcie działalności OSP finansowe lub w innej formie. Członek wspierający jest przyjmowany przez Zarząd OSP.
• Członkowie honorowi: Osoby fizyczne, szczególnie zasłużone dla ochrony przeciwpożarowej, których godność nadaje Walne Zebranie Członków OSP.

Praktyka pokazuje, że niemal każdy, kto wyraża chęć czynnego uczestnictwa w realizacji celów OSP, może znaleźć w niej swoje miejsce, niezależnie od posiadanych umiejętności czy zawodu (np. mechanik, elektryk, informatyk, kierowca, nauczyciel).

Szkolenia i przygotowanie do służby

Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie, których rodzaj został opisany w rozporządzeniu ministra zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r. Po spełnieniu tego warunku następuje etap szkolenia podstawowego.

Szkolenie podstawowe

Szkolenie podstawowe to przepustka do pierwszej akcji. Jest ono realizowane przez Państwową Straż Pożarną. Na program szkolenia składa się 38 tematów realizowanych w 136 godzin (64 godziny teorii i 72 godziny zajęć praktycznych, przy czym w innej części tekstu jest mowa o 69 godzinach zajęć praktycznych, przyjmijmy 69 jako aktualniejsze). Szkolenie zakończone jest egzaminem składającym się z części teoretycznej i praktycznej, jak i sprawdzającej wiedzę z zakresu BHP. Po otrzymaniu pozytywnego wyniku, ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.

Szkolenia specjalistyczne i BHP

Dodatkowo, ustawa o ochotniczych strażach pożarnych wskazuje na wymóg ukończenia przez strażaka OSP, uprawnionego do udziału w działaniach ratowniczych, odpowiedniego szkolenia, w tym z zakresu BHP, które często realizowane jest przez PSP. Poza szkoleniami podstawowymi istnieją również specjalistyczne, z zakresu ratownictwa technicznego, działań przeciwpowodziowych, ratownictwa na wodzie czy szkolenia dla kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego oraz dowódców OSP. Istnieje również możliwość uznania szkoleń ukończonych przez strażaka OSP za równoważne z ukończeniem szkolenia w zawodzie strażaka w PSP, jeśli obejmują one zakres wymagany przepisami.

Zadania i obowiązki strażaków OSP

Strażacy ochotnicy codziennie przeprowadzają akcje ratownicze, nie tylko w czasie pożarów, ale również po wypadkach czy silnych burzach. Dzięki nim możemy liczyć na szybką i kompleksową pomoc w sytuacjach awaryjnych i niebezpiecznych. Strażacy w Ochotniczej Straży Pożarnej wykonują odpowiedzialne zadania, a co za tym idzie, mają wiele zobowiązań. Wywiązywanie się z nich sprawia, że mogą oni efektywnie pracować w zespole i szybko reagować w nagłych sytuacjach i wypadkach.

Główne zadania OSP obejmują:

• Gaszenie pożarów: Strażacy są niezwłocznie wzywani w sytuacji pojawienia się pożaru.
• Ratownictwo: Ratowanie ludzi i zwierząt, w tym uwalnianie osób uwięzionych (np. w samochodzie po wypadku) lub w sytuacji zagrażającej zdrowiu lub życiu.
• Pomoc na miejscu wypadku: W zakresie obowiązków strażaków leży również pomoc techniczna, na przykład odzyskiwanie i zabezpieczanie pojazdów powypadkowych lub towarów niebezpiecznych.
• Ochrona: OSP wnosi istotny wkład w ochronę nie tylko życia i zdrowia, ale także środowiska, w ramach której usuwane są np. skutki wycieków oleju i substancji chemicznych.
• Działalność prewencyjna i edukacyjna: Strażacy podnoszą świadomość społeczeństwa w kontekście bezpieczeństwa przeciwpożarowego, prowadzą szkolenia prewencyjno-edukacyjne dla dzieci i młodzieży oraz inspekcje budynków pod kątem ewentualnych zagrożeń.
• Wspieranie społeczności lokalnych: Organizacja festynów, pikników, udział w uroczystościach lokalnych, świętach państwowych i religijnych.
• Praca z młodzieżą: Prowadzenie Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP), szkolenie i przygotowanie do zawodów sportowo-pożarniczych.
• Konserwacja sprzętu i działania logistyczne: Zapewnienie gotowości bojowej jednostki.

