Gaśnica Proszkowa: Zastosowanie, Rodzaje Pożarów i Zasada Działania

Gaśnica to podstawowe narzędzie ochrony przeciwpożarowej, które powinno stanowić obligatoryjne wyposażenie nie tylko budynków użyteczności publicznej, obiektów noclegowych czy firmowych, ale także prywatnych domów i samochodów. W momencie wybuchu pożaru, gaśnica może okazać się najbardziej pomocna, pozwalając zapanować nad ogniem do momentu przyjazdu służb. Spośród kilku rodzajów gaśnic, różniących się rodzajem środka gaśniczego, gaśnice proszkowe są szczególnie popularne i najczęściej stosowane.

Popularność gaśnic proszkowych wynika nie tylko z ich uniwersalności i niskiej ceny, ale także z łatwości użycia oraz faktu, iż można ich użyć do gaszenia pożarów o różnym źródle. Większość z nas choć raz miała w ręku gaśnicę proszkową lub przynajmniej widziała ją w swoim otoczeniu, co wynika z powszechnego stosowania tych urządzeń gaśniczych.

Czym jest gaśnica proszkowa i jak działa?

Gaśnice proszkowe zawierają proszek gaśniczy, który jest wyrzucany za pomocą sprężonego gazu. Charakteryzują się największą skutecznością gaśniczą i są dostępne w wersjach stałociśnieniowych oraz z dodatkowym zbiornikiem gazu.

Budowa gaśnicy proszkowej

Gaśnica proszkowa składa się z cylindra wypełnionego proszkiem gaśniczym oraz gazem napędowym, najczęściej azotem, który pod ciśnieniem znajduje się w osobnym zbiorniku lub bezpośrednio w tej samej komorze co proszek. Na wierzchu cylindra znajduje się zawór spustowy z uchwytem oraz wężem lub dyszą do aplikacji proszku.

Zasada działania

Aby uruchomić gaśnicę, należy zdjąć zawleczkę zabezpieczającą i nacisnąć uchwyt zaworu spustowego. W momencie naciśnięcia uchwytu zawór otwiera się, uwalniając gaz napędowy, który wytwarza ciśnienie wewnątrz cylindra. Ciśnienie gazu napędowego powoduje, że proszek gaśniczy zostaje wypchnięty z cylindra przez wąż lub dyszę na zewnątrz.

Proszek gaśniczy, składający się głównie z fosforanu amonu, węglanu sodu lub innych substancji chemicznych, wydostaje się z dużą siłą i rozprasza się na palący się materiał. Mechanizm działania proszku gaśniczego polega na jego zdolności do przerywania reakcji chemicznych zachodzących w procesie spalania. Proszek tworzy barierę między paliwem a tlenem, co tłumi płomienie i zapobiega ich ponownemu zapłonowi. Proszek gaśniczy działa również jako izolator, który chłodzi palący się materiał i zmniejsza temperaturę poniżej punktu zapłonu. Wyrzucanie proszku można w każdej chwili przerwać poprzez zwolnienie dźwigni zaworu.

Rodzaje pożarów i zastosowanie gaśnic proszkowych

Wybierając gaśnicę, warto wiedzieć, jak dobrać odpowiednio oznakowaną gaśnicę do zaistniałego pożaru. Można wyróżnić 5 podstawowych klas pożarów, które są oznaczane symbolami na gaśnicach. Zastosowanie gaśnic zostało zaprojektowane tak, aby radzić sobie z różnymi rodzajami pożarów, a każda z nich ma określone przeznaczenie.

Klasyfikacja pożarów

Powszechnie wyróżnia się następujące klasy pożarów:

• Symbol A - oznacza pożary ciał stałych, które ulegają zwęgleniu, takich jak papier, drewno, tkaniny.
• Symbol B - oznacza pożary cieczy palnych oraz substancji topniejących pod wpływem ciepła, jak benzyna, olej, farby, nafta, a także plastik.
• Symbol C - oznacza pożary gazów palnych, takich jak propan, butan, metan, gaz ziemny.
• Symbol D - oznacza gaśnice przeznaczone do gaszenia metali łatwopalnych, takich jak magnez czy sód.
• Symbol F - oznacza gaśnice przeznaczone do gaszenia tłuszczów i olejów kuchennych, np. smalec, oliwa z oliwek, olej słonecznikowy.

Oprócz powyższych grup pożarów, na niektórych gaśnicach umieszczana jest informacja o możliwości gaszenia urządzeń pod napięciem. Osoby będące już jakiś czas w branży ppoż. określają ją jako grupę „E”, choć formalnie jej nie ma, w potocznym języku przetrwała do dziś.

Zastosowanie gaśnic proszkowych do poszczególnych klas pożarów

Gaśnice proszkowe to najbardziej popularne rodzaje gaśnic, a ich zastosowanie jest najszersze. Są uniwersalnymi gaśnicami wielofunkcyjnymi, ponieważ mogą być używane podczas najczęściej spotykanych grup pożarów klasy A, B i C. W opisach gaśnic proszkowych często widnieje informacja, iż są to gaśnice ABC.

• Pożary typu A: Gaśnice proszkowe są skuteczne w gaszeniu ciał stałych, nie schładzają ognia, ale wchodzą z nim w reakcję, nie pozwalając ponownego zapłonu.
• Pożary typu B: Sprawdzają się do gaszenia cieczy palnych, jak i substancji topniejących pod wpływem ciepła.
• Pożary typu C: Doskonale sprawdzają się do gaszenia pożarów gazów palnych.

Gaśnice proszkowe mogą być również używane do gaszenia pożarów urządzeń elektrycznych pod napięciem (z zachowaniem minimalnej odległości i zgodnie z instrukcją producenta, zwykle do 1000V). Na uniwersalność gaśnicy proszkowej wpływa również to, że jest bardzo łatwa w użyciu - praktycznie każdy, również bez przeszkolenia, poradzi sobie z jej obsługą.

Gaśnice proszkowe są dostępne w różnych rozmiarach, np. 1 kg, 2 kg, 4 kg, 6 kg, 12 kg. Gaśnice proszkowe 1 kg i 2 kg znajdują zastosowanie jako zabezpieczenie samochodów osobowych, dostawczych, kempingów, łodzi itp. W domach natomiast są wykorzystywane do zabezpieczenia pomieszczeń technicznych, takich jak kotłownie, garaże lub warsztaty. Masa przenoszonej gaśnicy nie powinna przekraczać 20 kg.

Kiedy nie używać gaśnicy proszkowej?

Pomimo swojej wszechstronności, gaśnica proszkowa nie sprawdzi się w każdej sytuacji:

• Do gaszenia tłuszczu i olejów jadalnych (klasa F) lepszym wyborem będzie gaśnica pianowa lub dedykowana gaśnica do tłuszczów. Użycie gaśnicy proszkowej na palącym się tłuszczu może doprowadzić do rozsiania płomieni i rozprzestrzenienia pożaru z powodu silnego wyrzutu ciśnienia.
• Gaśnice proszkowe nie są przeznaczone do gaszenia pożarów metali (klasa D).
• W miejscach, gdzie występują urządzenia wrażliwe na pył i wszelkie zabrudzenia (np. serwerownie, biura ze sprzętem elektronicznym), stosowanie gaśnic proszkowych nie jest wskazane. Proszek gaśniczy może powodować uszkodzenia sprzętu elektronicznego, przenikając do wnętrza komputerów, serwerów, telefonów i urządzeń, powodując zatykanie wentylatorów, chłodnic, korozję metalowych elementów w połączeniu z wilgocią, a także zwarcia w delikatnych obwodach elektronicznych, gdyż proszek przewodzi prąd. W takich sytuacjach lepszym wyborem jest gaśnica śniegowa (CO2), która nie pozostawia osadów.