Obowiązki strażaka OSP

Oprócz wymienionych zadań, strażacy OSP mają również szereg obowiązków:

• Uczestnictwo w ćwiczeniach i akcjach.
• Natychmiastowa gotowość do służby po usłyszeniu alarmu. Stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP, które są wyposażone w syreny alarmowe, a także w systemy powiadamiania. Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze.
• Przestrzeganie oficjalnych przepisów i poleceń przełożonych.
• Dbanie o koleżeńskie stosunki z innymi strażakami.
• Ostrożne obchodzenie się z powierzonym sprzętem, urządzeniami, pojazdami i wszelkimi obiektami użytkowymi.

Służba w OSP wiąże się z poświęceniem wolnego czasu na szkolenia, ćwiczenia, wydarzenia integracyjne i akcje strażacko-ratownicze. Straż pożarna musi być gotowa na służbę przez całą dobę, gdyż akcje ratownicze mogą trwać nawet kilka godzin. Nie da się z góry przewidzieć, w jakich działaniach strażackich i jak często będzie się uczestniczyć, gdyż zależy to od obszaru działania OSP oraz zaistniałych sytuacji. Ważne jest jednak, że jako graniczny czas wyjazdu przyjmuje się 15 minut od momentu zaalarmowania.

Przywileje i świadczenia dla strażaków OSP

Strażak OSP nie otrzymuje stałej pensji. Za udział w akcji ratowniczo-gaśniczej lub szkoleniu przysługuje mu tzw. ekwiwalent pieniężny. Jego wysokość jest ustalana przez uchwałę gminy i może wynosić maksymalnie 1/175 średniego wynagrodzenia za godzinę. Ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki do momentu powrotu do macierzystej jednostki.

Strażacy OSP mogą również korzystać z szeregu innych przywilejów, w tym:

• Zwolnienie od pracy na czas akcji strażackiej: Czas zwolnienia może ustalić osoba kierująca akcją.
• Zwolnienie od pracy w celu udziału w szkoleniach: Nie może przekroczyć 6 dni w roku kalendarzowym.
• Świadczenie ratownicze: Przysługuje strażakowi-ratownikowi aktywnie uczestniczącemu w działaniach ratowniczych co najmniej raz w roku, który ukończył 65 lat (mężczyźni) lub 60 lat (kobiety) i ma za sobą co najmniej 25 lat (mężczyźni) lub 20 lat (kobiety) czynnego udziału w działaniach.
• Ochrona prawna i ubezpieczenie: W przypadku uszczerbku na zdrowiu lub szkody w mieniu podczas służby.
• Mundur: Strażacy OSP mają prawo do munduru, który jest używany podczas uroczystości państwowych, religijnych oraz wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Zazwyczaj mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.

Organizacja i finansowanie OSP

Organizacja i funkcjonowanie OSP regulowane są przez ustawę o ochotniczych strażach pożarnych oraz Prawo o stowarzyszeniach. Gmina ma obowiązek zawarcia umowy z OSP, jeśli na jej terenie nie funkcjonuje jednostka ochrony przeciwpożarowej. Umowy te powinny regulować lub rozszerzać zakres działań i współpracy. Najważniejszym dokumentem w jednostce jest statut, w którym znajdują się między innymi informacje o celach i sposobach działania, prawach i obowiązkach członków oraz zasadach wyboru i funkcjonowania władz stowarzyszenia.

Finansowanie działalności OSP może pochodzić z różnych źródeł, w tym z budżetu gminy, darowizn, składek członkowskich (zazwyczaj rocznych, w wysokości od 10 do 50 zł) oraz środków pozyskanych z innych źródeł. W przypadku, gdy jeden członek OSP złoży dwa wnioski o świadczenia u różnych komendantów, weryfikacja i decyzja należą do właściwej gminy i Komendy Powiatowej/Miejskiej PSP. System informatyczny ma na celu usprawnienie procesu weryfikacji wniosków, w tym poprzez sprawdzanie poprawności danych i uniknięcie duplikatów.

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP)

Dzieci i młodzież również mogą zaangażować się w działalność społeczną na rzecz ochrony przeciwpożarowej, dołączając do Dziecięcej Drużyny Pożarniczej (DDP) lub Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP). Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza jest integralną częścią składową danej jednostki OSP. Do MDP mogą wstąpić chłopcy i dziewczęta do 18 roku życia. Dolna granica wieku wyznaczana jest przez konkretną jednostkę OSP, choć zgodnie z najnowszym programem szkolenia podstawowego strażaków OSP, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat.