Zalety i wady gaśnic proszkowych

Zalety

Gaśnica proszkowa jest jednym z najbardziej wszechstronnych i skutecznych urządzeń do gaszenia pożarów, a jej zalety zdecydowanie przeważają nad jej wadami, czyniąc ją niezastąpionym narzędziem w wielu sytuacjach pożarowych:

• Wszechstronność: Skuteczne w gaszeniu pożarów wielu klas, w tym pożarów klasy A (ciała stałe), klasy B (ciecze palne) oraz klasy C (gazy palne).
• Szybkość działania: Gaśnice proszkowe działają błyskawicznie, przerywając proces spalania niemal natychmiast, co jest bezcenna w sytuacjach awaryjnych, gdy liczy się każda sekunda.
• Skuteczność w różnych warunkach: Proszek gaśniczy nie zamarza i jest odporny na działanie wiatru, co czyni go idealnym do użycia na zewnątrz w zimowych warunkach.
• Łatwość użycia i przenośność: Są łatwe w obsłudze i przenośne, co umożliwia szybkie działanie w sytuacjach awaryjnych. Dostępne są w różnych rozmiarach, co pozwala na dobranie odpowiedniego urządzenia do specyficznych potrzeb.
• Niska cena i dostępność: Są tańsze w porównaniu do innych typów gaśnic i łatwo dostępne, co jest ważne dla utrzymania odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.
• Minimalna konserwacja: Wymagają stosunkowo niewielkiej konserwacji. Regularne przeglądy i sprawdzenie ciśnienia są wystarczające. W większości przypadków gaśnice proszkowe po użyciu można ponownie napełnić proszkiem.

Wady

Tak jak nie ma dymu bez ognia, tak gaśnica proszkowa, choć niezwykle skuteczna w gaszeniu pożarów, może być szkodliwa dla sprzętu i powierzchni:

• Zanieczyszczenie i szkody dla sprzętu: Proszek gaśniczy może powodować uszkodzenia sprzętu elektronicznego, przenikać do wnętrza komputerów, serwerów, telefonów i urządzeń, powodując zatykanie wentylatorów i chłodnic. W połączeniu z wilgocią proszek może powodować korozję metalowych elementów wewnątrz urządzeń. Proszek przewodzi prąd, co prowadzi do zwarć w delikatnych obwodach elektronicznych. Po zakończeniu akcji gaśniczej trzeba posprzątać.
• Utrata widoczności i problemy z oddychaniem: Użycie gaśnic proszkowych może powodować utratę widoczności oraz problemy z oddychaniem ze względu na drobny proszek.
• Ryzyko zatarcia mechanizmów: Proszek gaśniczy może powodować zatarcie ruchomych części urządzeń mechanicznych.

Jak prawidłowo używać gaśnicy proszkowej?

Prawidłowe użycie gaśnicy jest kluczowe dla skutecznego ugaszenia pożaru i bezpieczeństwa. Oto instrukcja krok po kroku:

1. Oceń sytuację: Przed przystąpieniem do gaszenia pożaru, upewnij się, że możesz bezpiecznie podejść do ognia. Jeśli pożar jest zbyt intensywny lub nie masz pewności, wyjdź i wezwij straż pożarną. Jeśli jednak można użyć gaśnicy, upewnij się, że pożar jest odpowiedni do gaszenia gaśnicą proszkową.
2. Zdejmij zawleczkę: Znajdź zawleczkę zabezpieczającą na górze gaśnicy. Zdejmij ją, ciągnąc za końcówkę.
3. Ustaw się: Stań w odległości około 2-3 metrów od źródła pożaru.
4. Naciśnij uchwyt: Mocno naciśnij uchwyt spustowy, aby uwolnić proszek gaśniczy.
5. Kieruj strumień: Przesuwaj dyszę i prądowniczkę w ruchach zamiatających od lewej do prawej strony (lub odwrotnie), aby pokryć całą powierzchnię pożaru, celując w podstawę płomieni.

Jeśli masz wątpliwości, co gasić gaśnicą proszkową i czy ten rodzaj środka gaśniczego pasuje do Twojej branży lub konkretnej sytuacji, najlepiej skonsultować się z ekspertami w dziedzinie bezpieczeństwa pożarowego.

Typy konstrukcyjne gaśnic proszkowych

Oprócz podziału gaśnic ze względu na środek gaśniczy, istnieje jeszcze podział na dwa typy konstrukcyjne: X i Z. Gaśnice proszkowe występują w obu tych wariantach.

Gaśnice typu X (stałociśnieniowe)

Rodzaje gaśnic typu X oznaczają, że gaśnica jest pod stałym ciśnieniem, czyli w chwili naciśnięcia dźwigni natychmiast można przystąpić do gaszenia. Jest to zbiornik w kształcie walca, wypełniony w przypadku gaśnicy proszkowej proszkiem oraz ciśnieniem (zazwyczaj azotem), które znajduje się w zbiorniku. W środku zbiornika znajduje się rurka pobierająca proszek z dołu zbiornika. Na głowicy, przymocowanej na gwint (aby można było ją wykręcić i wkręcić np. napełniając gaśnicę po użyciu), znajdziemy też dźwignię. Po wyjęciu zawleczki i naciśnięciu dźwigni, ciśnienie znajduje ujście i wyrzuca proszek przez otwór wylotowy (w gaśnicach 1 i 2 kg) lub przez wężyk (w większych gaśnicach 4 kg, 6 kg, 12 kg).

W każdej gaśnicy typu X (oprócz śniegowej) zainstalowany jest manometr, który wskazuje ciśnienie. Zwykle waha się ono w okolicach 7-15 bar i jest oznaczone odpowiednim kolorem pola (zielonym). Gdy wskaźnik znajduje się na czerwonym polu, ciśnienie jest nieprawidłowe (za małe lub za duże); gdy znajduje się na zielonym polu, oznacza to, że jest w normie.

Gaśnice typu Z (z dodatkowym zbiornikiem/nabojem CO2)

Rodzaje gaśnic typu Z, w przeciwieństwie do gaśnic typu X, nie są pod stałym ciśnieniem. Ciśnienie, które wyrzuca proszek na zewnątrz, znajduje się w ładunku-naboju CO2 (dwutlenku węgla). Gaśnice te nie posiadają manometru, ponieważ ciśnienie jest uwalniane dopiero w momencie użycia gaśnicy.

Gaśnica typu Z działa podobnie do gaśnicy typu X, z małym opóźnieniem. Przebijak umieszczony w dźwigni gaśnicy robi otwór w ładunku, powodując wydostanie się ciśnienia do zbiornika. Ważne jest, aby po naciśnięciu dźwigni, puścić ją na około 5-6 sekund, żeby CO2 wypełnił cały zbiornik. Po tych 5-6 sekundach należy jeszcze raz nacisnąć dźwignię, wtedy jest większa szansa, że wyleci cały proszek. Jeśli dźwignia będzie trzymana wciśnięta cały czas, gaśnica nie wyrzuci całego proszku, gdyż ciśnienie będzie stopniowo uwalniane przez otwór, a jest on za mały, żeby w jednej sekundzie cały zbiornik wypełnił się ciśnieniem, poderwie więc najprawdopodobniej luźną część proszku, zostawiając resztę na dnie.

Ze względu na większą złożoność oraz niejednorodność działania, gaśnice typu Z, nie są zbyt przyjazne dla niewtajemniczonego użytkownika, dlatego obecnie gaśnice tego typu są skutecznie zastępowane przez gaśnice X i rzadko kiedy można je już spotkać.

Ważne aspekty użytkowania i konserwacji

Aby gaśnica proszkowa mogła spełniać swoją rolę, konieczne jest przestrzeganie zasad jej przechowywania i konserwacji:

• Gaśnica powinna być umieszczona w miejscu widocznym i łatwo dostępnym, niezastawionym żadnym sprzętem, co by utrudniło do niej dostęp.
• Dodatkowo należy pamiętać, że po określonym czasie gaśnicę należy poddać przeglądowi, tzw. legalizacji gaśnicy, w autoryzowanym serwisie.
• Gaśnice używane na terenie Polski muszą posiadać dopuszczenie do ich stosowania, wydane przez CNBOP. Oznacza to, że używanie gaśnic kupionych za granicą, bez polskich atestów, nie będzie zgodne z prawem.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. reguluje kwestie ochrony przeciwpożarowej. Niezależnie od rodzaju pożaru, w razie wątpliwości lub gdy pożar jest zbyt duży, priorytetem jest zawsze wezwanie straży pożarnej.

tags: #gasnica #proszkowa #mozemy #ugasic #kazdy #pozar