Do zadań Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej należy:

• Nauka o ochronie przeciwpożarowej oraz przepisach przeciwpożarowych.
• Rozwijanie sprawności fizycznych.
• Budowanie relacji i rozwijanie umiejętności społecznych.
• Działalność wolontariacka.

W MDP dzieci i młodzież poznają pracę straży pożarnej od kulis i nabywają wiele umiejętności, które potem mogą wykorzystać w praktyce po osiągnięciu pełnoletności i wstąpieniu do OSP. Zdobywają wiedzę teoretyczną oraz praktyczną na temat sprzętu i wyposażenia strażaków, zarządzania i kierowania zespołem, działania i obsługi węża strażackiego, wiązania wytrzymałych węzłów, ochrony przeciwpożarowej, grup i rodzajów pożarów, postępowania w przypadku wybuchu pożaru, pierwszej pomocy oraz ochrony środowiska. Zadania Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej obejmują również aktywności poza remizą, np. integracje członków. Wspólne wycieczki, obozy czy zawody sportowe wzmacniają relacje oraz poprawiają pracę zespołową młodych strażaków.

Według statystyk z 2018 roku MDP liczą ok. 87 tys. członków, z czego 27 tys. to dziewczęta. Młodzi strażacy wraz ze stażem i umiejętnościami mają szansę zdobyć Odznaki Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej - I, II i III stopnia. Sekcja młodzieżowa OSP to nie tylko miejsce zdobywania wspaniałych osiągnięć, wiedzy i umiejętności, ale przede wszystkim budowania relacji i nawiązywania przyjaźni - które nierzadko trwają już do końca życia.

Dlaczego warto dołączyć do OSP?

Ochotnicze Straże Pożarne stanowią nieodłączny element systemu bezpieczeństwa publicznego w Polsce. Ich działalność wykracza poza akcje ratowniczo-gaśnicze, obejmując również szeroko rozumianą działalność społeczną, edukacyjną i kulturalną. Poświęcenie i zaangażowanie strażaków ochotników, którzy często działają w trudnych warunkach, zasługuje na najwyższe uznanie. Wstąpienie do OSP to możliwość niesienia pomocy innym, zrobienia czegoś dobrego, zdobycia nowych umiejętności, sprawdzenia siły charakteru czy podtrzymania tradycji rodzinnych.

Istnieje wiele innych powodów, dla których warto wstąpić do Ochotniczej Straży Pożarnej:

• Praca zespołowa: Koleżeństwo i praca w zespole to filary każdej drużyny pożarniczej. Ważne jest bowiem, aby podczas akcji strażacy zawsze mogli na sobie polegać. Często w OSP zyskuje się druhów na całe życie. Umiejętność pracy w zespole oraz poczucie wspólnoty to nieodłączny element w pracy strażaka.
• Zaangażowanie społeczne: Pomaganie innym daje poczucie satysfakcji i spełnienia.
• Odpowiedzialność i wzór dla innych: Jako członek straży pożarnej pomagasz ludziom po wypadkach i zapewniasz bezpieczeństwo w sytuacjach kryzysowych. Dlatego strażacy często stanowią wzór do naśladowania dla dzieci i młodzieży.
• Szkolenia i dalszy rozwój: Szkolenia i wyzwania, które czekają w OSP, nie tylko mogą pozytywnie wpłynąć na rozwój osobisty, ale również pozwalają zdobyć nową wiedzę i umiejętności - np. przy obsłudze wymaganego sprzętu lub pojazdów.
• Plus w CV: Dobrowolne zaangażowanie w straż pożarną jest wysoko cenione przez wielu pracodawców i dlatego może dać przewagę w procesie rekrutacyjnym. Wieloletnia służba w straży pokazuje zdolności techniczne, odporność psychiczną i fizyczną oraz umiejętność pracy w zespole.

Jeśli chcesz zaangażować się w działalność tej służby ratowniczej, zwróć się do osoby kontaktowej w twojej okolicy i poproś o szczegółowe informacje dotyczące tego, jak zostać strażakiem ochotnikiem. Ochotnicy to zwykle sąsiedzi i przyjaciele, gotowi nieść pomoc każdemu, kto znajdzie się w potrzebie. Takie doświadczenie przynosi poczucie spełnienia i dumy, a wspólne szkolenia, akcje ratunkowe i uczestnictwo w różnych wydarzeniach budują poczucie wspólnoty i prowadzą do nawiązania trwałych przyjaźni.

tags: #opinia #na #temat #strazaku #osp